Cille Gad - Sideversjonshistorikk

PaulVIF: /* Litteratur og kjelder */

2026-06-07T15:04:36Z

Litteratur og kjelder

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jun. 2026 kl. 15:04
Linje 65:		Linje 65:

	==Litteratur og kjelder==		==Litteratur og kjelder==
			:*{{NBL-artikkel\|https://nbl.snl.no/Cille_Gad\|Cille Gad}}
	:*Ernst Berge Drange: Tysnes gards- og ættesoge, b.2 Tysnes sogelag, 1987.		:*Ernst Berge Drange: Tysnes gards- og ættesoge, b.2 Tysnes sogelag, 1987.
	:*Johannes Heggland: Tysnes-soga band II. Tysnes sogelag, 1975.		:*Johannes Heggland: Tysnes-soga band II. Tysnes sogelag, 1975.

PaulVIF: /* Inspirasjon til forfattarar */

2026-06-07T15:02:15Z

Inspirasjon til forfattarar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jun. 2026 kl. 15:02
Linje 60:		Linje 60:
	==Inspirasjon til forfattarar==		==Inspirasjon til forfattarar==

	Nokre forfattarar i nyare tid har interessert seg for Cille Gad, mellom dei [[Elisabeth Aasen]], [[Torill Thorstad Hauger]] og [[Cecilie Løveid]]. I 2002 gav lokalhistorikaren [[Knut Rage]] ut ein biografi om henne.		Nokre forfattarar i nyare tid har interessert seg for Cille Gad, mellom dei [[Elisabeth Aasen]], [[Torill Thorstad Hauger]] og [[Cecilie Løveid]] som skreiv skodespelar ''Barock Friise'' frå 1993 om Cille Gads liv. I 2002 gav lokalhistorikaren [[Knut Rage]] ut ein biografi om henne.

	Men det var likevel [[Ludvig Holberg]] som var den første til å skriva om henne, med si ''Zille Hans Dotters Gynaicologia eller Forsvars Skrift for Qvinde-Kiønnet'' utg. 1722. Holberg nytta eit anna namn, Zille Hans Datter, men det er tydeleg at det er Cilla han hadde i tankene. Han hadde nok sett Cille Gad mange gongar, ja, kanskje han til og med kjende ho, eller hadde snakka med ho. I Bergen har Cille Gad fått oppkalla ein plass etter seg.		Men det var likevel [[Ludvig Holberg]] som var den første til å skriva om henne, med si ''Zille Hans Dotters Gynaicologia eller Forsvars Skrift for Qvinde-Kiønnet'' utg. 1722. Holberg nytta eit anna namn, Zille Hans Datter, men det er tydeleg at det er Cilla han hadde i tankene. Han hadde nok sett Cille Gad mange gongar, ja, kanskje han til og med kjende ho, eller hadde snakka med ho. I Bergen har Cille Gad fått oppkalla ein plass etter seg.

PaulVIF: /* Inspirasjon til forfattarar */

2026-06-07T14:59:09Z

Inspirasjon til forfattarar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jun. 2026 kl. 14:59
Linje 62:		Linje 62:
	Nokre forfattarar i nyare tid har interessert seg for Cille Gad, mellom dei [[Elisabeth Aasen]], [[Torill Thorstad Hauger]] og [[Cecilie Løveid]]. I 2002 gav lokalhistorikaren [[Knut Rage]] ut ein biografi om henne.		Nokre forfattarar i nyare tid har interessert seg for Cille Gad, mellom dei [[Elisabeth Aasen]], [[Torill Thorstad Hauger]] og [[Cecilie Løveid]]. I 2002 gav lokalhistorikaren [[Knut Rage]] ut ein biografi om henne.

