Christopher Bruun (1839–1920) - Sideversjonshistorikk

Rool: Teksterstatting – «cand. theol.» til «cand.theol.»

2026-04-03T12:29:27Z

Teksterstatting – «cand. theol.» til «cand.theol.»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. apr. 2026 kl. 12:29
Linje 21:		Linje 21:
	Da faren til Christopher Bruun døydde i 1843, flytta mora med borna til nær slekt i [[Vang i Hedmark\|Vang]] på [[Hedmarken]]. Sju år etter kom dei til [[Lillehammer]], der Christopher gjekk latinskulen. Her vart han ven med Johannes Skar, som var medelev ved skulen. Bruun fortel elles sjølv frå skuletida at han vart gripen av ein pietistisk (johnsonsk?) vekkjing som gjekk over dei øvste klassene der.		Da faren til Christopher Bruun døydde i 1843, flytta mora med borna til nær slekt i [[Vang i Hedmark\|Vang]] på [[Hedmarken]]. Sju år etter kom dei til [[Lillehammer]], der Christopher gjekk latinskulen. Her vart han ven med Johannes Skar, som var medelev ved skulen. Bruun fortel elles sjølv frå skuletida at han vart gripen av ein pietistisk (johnsonsk?) vekkjing som gjekk over dei øvste klassene der.

	Da Bruun vart student i 1856, slo familien seg igjen til i Christiania. Han studerte teologi frå 1857, og var ferdig cand. theol. i 1862. Under påverknad av [[Søren Kierkegaard\|Kierkegaards]] kyrkjekritiske haldning, nøla Bruun med å ta fatt på prestegjerninga.		Da Bruun vart student i 1856, slo familien seg igjen til i Christiania. Han studerte teologi frå 1857, og var ferdig cand.theol. i 1862. Under påverknad av [[Søren Kierkegaard\|Kierkegaards]] kyrkjekritiske haldning, nøla Bruun med å ta fatt på prestegjerninga.

	Året etter (1863) drog han saman med mora og syskena til Roma. Der studerte han antikken, med særleg interesse for den venleiksdyrkande og samstundes patriotisk offerviljuge og heltedyrkande greske kulturen. Christopher braut opp frå Roma våren 1864 og melde seg til frivillig innsats på dansk side i den [[Andre slesvigske krig\|dansk-tyske krigen]]. Han vart dimittert i august det same året, etter at krigen var over i juli. Så kom han heim att til Noreg med eit forsett om å lære det norske folk, og særleg bøndene, å elske sitt eige fedreland. Det var ein ganske militant patriotisme han da og seinare forfekta: «Jeg vendte tilbage fra den danske krig med det brændende ønske, at det maatte gaa an at lære norske bønder den sætning: Det er sødt, og det er hæder at faa dø for fædrelandet.» <ref>Folkelige grundtanker 204</ref>.		Året etter (1863) drog han saman med mora og syskena til Roma. Der studerte han antikken, med særleg interesse for den venleiksdyrkande og samstundes patriotisk offerviljuge og heltedyrkande greske kulturen. Christopher braut opp frå Roma våren 1864 og melde seg til frivillig innsats på dansk side i den [[Andre slesvigske krig\|dansk-tyske krigen]]. Han vart dimittert i august det same året, etter at krigen var over i juli. Så kom han heim att til Noreg med eit forsett om å lære det norske folk, og særleg bøndene, å elske sitt eige fedreland. Det var ein ganske militant patriotisme han da og seinare forfekta: «Jeg vendte tilbage fra den danske krig med det brændende ønske, at det maatte gaa an at lære norske bønder den sætning: Det er sødt, og det er hæder at faa dø for fædrelandet.» <ref>Folkelige grundtanker 204</ref>.

Cnyborg på 20. jan. 2025 kl. 08:56

2025-01-20T08:56:39Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 20. jan. 2025 kl. 08:56
Linje 16:		Linje 16:
	I 1872 vart Christopher Bruun gift med [[Kari Bruun\|Kari Skard]] (1851-1924). Ho var fødd og oppvaksen på garden [[Skard]] (Skar) i [[Øyer]]. Foreldra hennar var gardbrukarparet Ole Torsteinson Skard (1804-1886) og Mari Johannesdotter Lånke (1814-1894). Kari hadde åtte sysken, av desse er [[Johannes Skar]] og [[Matias Skard]] særleg kjende.		I 1872 vart Christopher Bruun gift med [[Kari Bruun\|Kari Skard]] (1851-1924). Ho var fødd og oppvaksen på garden [[Skard]] (Skar) i [[Øyer]]. Foreldra hennar var gardbrukarparet Ole Torsteinson Skard (1804-1886) og Mari Johannesdotter Lånke (1814-1894). Kari hadde åtte sysken, av desse er [[Johannes Skar]] og [[Matias Skard]] særleg kjende.

	Christopher og Kari Bruun fekk åtte born. Fem av desse døydde av tuberkolose i ung alder.<ref>Sørbø, J.I. 2009:32-33.</ref> Dottera Margit var gift med [[Klaus Sletten]], ein sentral person i den frilynde ungdomsrørsla og i målrørsla i fyrste halvparten av 1900-talet.		Christopher og Kari Bruun fekk åtte born. Fem av desse døydde av tuberkolose i ung alder.<ref>Sørbø, J.I. 2009:32-33.</ref> Dottera Margit var gift med [[Klaus Sletten (1877–1946)\|Klaus Sletten]], ein sentral person i den frilynde ungdomsrørsla og i målrørsla i fyrste halvparten av 1900-talet.

