Biografi - Sideversjonshistorikk

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Thumb høyre

2024-03-04T14:57:10Z

Robot: Endrer mal: Thumb høyre

Hans P. Hosar på 18. mar. 2020 kl. 07:54

2020-03-18T07:54:21Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 18. mar. 2020 kl. 07:54
Linje 164:		Linje 164:
	[[Kategori:Metode]]		[[Kategori:Metode]]
	{{F2}}{{ikke koord}}		{{F2}}{{ikke koord}}
			{{Klasserommet}}
	{{nn}}		{{nn}}

Olve Utne: {{nn}}

2019-12-06T01:44:30Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 6. des. 2019 kl. 01:44
Linje 164:		Linje 164:
	[[Kategori:Metode]]		[[Kategori:Metode]]
	{{F2}}{{ikke koord}}		{{F2}}{{ikke koord}}
			{{nn}}

Cnyborg: ikke koord

2018-12-06T10:14:08Z

ikke koord

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 6. des. 2018 kl. 10:14
Linje 163:		Linje 163:
	[[Kategori:Historiografi]]		[[Kategori:Historiografi]]
	[[Kategori:Metode]]		[[Kategori:Metode]]
	{{F2}}		{{F2}}{{ikke koord}}

Hans P. Hosar: presisering

2017-03-02T07:05:50Z

presisering

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. mar. 2017 kl. 07:05
Linje 2:		Linje 2:

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Kristen O Dagsgard.JPG\|Kristen O. Dagsgard, fødd i [[Skjåk]] 1864. Han utvandra til USA i 1884 og arbeidde som kokk der. Hans biografi – som ikkje er skriven - kunne gjere sitt til å kaste lys over mange og vidsveimde historiske fenomen og prosessar. Det er verdshistoriske, lokalhistoriske, psykohistoriske, kjønnshistoriske og mange andre historiske forklaringar på at Kristen kunne la seg avbilde i dette yrket på det tidspunktet på den staden.}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Kristen O Dagsgard.JPG\|Kristen O. Dagsgard, fødd i [[Skjåk]] 1864. Han utvandra til USA i 1884 og arbeidde som kokk der. Hans biografi – som ikkje er skriven - kunne gjere sitt til å kaste lys over mange og vidsveimde historiske fenomen og prosessar. Det er verdshistoriske, lokalhistoriske, psykohistoriske, kjønnshistoriske og mange andre historiske forklaringar på at Kristen kunne la seg avbilde i dette yrket på det tidspunktet på den staden.}}
	'''[[Hjelp:Biografi\|Biografi]]''' kjem av gresk ''bios'' = liv og ''graphikos'' = skriving, teikning, og tyder altså heilt bokstaveleg «livsskildring», framstilling av ei livshistorie. Biografi er både ein ''litterær sjanger'' (med talrike undersjangrar) og ein ''fagdisiplin'' innan fleire vitskapsfelt som historie, kunst- og litteraturhistorie, psykologi ~~o.a~~. Ein viktig variant er sjølvbiografien, der biografen sjølv både er emne for og hovudkjelde til framstillinga. To eller fleire (ofte mange) personar kan få sine liv framstilte i ymse former for kollektive biografiar (gruppebiografiar, samlebiografiar m.m.). Utanom det dokumentariske og vitskaplege har biografien hatt ulike føremål og funksjonar gjennom tidene: religiøse, moralske, oppsedande, nasjonsbyggande, politiske, underhaldningsmessige osv.</onlyinclude>		'''[[Hjelp:Biografi\|Biografi]]''' kjem av gresk ''bios'' = liv og ''graphikos'' = skriving, teikning, og tyder altså heilt bokstaveleg «livsskildring», framstilling av ei livshistorie. Biografi er både ein ''litterær sjanger'' (med talrike undersjangrar) og ein ''fagdisiplin'' eller metode innan fleire vitskapsfelt som historie, kunst- og litteraturhistorie, og livsløpsgjennomgang er viktig også innan fag som psykologi og medisin. Ein viktig variant er sjølvbiografien, der biografen sjølv både er emne for og hovudkjelde til framstillinga. To eller fleire (ofte mange) personar kan få sine liv framstilte i ymse former for kollektive biografiar (gruppebiografiar, samlebiografiar m.m.). Utanom det dokumentariske og vitskaplege har biografien hatt ulike føremål og funksjonar gjennom tidene: religiøse, moralske, oppsedande, nasjonsbyggande, politiske, underhaldningsmessige osv.</onlyinclude>