	Men det var likevel [[Ludvig Holberg]] som var den første til å skriva om henne, med si "Zille Hans Dotters Gynaicologia eller Forsvars Skrift for Qvinde-Kiønnet" utg. 1722. Holberg nytta eit anna namn, Zille Hans Datter, men det er tydeleg at det er Cilla han hadde i tankene. Han hadde nok sett Cille Gad mange gongar, ja, kanskje han til og med kjende ho, eller hadde snakka med ho. I Bergen har Cille Gad fått oppkalla ein plass etter seg.		Men det var likevel [[Ludvig Holberg]] som var den første til å skriva om henne, med si ''Zille Hans Dotters Gynaicologia eller Forsvars Skrift for Qvinde-Kiønnet'' utg. 1722. Holberg nytta eit anna namn, Zille Hans Datter, men det er tydeleg at det er Cilla han hadde i tankene. Han hadde nok sett Cille Gad mange gongar, ja, kanskje han til og med kjende ho, eller hadde snakka med ho. I Bergen har Cille Gad fått oppkalla ein plass etter seg.

	==Litteratur og kjelder==		==Litteratur og kjelder==

PaulVIF: /* «dette menniske huisz yndelige lærdom saaledesz at skulde spildesz” */

2026-06-07T14:57:36Z

«dette menniske huisz yndelige lærdom saaledesz at skulde spildesz”

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jun. 2026 kl. 14:57
Linje 44:		Linje 44:
	Cille sat i fengsel all denne tida, på [[Askøy]] (noverande [[Askøy kommune]]) utanfor Bergen.		Cille sat i fengsel all denne tida, på [[Askøy]] (noverande [[Askøy kommune]]) utanfor Bergen.

	==«dette menniske huisz yndelige lærdom saaledesz at skulde ~~spildesz”~~==		==«dette menniske huisz yndelige lærdom saaledesz at skulde spildesz»==

	Det vart den danske akademikaren og polyhistor [[Otto Sperling d.y]] (1634-1715) som fekk sett Cille Gad fri frå fangenskap. Sperling arbeidde på denne tida med eit bokverk om Nordens lærde kvinner, og her ville han ha Cille med. Slik hadde det seg at dei skreiv fleire brev til kvarandre medan Cille sat fengsla på Askøy.		Det vart den danske akademikaren og polyhistor [[Otto Sperling d.y]] (1634-1715) som fekk sett Cille Gad fri frå fangenskap. Sperling arbeidde på denne tida med eit bokverk om Nordens lærde kvinner, og her ville han ha Cille med. Slik hadde det seg at dei skreiv fleire brev til kvarandre medan Cille sat fengsla på Askøy.

	Hausten 1707 skreiv han eit bøneskrift til kongen. Her gjer han greie for Cille sin vanlagnad og uskuld. Ikkje minst, skreiv han, gjekk det han ~~"til hiertet"~~ at ei så lærd kvinne skulle lata livet: «dette menniske huisz yndelige lærdom saaledesz at skulde spildesz os gaar til hiertet».		Hausten 1707 skreiv han eit bøneskrift til kongen. Her gjer han greie for Cille sin vanlagnad og uskuld. Ikkje minst, skreiv han, gjekk det han «til hiertet» at ei så lærd kvinne skulle lata livet: «dette menniske huisz yndelige lærdom saaledesz at skulde spildesz os gaar til hiertet».

	Og denne gongen nådde bønene fram. Kongen gav henne livet. Han grunngav det med at futen på Tysnes, som først hadde handsama saka og såleis skulle kjenna ho best, i byrjinga hadde fått henne frikjend. I eit brev frå kongen til stiftsamtmannen i [[Hordaland]], datert 6. april 1708, vart benådinga stadfesta av Hans Majestet, som la vekt på hennar ~~"erfarenhed"~~ i det latinske, greske og hebraiske språk. Men, heiter det, ho skal ~~"udstaa~~ Kirkens Diciplin, betale sine Lejermaals Bøter og desforuden til Exempel for andre at forblive i Fængsel et Halvaars tid på hendis egen Bekostning og siden af Landet ~~forviises~~."		Og denne gongen nådde bønene fram. Kongen gav henne livet. Han grunngav det med at futen på Tysnes, som først hadde handsama saka og såleis skulle kjenna ho best, i byrjinga hadde fått henne frikjend. I eit brev frå kongen til stiftsamtmannen i [[Hordaland]], datert 6. april 1708, vart benådinga stadfesta av Hans Majestet, som la vekt på hennar «erfarenhed» i det latinske, greske og hebraiske språk. Men, heiter det, ho skal «udstaa Kirkens Diciplin, betale sine Lejermaals Bøter og desforuden til Exempel for andre at forblive i Fængsel et Halvaars tid på hendis egen Bekostning og siden af Landet forviises».