	=== Utdanning og ungdomstid ===		=== Utdanning og ungdomstid ===

Stigrp på 18. okt. 2024 kl. 11:21

2024-10-18T11:21:37Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 18. okt. 2024 kl. 11:21
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Bruun Chr soldat.jpg\|Christopher Bruun som frivillig i den danske hæren 1864.\|Ukjent}}		<onlyinclude>{{thumb\|Bruun Chr soldat.jpg\|Christopher Bruun som frivillig i den danske hæren 1864.\|Ukjent}}
	'''[[Christopher Bruun\|Christopher Arnt Bruun]]''' (fødd i [[Christiania]] [[23. september]] [[1839]], død i [[Gausdal]] [[17. juli]] [[1920]]) var folkehøgskulepioner, prest, samfunnsdebattant og venstrepolitikar. Han har øvd sterk innverknad på den venstrenasjonalistiske rørsla i Noreg, slik det har ytra seg fyrst og fremst gjennom den [[Grundtvigianisme\|grundtvigianske]] [[folkehøgskole\|folkehøgskulen]], [[frilynt ungdomslag\| den frilynte ungdomsrørsla]] og i partiet [[Venstre]]. Både hans gammaltestamentleg inspirerte teologi og hans sterke engasjement for forsvarssaka vart viktig som inspirasjon for ei viss mannlegdomsdyrkande og folkevæpningsorientert militarisme frå 1880-åra av.		'''[[Christopher Bruun (1839–1920)\|Christopher Arnt Bruun]]''' (fødd i [[Christiania]] [[23. september]] [[1839]], død i [[Gausdal]] [[17. juli]] [[1920]]) var folkehøgskulepioner, prest, samfunnsdebattant og venstrepolitikar. Han har øvd sterk innverknad på den venstrenasjonalistiske rørsla i Noreg, slik det har ytra seg fyrst og fremst gjennom den [[Grundtvigianisme\|grundtvigianske]] [[folkehøgskole\|folkehøgskulen]], [[frilynt ungdomslag\| den frilynte ungdomsrørsla]] og i partiet [[Venstre]]. Både hans gammaltestamentleg inspirerte teologi og hans sterke engasjement for forsvarssaka vart viktig som inspirasjon for ei viss mannlegdomsdyrkande og folkevæpningsorientert militarisme frå 1880-åra av.

	Bruuns bok ''Folkelige Grundtanker'' (1878) vart eit ideologisk manifest for desse straumdraga i norsk kultur- og samfunnsliv, og har verka mykje til å forme utbreidde forestillingar om kva det vil seie å vere norsk, og dessutan om kva som i sitt vesen utgjer skilnaden på dei to kjønna. I skuleverksemda si følgde Bruun [[Nikolai Frederik Severin Grundtvig\|Grundtvig]]s og den danske folkehøgskulens pedagogiske idear.		Bruuns bok ''Folkelige Grundtanker'' (1878) vart eit ideologisk manifest for desse straumdraga i norsk kultur- og samfunnsliv, og har verka mykje til å forme utbreidde forestillingar om kva det vil seie å vere norsk, og dessutan om kva som i sitt vesen utgjer skilnaden på dei to kjønna. I skuleverksemda si følgde Bruun [[Nikolai Frederik Severin Grundtvig\|Grundtvig]]s og den danske folkehøgskulens pedagogiske idear.

Stigrp: Stigrp flyttet siden Christopher Bruun til Christopher Bruun (1839–1920)

2024-10-18T11:21:17Z

Stigrp flyttet siden Christopher Bruun til Christopher Bruun (1839–1920)

← Eldre sideversjon

Sideversjonen fra 18. okt. 2024 kl. 11:21

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Thumb høyre

2024-03-04T14:51:05Z

Robot: Endrer mal: Thumb høyre

Olve Utne: Teksterstatting – «[[kategori:» til «[[Kategori:»

2023-11-15T21:47:46Z

Teksterstatting – «[[kategori:» til «[[Kategori:»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. nov. 2023 kl. 21:47
Linje 157:		Linje 157:

	[[Kategori:Personer]]		[[Kategori:Personer]]
	[[~~kategori~~:Gausdal kommune]]		[[Kategori:Gausdal kommune]]
	[[Kategori:Oslo kommune]]		[[Kategori:Oslo kommune]]
	[[Kategori:Sel kommune]]		[[Kategori:Sel kommune]]

PaulVIF på 25. mar. 2022 kl. 18:27

2022-03-25T18:27:17Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. mar. 2022 kl. 18:27
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb ~~høyre~~\|Bruun Chr soldat.jpg\|Christopher Bruun som frivillig i den danske hæren 1864.\|Ukjent}}		<onlyinclude>{{thumb\|Bruun Chr soldat.jpg\|Christopher Bruun som frivillig i den danske hæren 1864.\|Ukjent}}
	'''[[Christopher Bruun\|Christopher Arnt Bruun]]''' (fødd i [[Christiania]] [[23. september]] [[1839]], død i [[Gausdal]] [[17. juli]] [[1920]]) var folkehøgskulepioner, prest, samfunnsdebattant og venstrepolitikar. Han har øvd sterk innverknad på den venstrenasjonalistiske rørsla i Noreg, slik det har ytra seg fyrst og fremst gjennom den [[Grundtvigianisme\|grundtvigianske]] [[folkehøgskole\|folkehøgskulen]], [[frilynt ungdomslag\| den frilynte ungdomsrørsla]] og i partiet [[Venstre]]. Både hans gammaltestamentleg inspirerte teologi og hans sterke engasjement for forsvarssaka vart viktig som inspirasjon for ei viss mannlegdomsdyrkande og folkevæpningsorientert militarisme frå 1880-åra av.		'''[[Christopher Bruun\|Christopher Arnt Bruun]]''' (fødd i [[Christiania]] [[23. september]] [[1839]], død i [[Gausdal]] [[17. juli]] [[1920]]) var folkehøgskulepioner, prest, samfunnsdebattant og venstrepolitikar. Han har øvd sterk innverknad på den venstrenasjonalistiske rørsla i Noreg, slik det har ytra seg fyrst og fremst gjennom den [[Grundtvigianisme\|grundtvigianske]] [[folkehøgskole\|folkehøgskulen]], [[frilynt ungdomslag\| den frilynte ungdomsrørsla]] og i partiet [[Venstre]]. Både hans gammaltestamentleg inspirerte teologi og hans sterke engasjement for forsvarssaka vart viktig som inspirasjon for ei viss mannlegdomsdyrkande og folkevæpningsorientert militarisme frå 1880-åra av.