	== Typologi, føremål og funksjonar ==		== Typologi, føremål og funksjonar ==

Marianne Wiig: lenkefiks

2017-01-27T22:11:00Z

lenkefiks

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. jan. 2017 kl. 22:11
Linje 1:		Linje 1:
	~~:Se~~ også: [[Hjelp:Hvordan skrive biografier?]]		''Sjå også: [[Hjelp:Hvordan skrive biografier?\|Korleis skrive biografiar på Lokalhistoriewiki?]]''<br />

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Kristen O Dagsgard.JPG\|Kristen O. Dagsgard, fødd i [[Skjåk]] 1864. Han utvandra til USA i 1884 og arbeidde som kokk der. Hans biografi – som ikkje er skriven - kunne gjere sitt til å kaste lys over mange og vidsveimde historiske fenomen og prosessar. Det er verdshistoriske, lokalhistoriske, psykohistoriske, kjønnshistoriske og mange andre historiske forklaringar på at Kristen kunne la seg avbilde i dette yrket på det tidspunktet på den staden.}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Kristen O Dagsgard.JPG\|Kristen O. Dagsgard, fødd i [[Skjåk]] 1864. Han utvandra til USA i 1884 og arbeidde som kokk der. Hans biografi – som ikkje er skriven - kunne gjere sitt til å kaste lys over mange og vidsveimde historiske fenomen og prosessar. Det er verdshistoriske, lokalhistoriske, psykohistoriske, kjønnshistoriske og mange andre historiske forklaringar på at Kristen kunne la seg avbilde i dette yrket på det tidspunktet på den staden.}}
	'''[[Hjelp:Biografi\|Biografi]]''' kjem av gresk ''bios'' = liv og ''graphikos'' = skriving, teikning, og tyder altså heilt bokstaveleg «livsskildring», framstilling av ei livshistorie. Biografi er både ein ''litterær sjanger'' (med talrike undersjangrar) og ein ''fagdisiplin'' innan fleire vitskapsfelt som historie, kunst- og litteraturhistorie, psykologi o.a. Ein viktig variant er sjølvbiografien, der biografen sjølv både er emne for og hovudkjelde til framstillinga. To eller fleire (ofte mange) personar kan få sine liv framstilte i ymse former for kollektive biografiar (gruppebiografiar, samlebiografiar m.m.). Utanom det dokumentariske og vitskaplege har biografien hatt ulike føremål og funksjonar gjennom tidene: religiøse, moralske, oppsedande, nasjonsbyggande, politiske, underhaldningsmessige osv.</onlyinclude>		'''[[Hjelp:Biografi\|Biografi]]''' kjem av gresk ''bios'' = liv og ''graphikos'' = skriving, teikning, og tyder altså heilt bokstaveleg «livsskildring», framstilling av ei livshistorie. Biografi er både ein ''litterær sjanger'' (med talrike undersjangrar) og ein ''fagdisiplin'' innan fleire vitskapsfelt som historie, kunst- og litteraturhistorie, psykologi o.a. Ein viktig variant er sjølvbiografien, der biografen sjølv både er emne for og hovudkjelde til framstillinga. To eller fleire (ofte mange) personar kan få sine liv framstilte i ymse former for kollektive biografiar (gruppebiografiar, samlebiografiar m.m.). Utanom det dokumentariske og vitskaplege har biografien hatt ulike føremål og funksjonar gjennom tidene: religiøse, moralske, oppsedande, nasjonsbyggande, politiske, underhaldningsmessige osv.</onlyinclude>

Marianne Wiig: Marianne Wiig flyttet siden Hjelp:Biografi til Biografi: Metodisk artikkel

2016-07-01T13:20:40Z

Marianne Wiig flyttet siden Hjelp:Biografi til Biografi: Metodisk artikkel

← Eldre sideversjon	Sideversjonen fra 1. jul. 2016 kl. 13:20
(Ingen forskjell)

Jobr på 24. jun. 2016 kl. 16:45

2016-06-24T16:45:56Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. jun. 2016 kl. 16:45
Linje 129:		Linje 129:
	Nye digitale medium har gjort moglegheitene for lokalhistorisk biografi monaleg større, både kva gjeld omfang, utvida bruksområde og metodisk raffinement. Det gjeld ikkje minst nettstader som lokalhistoriewiki.no.		Nye digitale medium har gjort moglegheitene for lokalhistorisk biografi monaleg større, både kva gjeld omfang, utvida bruksområde og metodisk raffinement. Det gjeld ikkje minst nettstader som lokalhistoriewiki.no.

