Ambrosius Rhodius - Sideversjonshistorikk

Kallrustad: Teksterstatting – «Kategori:Tyskland» til «»

2025-08-07T09:43:00Z

Teksterstatting – «Kategori:Tyskland» til «»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. aug. 2025 kl. 09:43
Linje 68:		Linje 68:
	[[Kategori:Oslo kommune]]		[[Kategori:Oslo kommune]]
	[[Kategori:Vardø kommune]]		[[Kategori:Vardø kommune]]
	~~[[Kategori:Tyskland]]~~
	[[Kategori:Sachsen]]		[[Kategori:Sachsen]]
	[[Kategori:Personer med utdanning fra Tyskland]]		[[Kategori:Personer med utdanning fra Tyskland]]

Kallrustad: Teksterstatting – «Kategori:Migrasjon» til «»

2025-06-25T11:36:26Z

Teksterstatting – «Kategori:Migrasjon» til «»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jun. 2025 kl. 11:36
Linje 73:		Linje 73:
	[[Kategori:Leger]]		[[Kategori:Leger]]
	[[Kategori:Professorer]]		[[Kategori:Professorer]]
	~~[[Kategori:Migrasjon]]~~
	[[Kategori:Kriminalhistorie]]		[[Kategori:Kriminalhistorie]]
	[[Kategori:Fødsler i 1605]]		[[Kategori:Fødsler i 1605]]

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Thumb høyre

2024-03-04T14:56:51Z

Robot: Endrer mal: Thumb høyre

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:56
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{~~thumb høyre~~\|Rhodius-stjernetyding.jpg\|Astrologisk-medisinsk illustrasjon og utgreiing av Ambrosius Rhodius, frå eit upublisert verk frå 1654.}}'''[[Ambrosius Rhodius]]''' (fødd [[10. november]] [[1605]] i Kemberg, [[Sachsen]], død [[1696]] same stad) var lege, matematikar, fysikar og astrolog. Frå 1637 var han [[Leksikon:Helsevesen\|stadsfysikus]] (bylege) og professor i Christiania. Han var ein sentral person i det vesle lærde miljøet som var sentrert rundt [[Oslo domkirke\|domkyrkja]] og [[Oslo katedralskole\|katedralskulen]] der. Han hadde direkte kontakt med vitskapsfolk i fleire europeiske land, og han åtte det som truleg var den største boksamlinga i Noreg i si tid.		<onlyinclude>{{Thumb\|Rhodius-stjernetyding.jpg\|Astrologisk-medisinsk illustrasjon og utgreiing av Ambrosius Rhodius, frå eit upublisert verk frå 1654.}}'''[[Ambrosius Rhodius]]''' (fødd [[10. november]] [[1605]] i Kemberg, [[Sachsen]], død [[1696]] same stad) var lege, matematikar, fysikar og astrolog. Frå 1637 var han [[Leksikon:Helsevesen\|stadsfysikus]] (bylege) og professor i Christiania. Han var ein sentral person i det vesle lærde miljøet som var sentrert rundt [[Oslo domkirke\|domkyrkja]] og [[Oslo katedralskole\|katedralskulen]] der. Han hadde direkte kontakt med vitskapsfolk i fleire europeiske land, og han åtte det som truleg var den største boksamlinga i Noreg i si tid.

	I 1661 vart Rhodius og kona [[Anna Rhodius\|Anna Fredriksdotter]] sette i fengsel, og året etter forviste til soning på [[Vardøhus festning]]. Dei var dømde for injuriar mot makteliten i Christiania - to [[Leksikon:Borgermester\|borgarmeistrar]], [[Oslo bispedømme\|biskop]] og [[lensherre]]/[[Stattholder\|statthaldar]].</onlyinclude>		I 1661 vart Rhodius og kona [[Anna Rhodius\|Anna Fredriksdotter]] sette i fengsel, og året etter forviste til soning på [[Vardøhus festning]]. Dei var dømde for injuriar mot makteliten i Christiania - to [[Leksikon:Borgermester\|borgarmeistrar]], [[Oslo bispedømme\|biskop]] og [[lensherre]]/[[Stattholder\|statthaldar]].</onlyinclude>
Linje 29:		Linje 29:

	== Fangenskapet ==		== Fangenskapet ==
	{{~~thumb høyre~~\|Vardoehus1698.jpg\|[[Vardø kommune\|Vardø]] og Vardøhus 1698. Frå [[Hans Lilienskiold]]s ''Speculum boreale''.}}		{{Thumb\|Vardoehus1698.jpg\|[[Vardø kommune\|Vardø]] og Vardøhus 1698. Frå [[Hans Lilienskiold]]s ''Speculum boreale''.}}
	Ambrosius Rhodius’ hustru Anna retta i 1657 sterke skuldingar mot dei to borgarmeistrane i Christiania, [[Hans Eggertsen]] og [[Nils Lauritsen]]. Ho skulda dei for tjuveri, korrupsjon og umoral på andre måtar. Måten den saka utvikla seg på, gjorde at ho utvida klagene til også å omfatte [[Leksikon:Stattholder\|statthaldaren]] [[Nils Trolle]] og biskop [[Henning Stockfleth]] (bror til borgarmeister Hans Eggertsen). Klagegrunnlaget var misleg embetsførsel og rettshandheving, tyranni og heleri. Ho appellerte saka til kongen. Saka gjekk i fleire år, til dom fall på [[Leksikon:Herredag\|herredagen]] som vart halden i samband med [[Enevelde\|arvehyllinga]] i Christiania i 1661. Anna vart da saman med ektemannen, som hadde støtta henne i saka, dømd for injuriar. Herredagen meinte at dei to ikkje hadde gode nok prov for skuldingane. Dommen vart tap av ære og forvaring så lenge kongen fann det for godt.		Ambrosius Rhodius’ hustru Anna retta i 1657 sterke skuldingar mot dei to borgarmeistrane i Christiania, [[Hans Eggertsen]] og [[Nils Lauritsen]]. Ho skulda dei for tjuveri, korrupsjon og umoral på andre måtar. Måten den saka utvikla seg på, gjorde at ho utvida klagene til også å omfatte [[Leksikon:Stattholder\|statthaldaren]] [[Nils Trolle]] og biskop [[Henning Stockfleth]] (bror til borgarmeister Hans Eggertsen). Klagegrunnlaget var misleg embetsførsel og rettshandheving, tyranni og heleri. Ho appellerte saka til kongen. Saka gjekk i fleire år, til dom fall på [[Leksikon:Herredag\|herredagen]] som vart halden i samband med [[Enevelde\|arvehyllinga]] i Christiania i 1661. Anna vart da saman med ektemannen, som hadde støtta henne i saka, dømd for injuriar. Herredagen meinte at dei to ikkje hadde gode nok prov for skuldingane. Dommen vart tap av ære og forvaring så lenge kongen fann det for godt.

PaulVIF: /* Utdanning og karriere til 1637 */

2023-10-27T15:40:38Z

Utdanning og karriere til 1637

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. okt. 2023 kl. 15:40
Linje 14:		Linje 14:
	Gjennom farbroren vart den unge Ambrosius også introdusert for det moderne, heliosentriske verdsbiletet slik dette var utdjupa av Johannes Kepler.		Gjennom farbroren vart den unge Ambrosius også introdusert for det moderne, heliosentriske verdsbiletet slik dette var utdjupa av Johannes Kepler.

	I 1636 tok Rhodius i mot ei stilling som lege på [[~~Bremerholm~~]] og ved Børnehuset i København.<ref>[http://www.eremit.dk/ebog/kd/3/kd3_209.html Kjøbenhavns Diplomatarium bd. III s. 164-165 nr. 209]</ref>		I 1636 tok Rhodius i mot ei stilling som lege på [[Bremerholms orlogsverft]] og ved Børnehuset i København.<ref>[http://www.eremit.dk/ebog/kd/3/kd3_209.html Kjøbenhavns Diplomatarium bd. III s. 164-165 nr. 209]</ref>

	== Stadsfysikus og professor i Christiania ==		== Stadsfysikus og professor i Christiania ==

Cnyborg: Teksterstatting – «[[kategori:» til «[[Kategori:»