Linje 101:		Linje 101:
	Det partiet som Bruun stifta i 1893, Centrum, realiserte denne tanken. Det er blitt karakterisert som eit parti for større gardbrukarar på [[Austlandet]] og i [[Trøndelag]]. Partiet var proteksjonistisk (for korntoll) og uttrykte skepsis til urbanisering og den aukande kulturelle og politiske innverknaden frå industrien og industriarbeidarklassen. Men Bruuns nære kontakt med arbeidarklassen i hans eigen kyrkjelyd fekk han personleg etter kvart til å søkje eit visst samarbeid med arbeidarrørsla. Han deltok på sosialistiske møte, der særleg likskapstanken appellerte til han.		Det partiet som Bruun stifta i 1893, Centrum, realiserte denne tanken. Det er blitt karakterisert som eit parti for større gardbrukarar på [[Austlandet]] og i [[Trøndelag]]. Partiet var proteksjonistisk (for korntoll) og uttrykte skepsis til urbanisering og den aukande kulturelle og politiske innverknaden frå industrien og industriarbeidarklassen. Men Bruuns nære kontakt med arbeidarklassen i hans eigen kyrkjelyd fekk han personleg etter kvart til å søkje eit visst samarbeid med arbeidarrørsla. Han deltok på sosialistiske møte, der særleg likskapstanken appellerte til han.

	Bruuns motstand mot republikanisme og parlamentarisme kan ein seie toppa seg i hans protest mot unionsoppløysinga. Elles var eit hovudargument for han at brotet med Sverige ville auke faren frå aust. Hans skandinavistiske haldning var intakt frå den gongen han stilte som frivillig i den dansk-tyske krigen i 1864.		Bruuns motstand mot republikanisme og [[parlamentarisme]] kan ein seie toppa seg i hans protest mot unionsoppløysinga. Elles var eit hovudargument for han at brotet med Sverige ville auke faren frå aust. Hans skandinavistiske haldning var intakt frå den gongen han stilte som frivillig i den dansk-tyske krigen i 1864.

	=== Kjønnsideologi ===		=== Kjønnsideologi ===

Hans P. Hosar: /* Familie */

2021-04-29T03:15:38Z

Familie

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 29. apr. 2021 kl. 03:15
Linje 14:		Linje 14:
	Christopher Bruun var son av Johan Peter Bruun (1810-1843) og hustru Hansine Nicoline Juliane Sybille (Line) fødd Stenersen (1816-1901). Faren var overrettssakførar i Christiania. Han døydde da Christopher var fire år gammal. Allereie som barn fekk Christopher kjennskap til Grundtvigs tankar, særleg den religiøse sida ved dei, da mora var åndeleg sterkt påverka av den grundtvigianske teologen [[Wilhelm Andreas Wexels (1797–1866)\|Wilhelm Andreas Wexels]] (1797–1866).<ref>Haugen, R. 1980 side 40.</ref> Christopher hadde to sysken, Peter og Thea. Båe syskena døydde med mindre enn to års mellomrom rundt midten av 1860-åra.		Christopher Bruun var son av Johan Peter Bruun (1810-1843) og hustru Hansine Nicoline Juliane Sybille (Line) fødd Stenersen (1816-1901). Faren var overrettssakførar i Christiania. Han døydde da Christopher var fire år gammal. Allereie som barn fekk Christopher kjennskap til Grundtvigs tankar, særleg den religiøse sida ved dei, da mora var åndeleg sterkt påverka av den grundtvigianske teologen [[Wilhelm Andreas Wexels (1797–1866)\|Wilhelm Andreas Wexels]] (1797–1866).<ref>Haugen, R. 1980 side 40.</ref> Christopher hadde to sysken, Peter og Thea. Båe syskena døydde med mindre enn to års mellomrom rundt midten av 1860-åra.

	I 1872 vart Christopher Bruun gift med [[Kari Skard]] (1851-1924). Ho var fødd og oppvaksen på garden [[Skard]] (Skar) i [[Øyer]]. Foreldra hennar var gardbrukarparet Ole Torsteinson Skard (1804-1886) og Mari Johannesdotter Lånke (1814-1894). Kari hadde åtte sysken, av desse er [[Johannes Skar]] og [[Matias Skard]] særleg kjende.		I 1872 vart Christopher Bruun gift med [[Kari Bruun\|Kari Skard]] (1851-1924). Ho var fødd og oppvaksen på garden [[Skard]] (Skar) i [[Øyer]]. Foreldra hennar var gardbrukarparet Ole Torsteinson Skard (1804-1886) og Mari Johannesdotter Lånke (1814-1894). Kari hadde åtte sysken, av desse er [[Johannes Skar]] og [[Matias Skard]] særleg kjende.

	Christopher og Kari Bruun fekk åtte born. Fem av desse døydde av tuberkolose i ung alder.<ref>Sørbø, J.I. 2009:32-33.</ref> Dottera Margit var gift med [[Klaus Sletten]], ein sentral person i den frilynde ungdomsrørsla og i målrørsla i fyrste halvparten av 1900-talet.		Christopher og Kari Bruun fekk åtte born. Fem av desse døydde av tuberkolose i ung alder.<ref>Sørbø, J.I. 2009:32-33.</ref> Dottera Margit var gift med [[Klaus Sletten]], ein sentral person i den frilynde ungdomsrørsla og i målrørsla i fyrste halvparten av 1900-talet.