	Krysstilvsingar (lenkingar) banar veg for prosopografien og kan vere eit nyttig instrument for [[~~Metode~~:nettverksanalyse\|nettverksanalyse]].		Krysstilvsingar (lenkingar) banar veg for prosopografien og kan vere eit nyttig instrument for [[Hjelp:nettverksanalyse\|nettverksanalyse]].

	Samskriving av artiklar («crowd sourcing»)<ref>[http://no.wikipedia.org/wiki/Crowdsourcing Wikipedia]</ref> gjev for det fyrste praktiske utvegar til mangesidige og utdjupande framstillingar. Den eine lokalhistorikaren kjenner presten frå sitt prestegjeld, ein annan kan gjere greie for same prestens framferd i andre kall. ''Ein'' kjenner diktarens oppvekst frå sin eigen heimstad, ein annan har god innsikt i forfattarskapet.		Samskriving av artiklar («crowd sourcing»)<ref>[http://no.wikipedia.org/wiki/Crowdsourcing Wikipedia]</ref> gjev for det fyrste praktiske utvegar til mangesidige og utdjupande framstillingar. Den eine lokalhistorikaren kjenner presten frå sitt prestegjeld, ein annan kan gjere greie for same prestens framferd i andre kall. ''Ein'' kjenner diktarens oppvekst frå sin eigen heimstad, ein annan har god innsikt i forfattarskapet.

Jobr på 24. jun. 2016 kl. 15:58

2016-06-24T15:58:59Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. jun. 2016 kl. 15:58
Linje 8:		Linje 8:
	Tradisjonelt er det vidkjende personar som helst blir gjorde til gjenstand for biografiar i bokform, oppslag i leksika, spelefilmar («biopics»), «dokudrama» på fjernsyn osv. Men innan sosialhistorie, kulturhistorie og andre fagdisiplinar, og ikkje minst i lokalhistorisk samanheng, vil også mindre kjende og «ubetydelege» personars livsløp og livsgjerning ha interesse.		Tradisjonelt er det vidkjende personar som helst blir gjorde til gjenstand for biografiar i bokform, oppslag i leksika, spelefilmar («biopics»), «dokudrama» på fjernsyn osv. Men innan sosialhistorie, kulturhistorie og andre fagdisiplinar, og ikkje minst i lokalhistorisk samanheng, vil også mindre kjende og «ubetydelege» personars livsløp og livsgjerning ha interesse.

	Innan lokalhistoria finn vi biografiar mest i det mindre formatet, formidla som artiklar i årbøker og på Internett, og som massebiografiar i sjangeren [[~~Metode~~:Gards- og slektshistorie\|gards- og slektshistorie]].</onlyinclude>		Innan lokalhistoria finn vi biografiar mest i det mindre formatet, formidla som artiklar i årbøker og på Internett, og som massebiografiar i sjangeren [[Hjelp:Gards- og slektshistorie\|gards- og slektshistorie]].</onlyinclude>