2023-05-30T09:31:00Z

Teksterstatting – «[[kategori:» til «[[Kategori:»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. mai 2023 kl. 09:31
Linje 66:		Linje 66:
	{{DEFAULTSORT:Rhodius, Ambrosius}}		{{DEFAULTSORT:Rhodius, Ambrosius}}
	[[Kategori:Personer]]		[[Kategori:Personer]]
	[[~~kategori~~:Oslo kommune]]		[[Kategori:Oslo kommune]]
	[[Kategori:Vardø kommune]]		[[Kategori:Vardø kommune]]
	[[Kategori:Tyskland]]		[[Kategori:Tyskland]]

PaulVIF: /* Stadsfysikus og professor i Christiania */

2022-11-21T12:54:57Z

Stadsfysikus og professor i Christiania

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. nov. 2022 kl. 12:54
Linje 17:		Linje 17:

	== Stadsfysikus og professor i Christiania ==		== Stadsfysikus og professor i Christiania ==
	I mai 1637 fekk statthaldaren i Noreg stadfesting frå kongen på at dei kunne ta Rhodius inn i stillinga som professor i matematikk og fysikk ved det nye [[Christiania gymnasium\|gymnaset i Christiania]].<ref>[http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesside&bokid=riksreg7&sideid=170&innhaldid=2&storleik= NRR VII side 337 (14.05.1637).]</ref> Det var fastslått i fundasen for skulen at dette professoratet skulle fyllast av ein [[medicus]]. Rhodius skulle samstundes vere stadsfysikus i byen. I samband med krigen 1643-1645 ([[Hannibalsfeiden]]) vart Rhodius også knytta til Hæren. Han skal ha vore lege ved militærhospitalet som vart oppretta på [[Hovedtangen]] ved Akershus, og han skaffa medisinsk utstyr til hæren.<ref>Berner, J.H.</ref>		I mai 1637 fekk statthaldaren i Noreg stadfesting frå kongen på at dei kunne ta Rhodius inn i stillinga som professor i matematikk og fysikk ved det nye [[Christiania gymnasium\|gymnaset i Christiania]].<ref>[http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesside&bokid=riksreg7&sideid=170&innhaldid=2&storleik= NRR VII side 337 (14.05.1637).]</ref> Det var fastslått i fundasen for skulen at dette professoratet skulle fyllast av ein [[medicus]]. Rhodius skulle samstundes vere [[stadsfysikus]] i byen. I samband med krigen 1643-1645 ([[Hannibalsfeiden]]) vart Rhodius også knytta til Hæren. Han skal ha vore lege ved militærhospitalet som vart oppretta på [[Hovedtangen]] ved Akershus, og han skaffa medisinsk utstyr til hæren.<ref>Berner, J.H.</ref>

	Rhodius var i aktiv verksemd som lege under pestepidemiane i Christiania i 1645 og 1654, som han også hadde vore det under pesten i København i 1637. Han påpeikar sjølv dette i eit bøneskrift til kongen. Det vanlege var at legane og andre kondisjonerte forlet byane under slike epidemiar, og overlet arbeidet med dei sjuke til dårleg faglærde [[Leksikon:Bartskjær\|bartskjerarar]] ([[Leksikon:Pestmester\|pestmeistrar]]).<ref>Berner, J.H.</ref>		Rhodius var i aktiv verksemd som lege under pestepidemiane i Christiania i 1645 og 1654, som han også hadde vore det under pesten i København i 1637. Han påpeikar sjølv dette i eit bøneskrift til kongen. Det vanlege var at legane og andre kondisjonerte forlet byane under slike epidemiar, og overlet arbeidet med dei sjuke til dårleg faglærde [[Leksikon:Bartskjær\|bartskjerarar]] ([[Leksikon:Pestmester\|pestmeistrar]]).<ref>Berner, J.H.</ref>