Kallrustad: Flyttar setning.

2021-02-05T10:12:53Z

Flyttar setning.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 5. feb. 2021 kl. 10:12
Linje 5:		Linje 5:
	Som teolog og prest heldt han klår avstand til både grundtvigianismen på den eine sida og til pietismen og den [[Gisle Johnson (1822–1894)\| johnsonske]] vekkjinga på den andre sida. Som politikar kom Bruun i opposisjon til den radikale, republikanske delen av Venstre. I 1905 stod han stridt og temmeleg aleine i sitt standpunkt mot unionsoppløysinga.		Som teolog og prest heldt han klår avstand til både grundtvigianismen på den eine sida og til pietismen og den [[Gisle Johnson (1822–1894)\| johnsonske]] vekkjinga på den andre sida. Som politikar kom Bruun i opposisjon til den radikale, republikanske delen av Venstre. I 1905 stod han stridt og temmeleg aleine i sitt standpunkt mot unionsoppløysinga.

	[[Christopher Bruuns veg]] på [[Lillehammer]] og [[Christopher Bruuns gate]] på [[Hamar]] er oppkalla etter han.</onlyinclude>		[[Christopher Bruuns veg]] på [[Lillehammer]] og [[Christopher Bruuns gate]] på [[Hamar]] er oppkalla etter han. Bruun er gravlagd i familiegrav på [[Vår Frelsers gravlund]] i Oslo. Gravminnet er pryda med ei bronsebyste av han.</onlyinclude>

	== Livsløpet ==		== Livsløpet ==
Linje 17:		Linje 17:

	Christopher og Kari Bruun fekk åtte born. Fem av desse døydde av tuberkolose i ung alder.<ref>Sørbø, J.I. 2009:32-33.</ref> Dottera Margit var gift med [[Klaus Sletten]], ein sentral person i den frilynde ungdomsrørsla og i målrørsla i fyrste halvparten av 1900-talet.		Christopher og Kari Bruun fekk åtte born. Fem av desse døydde av tuberkolose i ung alder.<ref>Sørbø, J.I. 2009:32-33.</ref> Dottera Margit var gift med [[Klaus Sletten]], ein sentral person i den frilynde ungdomsrørsla og i målrørsla i fyrste halvparten av 1900-talet.

	~~Christopher Bruun er gravlagd i familiegrav på [[Vår Frelsers gravlund]] i Oslo. Gravminnet er pryda med ei bronsebyste av han.~~

	=== Utdanning og ungdomstid ===		=== Utdanning og ungdomstid ===
Linje 152:		Linje 150:
	*''Fri Folkekirke'', 1909.		*''Fri Folkekirke'', 1909.
	*''Vaagn op! Til Norges Ungdom. Utg. av en varmhjertet forsvarsven'', 1913.		*''Vaagn op! Til Norges Ungdom. Utg. av en varmhjertet forsvarsven'', 1913.


	== Fotnotar ==		== Fotnotar ==

Hans P. Hosar: /* Folkehøgskulen */

2020-05-16T05:42:38Z

Folkehøgskulen

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 16. mai 2020 kl. 05:42
Linje 35:		Linje 35:
	Christopher Bruun er mest kjend for folkehøgskuleverksemda si, og må seiast å ha vore den viktigaste enkeltpersonen innan den grundtvigianske og norskdomsdyrkande greina av denne rørsla. Det byrja hausten 1867 da han starta skulen på [[Romundgard]] på [[Sel]] med 20 gutar som elevar. Da hadde han tidlegare same året reist omkring i Danmark og oppsøkt folkehøgskulane til [[Kristen Kold]] i Dalum og [[Ludvig Schrøder]] i [[Askov]]. Men allereie i 1861 hadde han fått kjennskap til folkehøgskulepedagogikken, da han på eit skandinavisk møte i Christiania hadde samtalar med Schrøder og andre frontfigurar i denne rørsla. Bruun sjølv såg på Ludvig Schrøder som den mest direkte inspirator for si eiga pedagogiske verksemd.<ref>Haugen, R. 1980 side 40.</ref> Sommaren 1862 fornya han desse kontaktane under studenttoget til Lund og København. Bruun gjorde også studiereiser i Tyskland og Sveits før han starta sin eigen skule. Hans næraste medarbeidarar på Sel var [[Kristofer Janson]], [[Kristian Kråbøl]] og syskenparet [[Christian Horne\|Christian og Lina Horne]].		Christopher Bruun er mest kjend for folkehøgskuleverksemda si, og må seiast å ha vore den viktigaste enkeltpersonen innan den grundtvigianske og norskdomsdyrkande greina av denne rørsla. Det byrja hausten 1867 da han starta skulen på [[Romundgard]] på [[Sel]] med 20 gutar som elevar. Da hadde han tidlegare same året reist omkring i Danmark og oppsøkt folkehøgskulane til [[Kristen Kold]] i Dalum og [[Ludvig Schrøder]] i [[Askov]]. Men allereie i 1861 hadde han fått kjennskap til folkehøgskulepedagogikken, da han på eit skandinavisk møte i Christiania hadde samtalar med Schrøder og andre frontfigurar i denne rørsla. Bruun sjølv såg på Ludvig Schrøder som den mest direkte inspirator for si eiga pedagogiske verksemd.<ref>Haugen, R. 1980 side 40.</ref> Sommaren 1862 fornya han desse kontaktane under studenttoget til Lund og København. Bruun gjorde også studiereiser i Tyskland og Sveits før han starta sin eigen skule. Hans næraste medarbeidarar på Sel var [[Kristofer Janson]], [[Kristian Kråbøl]] og syskenparet [[Christian Horne\|Christian og Lina Horne]].