	=== Dokumentarisk biografi versus fiksjonsbiografi ===		=== Dokumentarisk biografi versus fiksjonsbiografi ===
	Som historiefagleg disiplin er det den dokumentariske biografien som har hovudfokus, dvs. framstillingar som er baserte på kjeldefunderte og etterprøvbare kjensgjerningar. Men også fiksjonsbiografiar (skjønnlitterære framstillingar) kan vere av interesse for faghistoria. Fiksjonsbiografiar er ikkje historisk forsking, men er å sjå som kulturhistoriske kjelder av [[~~Metode~~:Kildekritikk#Levning og beretning\|leivningskarakter]]. Klassiske heltesoger, mellomalderske helgenbiografiar og martyrforteljingar, lokale segner om «kjempor i bygda» så vel som moderne biografiske dokumentarromanar fortel mykje om ideal, tenkjemåtar og førestillingar i forteljarens/biografens samtid og miljø.		Som historiefagleg disiplin er det den dokumentariske biografien som har hovudfokus, dvs. framstillingar som er baserte på kjeldefunderte og etterprøvbare kjensgjerningar. Men også fiksjonsbiografiar (skjønnlitterære framstillingar) kan vere av interesse for faghistoria. Fiksjonsbiografiar er ikkje historisk forsking, men er å sjå som kulturhistoriske kjelder av [[Hjelp:Kildekritikk#Levning og beretning\|leivningskarakter]]. Klassiske heltesoger, mellomalderske helgenbiografiar og martyrforteljingar, lokale segner om «kjempor i bygda» så vel som moderne biografiske dokumentarromanar fortel mykje om ideal, tenkjemåtar og førestillingar i forteljarens/biografens samtid og miljø.

	Også den dokumentariske biografien deler seg opp i ei mengd undergrupper av sjangrar, format og publiseringsmåtar: monografiar, leksikonartiklar, samlebiografiar (nasjonale biografiske leksika, yrkesbiografiar o.l.), «historiske-», «litterære-» og «politiske» biografiar m.m.m.<ref>Sjå t.d. Egeland, M. 2000: 88-97</ref> Ikkje minst grupperer dei seg i ymse kategoriar ut frå kva det blir lagt mest vekt på av dei mange faser og aspekt som knyter seg til kvart eit menneskeliv: Kva skjedde med vedkomande på alle dei ulike stadiar av livet frå fødsel til død? Kva levde dei av, kva fekk han eller ho utretta? Kva omgivnader levde dei i – familie og heimstad, nasjon og etnisk gruppe, historisk epoke osv - , og korleis påverka han eller ho sine eigne omgivnader? Korleis var dette mennesket som person, og kva gjorde at vedkomande vart nettopp slik?		Også den dokumentariske biografien deler seg opp i ei mengd undergrupper av sjangrar, format og publiseringsmåtar: monografiar, leksikonartiklar, samlebiografiar (nasjonale biografiske leksika, yrkesbiografiar o.l.), «historiske-», «litterære-» og «politiske» biografiar m.m.m.<ref>Sjå t.d. Egeland, M. 2000: 88-97</ref> Ikkje minst grupperer dei seg i ymse kategoriar ut frå kva det blir lagt mest vekt på av dei mange faser og aspekt som knyter seg til kvart eit menneskeliv: Kva skjedde med vedkomande på alle dei ulike stadiar av livet frå fødsel til død? Kva levde dei av, kva fekk han eller ho utretta? Kva omgivnader levde dei i – familie og heimstad, nasjon og etnisk gruppe, historisk epoke osv - , og korleis påverka han eller ho sine eigne omgivnader? Korleis var dette mennesket som person, og kva gjorde at vedkomande vart nettopp slik?
Linje 65:		Linje 65:
	Vi definerer massebiografi slik: Livsløpsskildringar for eit større tal menneske skrivne med det føremålet å framstille ein historisk heilskap som er noko anna og meir enn summen av dei enkeltbiografiane som er tekne med.		Vi definerer massebiografi slik: Livsløpsskildringar for eit større tal menneske skrivne med det føremålet å framstille ein historisk heilskap som er noko anna og meir enn summen av dei enkeltbiografiane som er tekne med.

	Ei slektshistorie skal framstille den biologisk- og konvensjonsbestemte «slekta» som såvoren, ikkje berre portrettere færre eller fleire av dei som er knytta til denne. [[~~Metode~~:Gards- og slektshistorie\|Gards- og slektshistorie]] er eit ganske reindyrka døme på kva som meinest med massebiografi her. Slike verk skal danne ein heilskap som i likskap med slektshistoria har biologiske slektskapsforhold som ei ramme (sentrert om foreldre-born), men som til forskjell frå slektshistoria er geografisk avgrensa, knytta til bustad (heim), grend og bygd, og for den saks skuld også tettstader og jamvel bydelar/byar.		Ei slektshistorie skal framstille den biologisk- og konvensjonsbestemte «slekta» som såvoren, ikkje berre portrettere færre eller fleire av dei som er knytta til denne. [[Hjelp:Gards- og slektshistorie\|Gards- og slektshistorie]] er eit ganske reindyrka døme på kva som meinest med massebiografi her. Slike verk skal danne ein heilskap som i likskap med slektshistoria har biologiske slektskapsforhold som ei ramme (sentrert om foreldre-born), men som til forskjell frå slektshistoria er geografisk avgrensa, knytta til bustad (heim), grend og bygd, og for den saks skuld også tettstader og jamvel bydelar/byar.