	==Mellom akademikarar i København==		==Mellom akademikarar i København==

PaulVIF: /* Dødsstraff ved halshogging */

2026-06-07T14:53:39Z

Dødsstraff ved halshogging

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jun. 2026 kl. 14:53
Linje 40:		Linje 40:
	==Dødsstraff ved halshogging==		==Dødsstraff ved halshogging==

	Klaga om barnemord vart ført vidare til lagmannen [[Niels Knag]], og no vart ho dømd til døden. 3. juni 1705 vart det av [[judex provinsiales]] avgjort at ho skulle ~~"miste~~ sin ~~hals"~~. Ho var ikkje til stades sjølv når dommen fall. Ho har vorte for sjuk til det - ~~"hun~~ er blevfen heel ~~disperat"~~, heiter det. Faren møtte i hennar stad. Han må dessutan hatt vener til å hjelpe seg. Saka vart ført vidare. Oberhofretten og høgsterett i København heldt fast på dommen. Cille Gad var skuldig i å ha teke livet av ungen sin, og ho skulle mista livet. Slik gjekk både to og tre år. Saka hadde no vekt kolossal oppsikt over heile Norden. Ikkje minst i dei lærde krinsar i kongens København. Det hadde alt lenge gått gjetord om den utruleg store lærdomen hennar.		Klaga om barnemord vart ført vidare til lagmannen [[Niels Knag]], og no vart ho dømd til døden. 3. juni 1705 vart det av [[judex provinsiales]] avgjort at ho skulle «miste sin hals». Ho var ikkje til stades sjølv når dommen fall. Ho har vorte for sjuk til det - «hun er blevfen heel disperat», heiter det. Faren møtte i hennar stad. Han må dessutan hatt vener til å hjelpe seg. Saka vart ført vidare. Oberhofretten og høgsterett i København heldt fast på dommen. Cille Gad var skuldig i å ha teke livet av ungen sin, og ho skulle mista livet. Slik gjekk både to og tre år. Saka hadde no vekt kolossal oppsikt over heile Norden. Ikkje minst i dei lærde krinsar i kongens København. Det hadde alt lenge gått gjetord om den utruleg store lærdomen hennar.

	Cille sat i fengsel all denne tida, på [[Askøy]] (noverande [[Askøy kommune]]) utanfor Bergen.		Cille sat i fengsel all denne tida, på [[Askøy]] (noverande [[Askøy kommune]]) utanfor Bergen.

PaulVIF: /* Ei kjærleikshistorie */

2026-06-07T14:49:01Z

Ei kjærleikshistorie

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jun. 2026 kl. 14:49
Linje 18:		Linje 18:
	==Ei kjærleikshistorie==		==Ei kjærleikshistorie==

	I 1704 kom det eit skip til Bergen. ~~"Zuckermøllen"~~ var namnet. Det var ein hollandsk austindia-farar. Ombord fanst ein mann ved namn [[Henri Boudaen]]. Møtet med han skal verta lagnadstungt for Cille. Kjeldene kan fortelja ymist om Henri Boudaen. Han skal ha vore ~~"boutellier"~~ på skipet, dvs. den som tok seg av vinlasta, og kanskje også stuert. Men det vert også fortald at Henri Boudaen var kunstmålar, og at han kunne snakka latin. Det vart rapportert at Cille Gad hadde ~~"selskaberet~~ med ~~mannskapet"~~, og det utvikla seg til eit kjærleiksforhold mellom henne og den verdsvante hollendaren.		I 1704 kom det eit skip til Bergen. «Zuckermøllen» var namnet. Det var ein hollandsk austindia-farar. Ombord fanst ein mann ved namn [[Henri Boudaen]]. Møtet med han skal verta lagnadstungt for Cille. Kjeldene kan fortelja ymist om Henri Boudaen. Han skal ha vore «boutellier» på skipet, dvs. den som tok seg av vinlasta, og kanskje også stuert. Men det vert også fortald at Henri Boudaen var kunstmålar, og at han kunne snakka latin. Det vart rapportert at Cille Gad hadde «selskaberet med mannskapet», og det utvikla seg til eit kjærleiksforhold mellom henne og den verdsvante hollendaren.