Hans P. Hosar: Språkpirk

2019-03-13T07:52:35Z

Språkpirk

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mar. 2019 kl. 07:52
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Rhodius-stjernetyding.jpg\|Astrologisk-medisinsk illustrasjon og utgreiing av Ambrosius Rhodius, frå eit upublisert verk frå 1654.}}'''[[Ambrosius Rhodius]]''' (fødd [[10. november]] [[1605]] i Kemberg, [[Sachsen]], død [[1696]] same stad) var lege, matematikar, fysikar og astrolog. Frå 1637 var han [[Leksikon:Helsevesen\|stadsfysikus]] (bylege) og professor i Christiania. Han var ein sentral person i det vesle lærde miljøet som var sentrert rundt [[Oslo domkirke\|domkyrkja]] og [[Oslo katedralskole\|katedralskulen]] der. Han hadde direkte kontakt med vitskapsfolk i fleire europeiske land, og han åtte det som truleg var den største boksamlinga i Noreg i si tid.		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Rhodius-stjernetyding.jpg\|Astrologisk-medisinsk illustrasjon og utgreiing av Ambrosius Rhodius, frå eit upublisert verk frå 1654.}}'''[[Ambrosius Rhodius]]''' (fødd [[10. november]] [[1605]] i Kemberg, [[Sachsen]], død [[1696]] same stad) var lege, matematikar, fysikar og astrolog. Frå 1637 var han [[Leksikon:Helsevesen\|stadsfysikus]] (bylege) og professor i Christiania. Han var ein sentral person i det vesle lærde miljøet som var sentrert rundt [[Oslo domkirke\|domkyrkja]] og [[Oslo katedralskole\|katedralskulen]] der. Han hadde direkte kontakt med vitskapsfolk i fleire europeiske land, og han åtte det som truleg var den største boksamlinga i Noreg i si tid.

	I 1661 vart Rhodius og kona [[Anna Rhodius\|Anna Fredriksdotter]] sette i fengsel, og året etter forviste til soning på [[Vardøhus festning]], dømde for injuriar mot makteliten i Christiania - to [[Leksikon:Borgermester\|borgarmeistrar]], [[Oslo bispedømme\|biskop]] og [[lensherre]]/[[Stattholder\|statthaldar]].</onlyinclude>		I 1661 vart Rhodius og kona [[Anna Rhodius\|Anna Fredriksdotter]] sette i fengsel, og året etter forviste til soning på [[Vardøhus festning]]. Dei var dømde for injuriar mot makteliten i Christiania - to [[Leksikon:Borgermester\|borgarmeistrar]], [[Oslo bispedømme\|biskop]] og [[lensherre]]/[[Stattholder\|statthaldar]].</onlyinclude>
	== Familie ==		== Familie ==
	Foreldra var Jacob Rhodius (død 1636) og Elisabeth Freiwaldin (død 1636). Faren var rektor og sokneprest i Kemberg.		Foreldra var Jacob Rhodius (død 1636) og Elisabeth Freiwaldin (død 1636). Faren var rektor og sokneprest i Kemberg.

Cnyborg på 13. mar. 2019 kl. 07:49

2019-03-13T07:49:45Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mar. 2019 kl. 07:49
Linje 10:		Linje 10:
	Ambrosius fekk undervisning heime, mellom anna av farbroren, som også heitte Ambrosius Rhodius. Som femtenåring byrja Ambrosius d.y. på universitetsførebuande undervisning i Grimma. Han studerte deretter i Wittenberg, tok magistergrad i 1629 og las deretter medisin i tre år. Den fyrste akademiske stillinga hadde han som fysikar og matematikar i Königsberg frå 1632.		Ambrosius fekk undervisning heime, mellom anna av farbroren, som også heitte Ambrosius Rhodius. Som femtenåring byrja Ambrosius d.y. på universitetsførebuande undervisning i Grimma. Han studerte deretter i Wittenberg, tok magistergrad i 1629 og las deretter medisin i tre år. Den fyrste akademiske stillinga hadde han som fysikar og matematikar i Königsberg frå 1632.

	I 1635 kom han til København, der han same året forsvarte offentleg si avhandling om [[skjørbuk]]. Han utgav samstundes eit astrologisk arbeid om samanhengen mellom menneskeleg sjukdom og stjernekonstellasjonar. Han var påverka av den ~~austerrikske~~ medisinar, astrolog og alkymist Paracelsus (1493-1541). I boksamlinga til Rhodius i Christiania fanst det 14 verk av og om Paracelsus. Boksamlinga var elles imponerande etter si tid. I følgje ei buregistrering som vart gjort i samband med arrestasjonen i 1661, talde ho 437 band.<ref>Bull, E. 1920:263-270</ref>		I 1635 kom han til København, der han same året forsvarte offentleg si avhandling om [[skjørbuk]]. Han utgav samstundes eit astrologisk arbeid om samanhengen mellom menneskeleg sjukdom og stjernekonstellasjonar. Han var påverka av den sveitsiske medisinar, astrolog og alkymist Paracelsus (1493-1541). I boksamlinga til Rhodius i Christiania fanst det 14 verk av og om Paracelsus. Boksamlinga var elles imponerande etter si tid. I følgje ei buregistrering som vart gjort i samband med arrestasjonen i 1661, talde ho 437 band.<ref>Bull, E. 1920:263-270</ref>