	Det er det tilsikta heilskapsdannande føremålet som gjer at vi ikkje inkluderer samlebiografien i massebiografiomgrepet. Men samle- og massebiografi deler den eigenskapen at dei dannar eit kjeldegrunnlag som kan aggregerast til statistikk over og tolkingar av sosial- og kulturhistoriske gruppefenomen, også andre fenomen enn det massebiografien har som føremål å belyse. Massebiografien som historisk metode blir kalla ''[[prosopografi]]'', som blir nærare omtala nedanfor.		Det er det tilsikta heilskapsdannande føremålet som gjer at vi ikkje inkluderer samlebiografien i massebiografiomgrepet. Men samle- og massebiografi deler den eigenskapen at dei dannar eit kjeldegrunnlag som kan aggregerast til statistikk over og tolkingar av sosial- og kulturhistoriske gruppefenomen, også andre fenomen enn det massebiografien har som føremål å belyse. Massebiografien som historisk metode blir kalla ''[[prosopografi]]'', som blir nærare omtala nedanfor.

Jobr på 23. jun. 2016 kl. 13:53

2016-06-23T13:53:44Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 23. jun. 2016 kl. 13:53
Linje 1:		Linje 1:
	:Se også: [[Hjelp:Hvordan skrive biografier?]]		:Se også: [[Hjelp:Hvordan skrive biografier?]]
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Kristen O Dagsgard.JPG\|Kristen O. Dagsgard, fødd i [[Skjåk]] 1864. Han utvandra til USA i 1884 og arbeidde som kokk der. Hans biografi – som ikkje er skriven - kunne gjere sitt til å kaste lys over mange og vidsveimde historiske fenomen og prosessar. Det er verdshistoriske, lokalhistoriske, psykohistoriske, kjønnshistoriske og mange andre historiske forklaringar på at Kristen kunne la seg avbilde i dette yrket på det tidspunktet på den staden.}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Kristen O Dagsgard.JPG\|Kristen O. Dagsgard, fødd i [[Skjåk]] 1864. Han utvandra til USA i 1884 og arbeidde som kokk der. Hans biografi – som ikkje er skriven - kunne gjere sitt til å kaste lys over mange og vidsveimde historiske fenomen og prosessar. Det er verdshistoriske, lokalhistoriske, psykohistoriske, kjønnshistoriske og mange andre historiske forklaringar på at Kristen kunne la seg avbilde i dette yrket på det tidspunktet på den staden.}}
	'''[[~~Metode~~:Biografi\|Biografi]]''' kjem av gresk ''bios'' = liv og ''graphikos'' = skriving, teikning, og tyder altså heilt bokstaveleg «livsskildring», framstilling av ei livshistorie. Biografi er både ein ''litterær sjanger'' (med talrike undersjangrar) og ein ''fagdisiplin'' innan fleire vitskapsfelt som historie, kunst- og litteraturhistorie, psykologi o.a. Ein viktig variant er sjølvbiografien, der biografen sjølv både er emne for og hovudkjelde til framstillinga. To eller fleire (ofte mange) personar kan få sine liv framstilte i ymse former for kollektive biografiar (gruppebiografiar, samlebiografiar m.m.). Utanom det dokumentariske og vitskaplege har biografien hatt ulike føremål og funksjonar gjennom tidene: religiøse, moralske, oppsedande, nasjonsbyggande, politiske, underhaldningsmessige osv.</onlyinclude>		'''[[Hjelp:Biografi\|Biografi]]''' kjem av gresk ''bios'' = liv og ''graphikos'' = skriving, teikning, og tyder altså heilt bokstaveleg «livsskildring», framstilling av ei livshistorie. Biografi er både ein ''litterær sjanger'' (med talrike undersjangrar) og ein ''fagdisiplin'' innan fleire vitskapsfelt som historie, kunst- og litteraturhistorie, psykologi o.a. Ein viktig variant er sjølvbiografien, der biografen sjølv både er emne for og hovudkjelde til framstillinga. To eller fleire (ofte mange) personar kan få sine liv framstilte i ymse former for kollektive biografiar (gruppebiografiar, samlebiografiar m.m.). Utanom det dokumentariske og vitskaplege har biografien hatt ulike føremål og funksjonar gjennom tidene: religiøse, moralske, oppsedande, nasjonsbyggande, politiske, underhaldningsmessige osv.</onlyinclude>