	Henri Boudaen har sagt at han ville reisa i forvegen, så skulle Cille koma etter. Meinte han det verkeleg - eller var det berre narrespel? Cille sjølv latar i alle fall til å vera heilt overtydd om at det skulle bli slik han hadde lova, at ho skulle koma etter til [[Holland]] så snart ho hadde født ungen – det heldt ho fast på under rettssaka.		Henri Boudaen har sagt at han ville reisa i forvegen, så skulle Cille koma etter. Meinte han det verkeleg - eller var det berre narrespel? Cille sjølv latar i alle fall til å vera heilt overtydd om at det skulle bli slik han hadde lova, at ho skulle koma etter til [[Holland]] så snart ho hadde født ungen – det heldt ho fast på under rettssaka.
Linje 24:		Linje 24:
	Men ho ville ikkje føda barnet i Bergen. Dermed bestemte ho seg for å reisa til [[Tysnes]] for å få barnet, hos mormora Anna, som på dette tidspunktet var ei fattig presteenke.		Men ho ville ikkje føda barnet i Bergen. Dermed bestemte ho seg for å reisa til [[Tysnes]] for å få barnet, hos mormora Anna, som på dette tidspunktet var ei fattig presteenke.

	Mor til Cille var dotter av Tysnes-presten [[Abraham Jørgensen]] (1610 - 1668). Då han døydde hamna enkja Anna på det såkalla "enkjesetet" på [[Uggdalseidet]] i Tysnes, der ho levde i særs fattige kår. Dei hadde ingen stor barneflokk - ein son og ei dotter. Dottera var oppkalla etter mora og vart altså gift med auditøren Knud Gad. Me må såleis gå ut frå at Cille stundom budde hos bestemora på Tysnes. Og det var også hit ho sette kursen då ho venta barnet sitt.		Mor til Cille var dotter av Tysnes-presten [[Abraham Jørgensen]] (1610 - 1668). Då han døydde hamna enkja Anna på det såkalla [[Enkesete\|enkjesetet]] på [[Uggdalseidet]] i Tysnes, der ho levde i særs fattige kår. Dei hadde ingen stor barneflokk - ein son og ei dotter. Dottera var oppkalla etter mora og vart altså gift med auditøren Knud Gad. Me må såleis gå ut frå at Cille stundom budde hos bestemora på Tysnes. Og det var også hit ho sette kursen då ho venta barnet sitt.

	==Dødfødd barn==		==Dødfødd barn==

PaulVIF: /* Ein kjærleg far */

2026-06-07T14:43:38Z

Ein kjærleg far

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jun. 2026 kl. 14:43
Linje 14:		Linje 14:
	Bøker kunne ein få send frå København, men ein kunne òg få kjøpt bøker i Bergen, såleis i bokbindar Eggert sin boklade. I ei tid då kvinner knappast kunne seiast å ha annan funksjon enn å tena, stella hus og heim og føda born, var det neppe kvardagskost at ein far slepte dottera til når det galdt bokleg lærdom, som Knud Gad gjorde.		Bøker kunne ein få send frå København, men ein kunne òg få kjøpt bøker i Bergen, såleis i bokbindar Eggert sin boklade. I ei tid då kvinner knappast kunne seiast å ha annan funksjon enn å tena, stella hus og heim og føda born, var det neppe kvardagskost at ein far slepte dottera til når det galdt bokleg lærdom, som Knud Gad gjorde.