	Etter eit par år vart det spørsmål om å flytte skulen. Det kom seg truleg både av at det var lite eigna lokale på Romundgard, og at Sel låg etter måten avsides til. [[Ringebu]] var Bruuns fyrsteval som ny skulestad. Men etter sterke oppmodingar frå mellom andre gausdølen [[Per Bø]], vart skulen lagd til Østre Gausdal hausten 1871. Den heldt fyrst til på garden [[Fykse]]. Frå hausten 1874 hadde skulen tilhald på Bø, men allereie sommaren 1875 kunne den flytte inn i eige, nybygd skulehus som fekk det symbolladde namnet [[Vonheim folkehøgskole\|Vonheim]]. Bruun kjøpte og busette seg på garden [[Halvorslia]] der i nærleiken.		Etter eit par år vart det spørsmål om å flytte skulen. Det kom seg truleg både av at det var lite eigna lokale på Romundgard, og at Sel låg etter måten avsides til. [[Ringebu]] var Bruuns fyrsteval som ny skulestad. Men etter sterke oppmodingar frå mellom andre gausdølen [[Per Bø (1830–1878)\|Per Bø]], vart skulen lagd til Østre Gausdal hausten 1871. Den heldt fyrst til på garden [[Fykse]]. Frå hausten 1874 hadde skulen tilhald på Bø, men allereie sommaren 1875 kunne den flytte inn i eige, nybygd skulehus som fekk det symbolladde namnet [[Vonheim folkehøgskole\|Vonheim]]. Bruun kjøpte og busette seg på garden [[Halvorslia]] der i nærleiken.
	{{thumb høyre\|Bruun Chr Haldorslia.jpg\|Bruun-familien i heimen Halvorslia i Gausdal. Lina Bruun, mor til Christopher Bruun, sit mellom han og kona hans Kari Skard.\|Ukjent}}		{{thumb høyre\|Bruun Chr Haldorslia.jpg\|Bruun-familien i heimen Halvorslia i Gausdal. Lina Bruun, mor til Christopher Bruun, sit mellom han og kona hans Kari Skard.\|Ukjent}}
	Christopher Bruuns folkehøgskule gjorde Østre Gausdal til eit kultursentrum. Kristofer Janson med familie bygde seg hus og budde der i mange år. Andre lærarar på skulen slo seg også ned der permanent eller for kortare eller lengre periodar, såleis [[Ivar Blekastad]], [[Matias Skard]], [[Frits Hansen]], [[Ingvar Bøhn]], [[Olav Åsmundstad]] og andre. Dette miljøet var også ein hovudgrunn til at [[Bjørnstjerne Bjørnson]] kjøpte [[Aulestad]] og busette seg i Gausdal. Men etter få år kom det til eit høglydt ideologisk og politisk brot mellom Bruun og Bjørnson. Det botna både i Bjørnsons aversjon mot Bruuns puritanisme i teologi og livsstil, og i politisk usemje, der Bjørnson representerte den radikale og Bruun den moderate fløya av venstrerørsla. Bjørnson la ikkje fingrane mellom da han i 1877 sa seg lei av «langhårede, rød-skæggede, tungt bestøvlede, vadmelskledte pietister og dydsapostler.»<ref>Her sitert etter Styve, G.B. 2004 side 11.</ref>		Christopher Bruuns folkehøgskule gjorde Østre Gausdal til eit kultursentrum. Kristofer Janson med familie bygde seg hus og budde der i mange år. Andre lærarar på skulen slo seg også ned der permanent eller for kortare eller lengre periodar, såleis [[Ivar Blekastad]], [[Matias Skard]], [[Frits Hansen]], [[Ingvar Bøhn]], [[Olav Åsmundstad]] og andre. Dette miljøet var også ein hovudgrunn til at [[Bjørnstjerne Bjørnson]] kjøpte [[Aulestad]] og busette seg i Gausdal. Men etter få år kom det til eit høglydt ideologisk og politisk brot mellom Bruun og Bjørnson. Det botna både i Bjørnsons aversjon mot Bruuns puritanisme i teologi og livsstil, og i politisk usemje, der Bjørnson representerte den radikale og Bruun den moderate fløya av venstrerørsla. Bjørnson la ikkje fingrane mellom da han i 1877 sa seg lei av «langhårede, rød-skæggede, tungt bestøvlede, vadmelskledte pietister og dydsapostler.»<ref>Her sitert etter Styve, G.B. 2004 side 11.</ref>

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. apr. 2026 kl. 12:29
Linje 21:		Linje 21:
	Da faren til Christopher Bruun døydde i 1843, flytta mora med borna til nær slekt i [[Vang i Hedmark\|Vang]] på [[Hedmarken]]. Sju år etter kom dei til [[Lillehammer]], der Christopher gjekk latinskulen. Her vart han ven med Johannes Skar, som var medelev ved skulen. Bruun fortel elles sjølv frå skuletida at han vart gripen av ein pietistisk (johnsonsk?) vekkjing som gjekk over dei øvste klassene der.		Da faren til Christopher Bruun døydde i 1843, flytta mora med borna til nær slekt i [[Vang i Hedmark\|Vang]] på [[Hedmarken]]. Sju år etter kom dei til [[Lillehammer]], der Christopher gjekk latinskulen. Her vart han ven med Johannes Skar, som var medelev ved skulen. Bruun fortel elles sjølv frå skuletida at han vart gripen av ein pietistisk (johnsonsk?) vekkjing som gjekk over dei øvste klassene der.