	== Typologi, føremål og funksjonar ==		== Typologi, føremål og funksjonar ==

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:57
Linje 1:		Linje 1:
	''Sjå også: [[Hjelp:Hvordan skrive biografier?\|Korleis skrive biografiar på Lokalhistoriewiki?]]''<br />		''Sjå også: [[Hjelp:Hvordan skrive biografier?\|Korleis skrive biografiar på Lokalhistoriewiki?]]''<br />

	<onlyinclude>{{~~thumb høyre~~\|Kristen O Dagsgard.JPG\|Kristen O. Dagsgard, fødd i [[Skjåk]] 1864. Han utvandra til USA i 1884 og arbeidde som kokk der. Hans biografi – som ikkje er skriven - kunne gjere sitt til å kaste lys over mange og vidsveimde historiske fenomen og prosessar. Det er verdshistoriske, lokalhistoriske, psykohistoriske, kjønnshistoriske og mange andre historiske forklaringar på at Kristen kunne la seg avbilde i dette yrket på det tidspunktet på den staden.}}		<onlyinclude>{{Thumb\|Kristen O Dagsgard.JPG\|Kristen O. Dagsgard, fødd i [[Skjåk]] 1864. Han utvandra til USA i 1884 og arbeidde som kokk der. Hans biografi – som ikkje er skriven - kunne gjere sitt til å kaste lys over mange og vidsveimde historiske fenomen og prosessar. Det er verdshistoriske, lokalhistoriske, psykohistoriske, kjønnshistoriske og mange andre historiske forklaringar på at Kristen kunne la seg avbilde i dette yrket på det tidspunktet på den staden.}}
	'''[[Hjelp:Biografi\|Biografi]]''' kjem av gresk ''bios'' = liv og ''graphikos'' = skriving, teikning, og tyder altså heilt bokstaveleg «livsskildring», framstilling av ei livshistorie. Biografi er både ein ''litterær sjanger'' (med talrike undersjangrar) og ein ''fagdisiplin'' eller metode innan fleire vitskapsfelt som historie, kunst- og litteraturhistorie, og livsløpsgjennomgang er viktig også innan fag som psykologi og medisin. Ein viktig variant er sjølvbiografien, der biografen sjølv både er emne for og hovudkjelde til framstillinga. To eller fleire (ofte mange) personar kan få sine liv framstilte i ymse former for kollektive biografiar (gruppebiografiar, samlebiografiar m.m.). Utanom det dokumentariske og vitskaplege har biografien hatt ulike føremål og funksjonar gjennom tidene: religiøse, moralske, oppsedande, nasjonsbyggande, politiske, underhaldningsmessige osv.</onlyinclude>		'''[[Hjelp:Biografi\|Biografi]]''' kjem av gresk ''bios'' = liv og ''graphikos'' = skriving, teikning, og tyder altså heilt bokstaveleg «livsskildring», framstilling av ei livshistorie. Biografi er både ein ''litterær sjanger'' (med talrike undersjangrar) og ein ''fagdisiplin'' eller metode innan fleire vitskapsfelt som historie, kunst- og litteraturhistorie, og livsløpsgjennomgang er viktig også innan fag som psykologi og medisin. Ein viktig variant er sjølvbiografien, der biografen sjølv både er emne for og hovudkjelde til framstillinga. To eller fleire (ofte mange) personar kan få sine liv framstilte i ymse former for kollektive biografiar (gruppebiografiar, samlebiografiar m.m.). Utanom det dokumentariske og vitskaplege har biografien hatt ulike føremål og funksjonar gjennom tidene: religiøse, moralske, oppsedande, nasjonsbyggande, politiske, underhaldningsmessige osv.</onlyinclude>