	Så å seia alt Cille Gad skreiv av dikt vart borte under den store bybrannen i 1702. Brannen førte med seg at familien miste alt dei eigde. Frå å vera såkalla ~~"fattigfornemme"~~ vart dei no lutfattige. I rettsdokumenta frå barnedrapsaken i [[Sunnhordland]] blir det notert i eit dokument at då Cille Gad kom i fengsel i 1705 eigde ho framleis berre den eine kjolen som ho hadde hatt på seg under bybrannen tre år før.		Så å seia alt Cille Gad skreiv av dikt vart borte under den store bybrannen i 1702. Brannen førte med seg at familien miste alt dei eigde. Frå å vera såkalla. «fattigfornemme» vart dei no lutfattige. I rettsdokumenta frå barnedrapsaken i [[Sunnhordland]] blir det notert i eit dokument at då Cille Gad kom i fengsel i 1705 eigde ho framleis berre den eine kjolen som ho hadde hatt på seg under bybrannen tre år før.

	==Ei kjærleikshistorie==		==Ei kjærleikshistorie==

PaulVIF: /* Eit språkgeni */

2026-06-07T14:42:04Z

Eit språkgeni

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jun. 2026 kl. 14:42
Linje 6:		Linje 6:
	Cille Gad var allereie frå barnsbein av eit språkgeni. Ho skal ha vore berre fem år då ho pløygde seg gjennom [[Absalon Pederssøn Beyer\|Absalon Beyer]] sitt store verk ''Norgis Rige'' - og som femtenåring snakka ho gresk, hebraisk og latin flytande. Ho dikta vers som sjølv ikkje Ovid kunne gjort meir elegant, vart det sagt. Og det blei òg sagt at ho kunne ha disputert med dei lærde herrar på universitetet i [[København]] om kva emne det skulle vera - og teke sin doktorgrad med glans. Om ho då altså hadde vore gut.		Cille Gad var allereie frå barnsbein av eit språkgeni. Ho skal ha vore berre fem år då ho pløygde seg gjennom [[Absalon Pederssøn Beyer\|Absalon Beyer]] sitt store verk ''Norgis Rige'' - og som femtenåring snakka ho gresk, hebraisk og latin flytande. Ho dikta vers som sjølv ikkje Ovid kunne gjort meir elegant, vart det sagt. Og det blei òg sagt at ho kunne ha disputert med dei lærde herrar på universitetet i [[København]] om kva emne det skulle vera - og teke sin doktorgrad med glans. Om ho då altså hadde vore gut.

	Like fullt levde Cille Gad eit tragisk liv. Då ho døydde fattig og elendig i København i 1711, 36 år gammal, hadde ho bak seg fleire år i fengsel etter å ha sona ein dom for barnemord. Eigentleg vart ho dømt til døden ved halshogging, men etter mykje om og men vart ho benåda – nettopp fordi ho var så lærd - ~~"for~~ hennes yndelige lærdoms ~~skyld~~," som det heiter i bøna om benådning.</onlyinclude>		Like fullt levde Cille Gad eit tragisk liv. Då ho døydde fattig og elendig i København i 1711, 36 år gammal, hadde ho bak seg fleire år i fengsel etter å ha sona ein dom for barnemord. Eigentleg vart ho dømt til døden ved halshogging, men etter mykje om og men vart ho benåda – nettopp fordi ho var så lærd - «for hennes yndelige lærdoms skyld», som det heiter i bøna om benådning.</onlyinclude>