	Da Bruun vart student i 1856, slo familien seg igjen til i Christiania. Han studerte teologi frå 1857, og var ferdig cand. theol. i 1862. Under påverknad av [[Søren Kierkegaard\|Kierkegaards]] kyrkjekritiske haldning, nøla Bruun med å ta fatt på prestegjerninga.		Da Bruun vart student i 1856, slo familien seg igjen til i Christiania. Han studerte teologi frå 1857, og var ferdig cand.theol. i 1862. Under påverknad av [[Søren Kierkegaard\|Kierkegaards]] kyrkjekritiske haldning, nøla Bruun med å ta fatt på prestegjerninga.

	Året etter (1863) drog han saman med mora og syskena til Roma. Der studerte han antikken, med særleg interesse for den venleiksdyrkande og samstundes patriotisk offerviljuge og heltedyrkande greske kulturen. Christopher braut opp frå Roma våren 1864 og melde seg til frivillig innsats på dansk side i den [[Andre slesvigske krig\|dansk-tyske krigen]]. Han vart dimittert i august det same året, etter at krigen var over i juli. Så kom han heim att til Noreg med eit forsett om å lære det norske folk, og særleg bøndene, å elske sitt eige fedreland. Det var ein ganske militant patriotisme han da og seinare forfekta: «Jeg vendte tilbage fra den danske krig med det brændende ønske, at det maatte gaa an at lære norske bønder den sætning: Det er sødt, og det er hæder at faa dø for fædrelandet.» <ref>Folkelige grundtanker 204</ref>.		Året etter (1863) drog han saman med mora og syskena til Roma. Der studerte han antikken, med særleg interesse for den venleiksdyrkande og samstundes patriotisk offerviljuge og heltedyrkande greske kulturen. Christopher braut opp frå Roma våren 1864 og melde seg til frivillig innsats på dansk side i den [[Andre slesvigske krig\|dansk-tyske krigen]]. Han vart dimittert i august det same året, etter at krigen var over i juli. Så kom han heim att til Noreg med eit forsett om å lære det norske folk, og særleg bøndene, å elske sitt eige fedreland. Det var ein ganske militant patriotisme han da og seinare forfekta: «Jeg vendte tilbage fra den danske krig med det brændende ønske, at det maatte gaa an at lære norske bønder den sætning: Det er sødt, og det er hæder at faa dø for fædrelandet.» <ref>Folkelige grundtanker 204</ref>.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 18. okt. 2024 kl. 11:21
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Bruun Chr soldat.jpg\|Christopher Bruun som frivillig i den danske hæren 1864.\|Ukjent}}		<onlyinclude>{{thumb\|Bruun Chr soldat.jpg\|Christopher Bruun som frivillig i den danske hæren 1864.\|Ukjent}}
	'''[[Christopher Bruun\|Christopher Arnt Bruun]]''' (fødd i [[Christiania]] [[23. september]] [[1839]], død i [[Gausdal]] [[17. juli]] [[1920]]) var folkehøgskulepioner, prest, samfunnsdebattant og venstrepolitikar. Han har øvd sterk innverknad på den venstrenasjonalistiske rørsla i Noreg, slik det har ytra seg fyrst og fremst gjennom den [[Grundtvigianisme\|grundtvigianske]] [[folkehøgskole\|folkehøgskulen]], [[frilynt ungdomslag\| den frilynte ungdomsrørsla]] og i partiet [[Venstre]]. Både hans gammaltestamentleg inspirerte teologi og hans sterke engasjement for forsvarssaka vart viktig som inspirasjon for ei viss mannlegdomsdyrkande og folkevæpningsorientert militarisme frå 1880-åra av.		'''[[Christopher Bruun (1839–1920)\|Christopher Arnt Bruun]]''' (fødd i [[Christiania]] [[23. september]] [[1839]], død i [[Gausdal]] [[17. juli]] [[1920]]) var folkehøgskulepioner, prest, samfunnsdebattant og venstrepolitikar. Han har øvd sterk innverknad på den venstrenasjonalistiske rørsla i Noreg, slik det har ytra seg fyrst og fremst gjennom den [[Grundtvigianisme\|grundtvigianske]] [[folkehøgskole\|folkehøgskulen]], [[frilynt ungdomslag\| den frilynte ungdomsrørsla]] og i partiet [[Venstre]]. Både hans gammaltestamentleg inspirerte teologi og hans sterke engasjement for forsvarssaka vart viktig som inspirasjon for ei viss mannlegdomsdyrkande og folkevæpningsorientert militarisme frå 1880-åra av.

	Bruuns bok ''Folkelige Grundtanker'' (1878) vart eit ideologisk manifest for desse straumdraga i norsk kultur- og samfunnsliv, og har verka mykje til å forme utbreidde forestillingar om kva det vil seie å vere norsk, og dessutan om kva som i sitt vesen utgjer skilnaden på dei to kjønna. I skuleverksemda si følgde Bruun [[Nikolai Frederik Severin Grundtvig\|Grundtvig]]s og den danske folkehøgskulens pedagogiske idear.		Bruuns bok ''Folkelige Grundtanker'' (1878) vart eit ideologisk manifest for desse straumdraga i norsk kultur- og samfunnsliv, og har verka mykje til å forme utbreidde forestillingar om kva det vil seie å vere norsk, og dessutan om kva som i sitt vesen utgjer skilnaden på dei to kjønna. I skuleverksemda si følgde Bruun [[Nikolai Frederik Severin Grundtvig\|Grundtvig]]s og den danske folkehøgskulens pedagogiske idear.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:51
Linje 28:		Linje 28:

	=== Folkehøgskulen ===		=== Folkehøgskulen ===
	{{~~thumb høyre~~\|Romundgardklassebilde.jpg\|<small>Klassebilete frå folkehøgskulen på Romundgard. Dette er anten kullet 1868-1869 eller 1869-1870. Christopher Bruun nummer to frå høgre i midtrekka.</small>\|Ukjent.}}		{{Thumb\|Romundgardklassebilde.jpg\|<small>Klassebilete frå folkehøgskulen på Romundgard. Dette er anten kullet 1868-1869 eller 1869-1870. Christopher Bruun nummer to frå høgre i midtrekka.</small>\|Ukjent.}}
	{{~~thumb høyre~~\|Vonheim.jpg\|<small>Vonheim folkehøgskule i Østre Gausdal. Bygningen stod ferdig i 1875.</small>\|Ukjent.}}		{{Thumb\|Vonheim.jpg\|<small>Vonheim folkehøgskule i Østre Gausdal. Bygningen stod ferdig i 1875.</small>\|Ukjent.}}
	{{~~thumb høyre~~\|Vonheim 1879-1880.jpg\|<small>Lærarkurs på Vonheim 1879-1880.</small>\|Ukjent.}}		{{Thumb\|Vonheim 1879-1880.jpg\|<small>Lærarkurs på Vonheim 1879-1880.</small>\|Ukjent.}}
	Christopher Bruun er mest kjend for folkehøgskuleverksemda si, og må seiast å ha vore den viktigaste enkeltpersonen innan den grundtvigianske og norskdomsdyrkande greina av denne rørsla. Det byrja hausten 1867 da han starta skulen på [[Romundgard]] på [[Sel]] med 20 gutar som elevar. Da hadde han tidlegare same året reist omkring i Danmark og oppsøkt folkehøgskulane til [[Kristen Kold]] i Dalum og [[Ludvig Schrøder]] i [[Askov]]. Men allereie i 1861 hadde han fått kjennskap til folkehøgskulepedagogikken, da han på eit skandinavisk møte i Christiania hadde samtalar med Schrøder og andre frontfigurar i denne rørsla. Bruun sjølv såg på Ludvig Schrøder som den mest direkte inspirator for si eiga pedagogiske verksemd.<ref>Haugen, R. 1980 side 40.</ref> Sommaren 1862 fornya han desse kontaktane under studenttoget til Lund og København. Bruun gjorde også studiereiser i Tyskland og Sveits før han starta sin eigen skule. Hans næraste medarbeidarar på Sel var [[Kristofer Janson]], [[Kristian Kråbøl]] og syskenparet [[Christian Horne\|Christian og Lina Horne]].		Christopher Bruun er mest kjend for folkehøgskuleverksemda si, og må seiast å ha vore den viktigaste enkeltpersonen innan den grundtvigianske og norskdomsdyrkande greina av denne rørsla. Det byrja hausten 1867 da han starta skulen på [[Romundgard]] på [[Sel]] med 20 gutar som elevar. Da hadde han tidlegare same året reist omkring i Danmark og oppsøkt folkehøgskulane til [[Kristen Kold]] i Dalum og [[Ludvig Schrøder]] i [[Askov]]. Men allereie i 1861 hadde han fått kjennskap til folkehøgskulepedagogikken, da han på eit skandinavisk møte i Christiania hadde samtalar med Schrøder og andre frontfigurar i denne rørsla. Bruun sjølv såg på Ludvig Schrøder som den mest direkte inspirator for si eiga pedagogiske verksemd.<ref>Haugen, R. 1980 side 40.</ref> Sommaren 1862 fornya han desse kontaktane under studenttoget til Lund og København. Bruun gjorde også studiereiser i Tyskland og Sveits før han starta sin eigen skule. Hans næraste medarbeidarar på Sel var [[Kristofer Janson]], [[Kristian Kråbøl]] og syskenparet [[Christian Horne\|Christian og Lina Horne]].

	Etter eit par år vart det spørsmål om å flytte skulen. Det kom seg truleg både av at det var lite eigna lokale på Romundgard, og at Sel låg etter måten avsides til. [[Ringebu]] var Bruuns fyrsteval som ny skulestad. Men etter sterke oppmodingar frå mellom andre gausdølen [[Per Bø (1830–1878)\|Per Bø]], vart skulen lagd til Østre Gausdal hausten 1871. Den heldt fyrst til på garden [[Fykse]]. Frå hausten 1874 hadde skulen tilhald på Bø, men allereie sommaren 1875 kunne den flytte inn i eige, nybygd skulehus som fekk det symbolladde namnet [[Vonheim folkehøgskole\|Vonheim]]. Bruun kjøpte og busette seg på garden [[Halvorslia]] der i nærleiken.		Etter eit par år vart det spørsmål om å flytte skulen. Det kom seg truleg både av at det var lite eigna lokale på Romundgard, og at Sel låg etter måten avsides til. [[Ringebu]] var Bruuns fyrsteval som ny skulestad. Men etter sterke oppmodingar frå mellom andre gausdølen [[Per Bø (1830–1878)\|Per Bø]], vart skulen lagd til Østre Gausdal hausten 1871. Den heldt fyrst til på garden [[Fykse]]. Frå hausten 1874 hadde skulen tilhald på Bø, men allereie sommaren 1875 kunne den flytte inn i eige, nybygd skulehus som fekk det symbolladde namnet [[Vonheim folkehøgskole\|Vonheim]]. Bruun kjøpte og busette seg på garden [[Halvorslia]] der i nærleiken.
	{{~~thumb høyre~~\|Bruun Chr Haldorslia.jpg\|Bruun-familien i heimen Halvorslia i Gausdal. Lina Bruun, mor til Christopher Bruun, sit mellom han og kona hans Kari Skard.\|Ukjent}}		{{Thumb\|Bruun Chr Haldorslia.jpg\|Bruun-familien i heimen Halvorslia i Gausdal. Lina Bruun, mor til Christopher Bruun, sit mellom han og kona hans Kari Skard.\|Ukjent}}
	Christopher Bruuns folkehøgskule gjorde Østre Gausdal til eit kultursentrum. Kristofer Janson med familie bygde seg hus og budde der i mange år. Andre lærarar på skulen slo seg også ned der permanent eller for kortare eller lengre periodar, såleis [[Ivar Blekastad]], [[Matias Skard]], [[Frits Hansen]], [[Ingvar Bøhn]], [[Olav Åsmundstad]] og andre. Dette miljøet var også ein hovudgrunn til at [[Bjørnstjerne Bjørnson]] kjøpte [[Aulestad]] og busette seg i Gausdal. Men etter få år kom det til eit høglydt ideologisk og politisk brot mellom Bruun og Bjørnson. Det botna både i Bjørnsons aversjon mot Bruuns puritanisme i teologi og livsstil, og i politisk usemje, der Bjørnson representerte den radikale og Bruun den moderate fløya av venstrerørsla. Bjørnson la ikkje fingrane mellom da han i 1877 sa seg lei av «langhårede, rød-skæggede, tungt bestøvlede, vadmelskledte pietister og dydsapostler.»<ref>Her sitert etter Styve, G.B. 2004 side 11.</ref>		Christopher Bruuns folkehøgskule gjorde Østre Gausdal til eit kultursentrum. Kristofer Janson med familie bygde seg hus og budde der i mange år. Andre lærarar på skulen slo seg også ned der permanent eller for kortare eller lengre periodar, såleis [[Ivar Blekastad]], [[Matias Skard]], [[Frits Hansen]], [[Ingvar Bøhn]], [[Olav Åsmundstad]] og andre. Dette miljøet var også ein hovudgrunn til at [[Bjørnstjerne Bjørnson]] kjøpte [[Aulestad]] og busette seg i Gausdal. Men etter få år kom det til eit høglydt ideologisk og politisk brot mellom Bruun og Bjørnson. Det botna både i Bjørnsons aversjon mot Bruuns puritanisme i teologi og livsstil, og i politisk usemje, der Bjørnson representerte den radikale og Bruun den moderate fløya av venstrerørsla. Bjørnson la ikkje fingrane mellom da han i 1877 sa seg lei av «langhårede, rød-skæggede, tungt bestøvlede, vadmelskledte pietister og dydsapostler.»<ref>Her sitert etter Styve, G.B. 2004 side 11.</ref>