Linje 40:		Linje 40:

	=== Liv og sjel ===		=== Liv og sjel ===
	{{~~thumb høyre~~\|Plutarks biografiar 1727.jpg\|<small>Plutark (ca. 45-125) er ein av dei fyrste og fremste kjende biografar, Han la vekt på den biografertes ethos (karakter, personlegdom) og på samanhengen mellom personlegdomen og livsløpet. Hovudverket ''Bioi paralleloi'' (Parallelle liv) inneheld biografiar over 46 personar. Livet og personlegdomen til to og to av desse, ein grekar og ein romar, blir her jamførte på ein slik måte at lesaren skal kunne hjelpast til klokare og rettare livsførsel. Verket kom u mange trykte utgåver frå renessansen av, og vart mykje lesen og mykje brukt. Mellom anna henta Shakespeare personar og handlingar til fleire av tragediane sine frå Plutark. Denne engelske utgåva av Parallelle liv er frå 1727.</small> }}		{{Thumb\|Plutarks biografiar 1727.jpg\|<small>Plutark (ca. 45-125) er ein av dei fyrste og fremste kjende biografar, Han la vekt på den biografertes ethos (karakter, personlegdom) og på samanhengen mellom personlegdomen og livsløpet. Hovudverket ''Bioi paralleloi'' (Parallelle liv) inneheld biografiar over 46 personar. Livet og personlegdomen til to og to av desse, ein grekar og ein romar, blir her jamførte på ein slik måte at lesaren skal kunne hjelpast til klokare og rettare livsførsel. Verket kom u mange trykte utgåver frå renessansen av, og vart mykje lesen og mykje brukt. Mellom anna henta Shakespeare personar og handlingar til fleire av tragediane sine frå Plutark. Denne engelske utgåva av Parallelle liv er frå 1727.</small>}}
	Den greske biografen Plutark (ca. 45-125) disiplinen i lys av avvegingane som må gjerast mellom ''praxeis'' og ''ethos''.<ref>Sjå t.d. Egeland, M. 2002:261-264.</ref> Det fyrste blir omfatta av «livsløp, virke og verk» ovanfor. Ethos (moralsk haldning, det sedelege) i biografien dreiar seg om kunne portrettere den biograferte som menneske og personlegdom, med vekt på den moralske karakteren.		Den greske biografen Plutark (ca. 45-125) disiplinen i lys av avvegingane som må gjerast mellom ''praxeis'' og ''ethos''.<ref>Sjå t.d. Egeland, M. 2002:261-264.</ref> Det fyrste blir omfatta av «livsløp, virke og verk» ovanfor. Ethos (moralsk haldning, det sedelege) i biografien dreiar seg om kunne portrettere den biograferte som menneske og personlegdom, med vekt på den moralske karakteren.

Linje 86:		Linje 86:

	=== Ein elementærpartikkel i historia ===		=== Ein elementærpartikkel i historia ===
	{{~~thumb høyre~~\|Thomas Carlyle 1865.jpg\|<small>Thomas Carlyle (1795-1881), historikar og biograf. Skreiv mellom anna ''On Heroes, Hero Worship, and the Heroic in History'' (1841), der han framheva dei store personlegdomars rolle i historisk utvikling. Han såg biografien som ein grunnleggjande disiplin innan historievitskapen.</small> }}		{{Thumb\|Thomas Carlyle 1865.jpg\|<small>Thomas Carlyle (1795-1881), historikar og biograf. Skreiv mellom anna ''On Heroes, Hero Worship, and the Heroic in History'' (1841), der han framheva dei store personlegdomars rolle i historisk utvikling. Han såg biografien som ein grunnleggjande disiplin innan historievitskapen.</small>}}
	Biografien som eit eige felt for historisk forsking inneber å gjere enkeltmenneskets liv til eit emne på linje med andre delemne innan historiefaget. Ein biografi er å sjå som eit utsnitt av den historiske røynda som er verd å underkastast vitskapleg gransking, anten det er som forklaringsobjekt (eksplanandum) og mål i seg sjølv eller som forklaringsfaktor. Biografien er slik sett analog med institusjonshistorie, organisasjonshistorie, historia om eit bestemt hendingsforløp osv.		Biografien som eit eige felt for historisk forsking inneber å gjere enkeltmenneskets liv til eit emne på linje med andre delemne innan historiefaget. Ein biografi er å sjå som eit utsnitt av den historiske røynda som er verd å underkastast vitskapleg gransking, anten det er som forklaringsobjekt (eksplanandum) og mål i seg sjølv eller som forklaringsfaktor. Biografien er slik sett analog med institusjonshistorie, organisasjonshistorie, historia om eit bestemt hendingsforløp osv.