	Gjennom farbroren vart den unge Ambrosius også introdusert for det moderne, heliosentriske verdsbiletet slik dette var utdjupa av Johannes Kepler.		Gjennom farbroren vart den unge Ambrosius også introdusert for det moderne, heliosentriske verdsbiletet slik dette var utdjupa av Johannes Kepler.

PaulVIF på 12. des. 2018 kl. 19:55

2018-12-12T19:55:14Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. des. 2018 kl. 19:55
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Rhodius-stjernetyding.jpg\|Astrologisk-medisinsk illustrasjon og utgreiing av Ambrosius Rhodius, frå eit upublisert verk frå 1654.}}'''[[Ambrosius Rhodius]]''' (fødd [[10. november]] [[1605]] i Kemberg, Sachsen, død [[1696]] same stad) var lege, matematikar, fysikar og astrolog. Frå 1637 var han [[Leksikon:Helsevesen\|stadsfysikus]] (bylege) og professor i Christiania. Han var ein sentral person i det vesle lærde miljøet som var sentrert rundt [[Oslo domkirke\|domkyrkja]] og [[Oslo katedralskole\|katedralskulen]] der. Han hadde direkte kontakt med vitskapsfolk i fleire europeiske land, og han åtte det som truleg var den største boksamlinga i Noreg i si tid.		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Rhodius-stjernetyding.jpg\|Astrologisk-medisinsk illustrasjon og utgreiing av Ambrosius Rhodius, frå eit upublisert verk frå 1654.}}'''[[Ambrosius Rhodius]]''' (fødd [[10. november]] [[1605]] i Kemberg, [[Sachsen]], død [[1696]] same stad) var lege, matematikar, fysikar og astrolog. Frå 1637 var han [[Leksikon:Helsevesen\|stadsfysikus]] (bylege) og professor i Christiania. Han var ein sentral person i det vesle lærde miljøet som var sentrert rundt [[Oslo domkirke\|domkyrkja]] og [[Oslo katedralskole\|katedralskulen]] der. Han hadde direkte kontakt med vitskapsfolk i fleire europeiske land, og han åtte det som truleg var den største boksamlinga i Noreg i si tid.

	I 1661 vart Rhodius og kona [[Anna Rhodius\|Anna Fredriksdotter]] sette i fengsel, og året etter forviste til soning på [[Vardøhus festning]], dømde for injuriar mot makteliten i Christiania - to [[Leksikon:Borgermester\|borgarmeistrar]], [[Oslo bispedømme\|biskop]] og [[lensherre]]/[[Stattholder\|statthaldar]].</onlyinclude>		I 1661 vart Rhodius og kona [[Anna Rhodius\|Anna Fredriksdotter]] sette i fengsel, og året etter forviste til soning på [[Vardøhus festning]], dømde for injuriar mot makteliten i Christiania - to [[Leksikon:Borgermester\|borgarmeistrar]], [[Oslo bispedømme\|biskop]] og [[lensherre]]/[[Stattholder\|statthaldar]].</onlyinclude>

PaulVIF på 12. des. 2018 kl. 12:36

2018-12-12T12:36:54Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. des. 2018 kl. 12:36
Linje 69:		Linje 69:
	[[Kategori:Vardø kommune]]		[[Kategori:Vardø kommune]]
	[[Kategori:Tyskland]]		[[Kategori:Tyskland]]
			[[Kategori:Sachsen]]
	[[Kategori:Personer med utdanning fra Tyskland]]		[[Kategori:Personer med utdanning fra Tyskland]]
	[[Kategori:Leger]]		[[Kategori:Leger]]