Linje 40:		Linje 40:

	=== Prest i Kristiania ===		=== Prest i Kristiania ===
	{{~~thumb høyre~~\|Christopher Bruun.jpg\|Christopher Bruun som prest i Kristiania.\|[[Anders Beer Wilse]]}}		{{Thumb\|Christopher Bruun.jpg\|Christopher Bruun som prest i Kristiania.\|[[Anders Beer Wilse]]}}
	I 1893 flytta Bruun og familien til Kristiania. Han var fyrst residerande kapellan og frå 1898 sokneprest ved [[Johannes menighet (Oslo)\|Johannes menighet]], som omfatta utprega arbeidarstrok som [[Pipervika]] og [[Ruseløkka]]. Bruun kombinerte prestegjerninga med politisk arbeid og anna samfunnsverksemd. Same året som han flytta til Kristiania, grunnla han saman med [[Thorvald_Klaveness (1844–1915)\|Thorvald Klaveness]]' tidsskriftet ''For kirke og kultur''. Det vart eit talerøyr for kristent samfunnsengasjement. Bruun var medredaktør fram til 1908.		I 1893 flytta Bruun og familien til Kristiania. Han var fyrst residerande kapellan og frå 1898 sokneprest ved [[Johannes menighet (Oslo)\|Johannes menighet]], som omfatta utprega arbeidarstrok som [[Pipervika]] og [[Ruseløkka]]. Bruun kombinerte prestegjerninga med politisk arbeid og anna samfunnsverksemd. Same året som han flytta til Kristiania, grunnla han saman med [[Thorvald_Klaveness (1844–1915)\|Thorvald Klaveness]]' tidsskriftet ''For kirke og kultur''. Det vart eit talerøyr for kristent samfunnsengasjement. Bruun var medredaktør fram til 1908.

Linje 104:		Linje 104:

	=== Kjønnsideologi ===		=== Kjønnsideologi ===
	{{~~thumb høyre~~\|Christopher Bruun gravminne Oslo.jpg\|Christopher Bruun er gravlagd på [[Vår Frelsers gravlund]] i Oslo. \|[[Bruker:Stigrp\|Stig Rune Pedersen]] (2015)}}		{{Thumb\|Christopher Bruun gravminne Oslo.jpg\|Christopher Bruun er gravlagd på [[Vår Frelsers gravlund]] i Oslo. \|[[Bruker:Stigrp\|Stig Rune Pedersen]] (2015)}}
	Når Bruun i Folkelige Grundtanker tek opp kvinnesaka, opererer han med ei treddeling av befolkninga. Det er «vi», som openbert er danningsborgarskapets menn. Så er det «kvinnene» eller gjerne «våre kvinner», som da er kvinner frå dei same danna samfunnssjikta. Den tredje viktige kategorien er «bøndene» som ikkje er kjønnsspesifiserte. I ein større samanheng framstår kanskje dette som ei noko mangelfull sosiologisk analyse. Men den verka sikkert innlysande relevant og adekvat hjå det publikumet han vende seg direkte til med dei opphavlege foredraga, dei unge herrar i Studentersamfundet.		Når Bruun i Folkelige Grundtanker tek opp kvinnesaka, opererer han med ei treddeling av befolkninga. Det er «vi», som openbert er danningsborgarskapets menn. Så er det «kvinnene» eller gjerne «våre kvinner», som da er kvinner frå dei same danna samfunnssjikta. Den tredje viktige kategorien er «bøndene» som ikkje er kjønnsspesifiserte. I ein større samanheng framstår kanskje dette som ei noko mangelfull sosiologisk analyse. Men den verka sikkert innlysande relevant og adekvat hjå det publikumet han vende seg direkte til med dei opphavlege foredraga, dei unge herrar i Studentersamfundet.