Linje 96:		Linje 96:

	=== Metodologisk individualisme? ===		=== Metodologisk individualisme? ===
	{{~~thumb høyre~~\|Napoleon (av David).jpg\|<small>Napoleon kryssar Alpane. Målarstykke av David 1800. Er Napoleon «utbyttbar» i historia? På sett og vis, skriv Plekhanov. Andre «ærekjære egoistar» blant generalane stod klare til å overta om Bonaparte skulle falle på eit av sine felttog. Visse historiske omstende ville nok ha vorte annleis. «Dygdsmønsteret Louis Phillippe ville kanskje ha stige opp på sine kjære slektningars trone allereie i 1820 eller 1825 i staden for 1830.» Og det kan vel hende at også Plekhanov ville funne det fagleg rekningssvarande å skrive grundige og historisk etterettelege biografiar over Napoleon. For «personar med sterk innverknadsmakt kan takk vere sine forstands- og karaktereigenskapar endre det individuelle preget og nokre særskilde følgjer av historiske hendingar.» </small> }}Framstilt slik blir framheving av biografi i historisk gransking nær einstydande med å tale for den [[Metodologisk individualisme\|metodologiske individualismen]] i historiefaget. Det vil seie at ein freistar forklare strukturar og samanhengar ved å analysere desse ned til dei einskilde handlande individ, og med forklaringsforrang til desse eineståande individa sine handlingar og motiv.		{{Thumb\|Napoleon (av David).jpg\|<small>Napoleon kryssar Alpane. Målarstykke av David 1800. Er Napoleon «utbyttbar» i historia? På sett og vis, skriv Plekhanov. Andre «ærekjære egoistar» blant generalane stod klare til å overta om Bonaparte skulle falle på eit av sine felttog. Visse historiske omstende ville nok ha vorte annleis. «Dygdsmønsteret Louis Phillippe ville kanskje ha stige opp på sine kjære slektningars trone allereie i 1820 eller 1825 i staden for 1830.» Og det kan vel hende at også Plekhanov ville funne det fagleg rekningssvarande å skrive grundige og historisk etterettelege biografiar over Napoleon. For «personar med sterk innverknadsmakt kan takk vere sine forstands- og karaktereigenskapar endre det individuelle preget og nokre særskilde følgjer av historiske hendingar.» </small>}}Framstilt slik blir framheving av biografi i historisk gransking nær einstydande med å tale for den [[Metodologisk individualisme\|metodologiske individualismen]] i historiefaget. Det vil seie at ein freistar forklare strukturar og samanhengar ved å analysere desse ned til dei einskilde handlande individ, og med forklaringsforrang til desse eineståande individa sine handlingar og motiv.

	Ikkje alle historikarar som nyttar seg metodisk av biografien vil vedkjenne seg den metodologiske individualismen. Eller rettare sagt, når ein som skeptikar likevel grip til biografien som forskingsfelt og metode, gjer ein seg særskilt umake med å motverke dei tilkortkomingane ein meiner den metodologiske individualismen kan vere belemra med. Eit eksempel er Trond Nordby som er referert ovanfor, som insisterer på at han også i biografien er mest fokusert på samfunnsprosessar.		Ikkje alle historikarar som nyttar seg metodisk av biografien vil vedkjenne seg den metodologiske individualismen. Eller rettare sagt, når ein som skeptikar likevel grip til biografien som forskingsfelt og metode, gjer ein seg særskilt umake med å motverke dei tilkortkomingane ein meiner den metodologiske individualismen kan vere belemra med. Eit eksempel er Trond Nordby som er referert ovanfor, som insisterer på at han også i biografien er mest fokusert på samfunnsprosessar.