	==Ein kjærleg far==		==Ein kjærleg far==

PaulVIF: /* Eit språkgeni */

2026-06-07T14:40:40Z

Eit språkgeni

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jun. 2026 kl. 14:40
Linje 4:		Linje 4:
	==Eit språkgeni==		==Eit språkgeni==
	<onlyinclude>		<onlyinclude>
	Cille Gad var allereie frå barnsbein av eit språkgeni. Ho skal ha vore berre fem år då ho pløygde seg gjennom [[Absalon Pederssøn Beyer\|Absalon Beyer]] sitt store verk "Norgis Rige" - og som femtenåring snakka ho gresk, hebraisk og latin flytande. Ho dikta vers som sjølv ikkje Ovid kunne gjort meir elegant, vart det sagt. Og det blei òg sagt at ho kunne ha disputert med dei lærde herrar på universitetet i [[København]] om kva emne det skulle vera - og teke sin doktorgrad med glans. Om ho då altså hadde vore gut.		Cille Gad var allereie frå barnsbein av eit språkgeni. Ho skal ha vore berre fem år då ho pløygde seg gjennom [[Absalon Pederssøn Beyer\|Absalon Beyer]] sitt store verk ''Norgis Rige'' - og som femtenåring snakka ho gresk, hebraisk og latin flytande. Ho dikta vers som sjølv ikkje Ovid kunne gjort meir elegant, vart det sagt. Og det blei òg sagt at ho kunne ha disputert med dei lærde herrar på universitetet i [[København]] om kva emne det skulle vera - og teke sin doktorgrad med glans. Om ho då altså hadde vore gut.

	Like fullt levde Cille Gad eit tragisk liv. Då ho døydde fattig og elendig i København i 1711, 36 år gammal, hadde ho bak seg fleire år i fengsel etter å ha sona ein dom for barnemord. Eigentleg vart ho dømt til døden ved halshogging, men etter mykje om og men vart ho benåda – nettopp fordi ho var så lærd - "for hennes yndelige lærdoms skyld," som det heiter i bøna om benådning.</onlyinclude>		Like fullt levde Cille Gad eit tragisk liv. Då ho døydde fattig og elendig i København i 1711, 36 år gammal, hadde ho bak seg fleire år i fengsel etter å ha sona ein dom for barnemord. Eigentleg vart ho dømt til døden ved halshogging, men etter mykje om og men vart ho benåda – nettopp fordi ho var så lærd - "for hennes yndelige lærdoms skyld," som det heiter i bøna om benådning.</onlyinclude>

Cnyborg på 28. jan. 2026 kl. 07:39

2026-01-28T07:39:55Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. jan. 2026 kl. 07:39
Linje 4:		Linje 4:
	==Eit språkgeni==		==Eit språkgeni==
	<onlyinclude>		<onlyinclude>
	Cille Gad var allereie frå barnsbein av eit språkgeni. Ho skal ha vore berre fem år då ho pløygde seg gjennom [[Absalon Beyer]] sitt store verk "Norgis Rige" - og som femtenåring snakka ho gresk, hebraisk og latin flytande. Ho dikta vers som sjølv ikkje Ovid kunne gjort meir elegant, vart det sagt. Og det blei òg sagt at ho kunne ha disputert med dei lærde herrar på universitetet i [[København]] om kva emne det skulle vera - og teke sin doktorgrad med glans. Om ho då altså hadde vore gut.		Cille Gad var allereie frå barnsbein av eit språkgeni. Ho skal ha vore berre fem år då ho pløygde seg gjennom [[Absalon Pederssøn Beyer\|Absalon Beyer]] sitt store verk "Norgis Rige" - og som femtenåring snakka ho gresk, hebraisk og latin flytande. Ho dikta vers som sjølv ikkje Ovid kunne gjort meir elegant, vart det sagt. Og det blei òg sagt at ho kunne ha disputert med dei lærde herrar på universitetet i [[København]] om kva emne det skulle vera - og teke sin doktorgrad med glans. Om ho då altså hadde vore gut.

	Like fullt levde Cille Gad eit tragisk liv. Då ho døydde fattig og elendig i København i 1711, 36 år gammal, hadde ho bak seg fleire år i fengsel etter å ha sona ein dom for barnemord. Eigentleg vart ho dømt til døden ved halshogging, men etter mykje om og men vart ho benåda – nettopp fordi ho var så lærd - "for hennes yndelige lærdoms skyld," som det heiter i bøna om benådning.</onlyinclude>		Like fullt levde Cille Gad eit tragisk liv. Då ho døydde fattig og elendig i København i 1711, 36 år gammal, hadde ho bak seg fleire år i fengsel etter å ha sona ein dom for barnemord. Eigentleg vart ho dømt til døden ved halshogging, men etter mykje om og men vart ho benåda – nettopp fordi ho var så lærd - "for hennes yndelige lærdoms skyld," som det heiter i bøna om benådning.</onlyinclude>