Epidemiar i Skjåk - Sideversjonshistorikk

PaulVIF: /* Svartedauden 1349 */

2025-07-10T06:33:42Z

Svartedauden 1349

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. jul. 2025 kl. 06:33
Linje 3:		Linje 3:

	== Svartedauden 1349 ==		== Svartedauden 1349 ==
	Den einaste kjelda der pesten er direkte omtala i distriktet, er eit mellomalderdokument frå 30 år etterpå. Det er godseigaren [[Bård Trondsson]] på [[Nigard Skjåk]] i [[Skjåk]] som 31. januar 1380 får vitnebrev på at [[Magnhild Åsmundsdotter]] på [[Håmår]] i [[Vågå]] døydde «den store manndaudehausten» eller «helgemessaftan i den store mannedauden» den 31. oktober 1349.<ref>[https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2017030648049?page=329 DN III nr. 425, 31.1.1380, Mo (prestegarden i Lom). Jf. ''Skjåk bygdebok 1'', s. 234.]</ref> Elles er Svartedauden dokumentert berre ved sine gjennomgripande konsekvensar for, folketal, jordbruk og busetjingsmønster.<ref>''Skjåk bygdebok 1'', s. 241-251.</ref> Sjå artikkel [[Skjåks historie i mellomalderen (1000-1500)]].		Den einaste kjelda der pesten er direkte omtala i distriktet, er eit mellomalderdokument frå 30 år etterpå. Det er godseigaren [[Bård Trondsson]] på [[Nigard Skjåk]] i [[Skjåk]] som 31. januar 1380 får [[vitnebrev]] på at [[Magnhild Åsmundsdotter]] på [[Håmår]] i [[Vågå]] døydde «den store manndaudehausten» eller «helgemessaftan i den store mannedauden» den 31. oktober 1349.<ref>[https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2017030648049?page=329 DN III nr. 425, 31.1.1380, Mo (prestegarden i Lom). Jf. ''Skjåk bygdebok 1'', s. 234.]</ref> Elles er Svartedauden dokumentert berre ved sine gjennomgripande konsekvensar for, folketal, jordbruk og busetjingsmønster.<ref>''Skjåk bygdebok 1'', s. 241-251.</ref> Sjå artikkel [[Skjåks historie i mellomalderen (1000-1500)]].

	== Dysenteri 1809 og 1811 ==		== Dysenteri 1809 og 1811 ==

Hans P. Hosar: /* Tuberkulose (før 1950) */

2020-05-24T12:14:41Z

Tuberkulose (før 1950)

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. mai 2020 kl. 12:14
Linje 26:		Linje 26:

	== Tuberkulose (før 1950) ==		== Tuberkulose (før 1950) ==
	Talet på [[Tuberkulose\|tuberkoloseramma]] steig kraftig i Noreg frå ca. 1890, og heldt seg høgt fram til antibiotika og vaksine fekk effektiv verknad rett etter andre verdskrigen. Vi har tal frå Skjåk frå tidsrommet 1915-1931. I følgje kyrkjebøkene (klokkarbøkene frå Skjåk og Nordberg sokn), døydde 59 menneske av denne sjukdomen i løpet av dei 15 åra. Tal på personar som vart ramma av sjukdomen, men som overlevde, har vi ikkje tilgjengeleg. I følgje distriktslege Torbjørn Kjæstad i eit avisintervju i august 1940, var den verste tida i dette legedistriktet (Lom og Skjåk) åra rundt 1920. Talet på nye tilfelle ~~kom~~ ned i nesten null på intervjutidspunktet 1940.<ref>''Skjåk bygdebok 4'', s. 164-167. Avisintervjuet med Kjæstad i ~~Laagen22~~.8.1940.</ref>		Talet på [[Tuberkulose\|tuberkoloseramma]] steig kraftig i Noreg frå ca. 1890, og heldt seg høgt fram til antibiotika og vaksine fekk effektiv verknad rett etter andre verdskrigen. Vi har tal frå Skjåk frå tidsrommet 1915-1931. I følgje kyrkjebøkene (klokkarbøkene frå Skjåk og Nordberg sokn), døydde 59 menneske av denne sjukdomen i løpet av dei 15 åra. Tal på personar som vart ramma av sjukdomen, men som overlevde, har vi ikkje tilgjengeleg. I følgje distriktslege [[Torbjørn Kjæstad]] i eit avisintervju i august 1940, var den verste tida i dette legedistriktet (Lom og Skjåk) åra rundt 1920. Talet på nye tilfelle var kome ned i nesten null på intervjutidspunktet 1940.<ref>''Skjåk bygdebok 4'', s. 164-167. Avisintervjuet med Kjæstad i Laagen 22.8.1940.</ref>

	== Asiasjuka 1957-1958 ==		== Asiasjuka 1957-1958 ==

Hans P. Hosar på 24. mai 2020 kl. 12:12

2020-05-24T12:12:54Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. mai 2020 kl. 12:12
Linje 25:		Linje 25:
	Seinhaustes og vinter 1936-1937 var det fleire tilfelle av [[poliomyelitt]]. Det vart periodevis innført møteforbod og stenging av skular. I [[Nordberg (sokn i Skjåk prestegjeld)\|Nordberg]] vart det ikkje halde gudsteneste korkje fyrste eller andre juledagen på grunn av dette.<ref>''Skjåk bygdebok 4'', s. 163.</ref>		Seinhaustes og vinter 1936-1937 var det fleire tilfelle av [[poliomyelitt]]. Det vart periodevis innført møteforbod og stenging av skular. I [[Nordberg (sokn i Skjåk prestegjeld)\|Nordberg]] vart det ikkje halde gudsteneste korkje fyrste eller andre juledagen på grunn av dette.<ref>''Skjåk bygdebok 4'', s. 163.</ref>

	== ~~Tuberkolose~~ (før 1950) ==		== Tuberkulose (før 1950) ==
			Talet på [[Tuberkulose\|tuberkoloseramma]] steig kraftig i Noreg frå ca. 1890, og heldt seg høgt fram til antibiotika og vaksine fekk effektiv verknad rett etter andre verdskrigen. Vi har tal frå Skjåk frå tidsrommet 1915-1931. I følgje kyrkjebøkene (klokkarbøkene frå Skjåk og Nordberg sokn), døydde 59 menneske av denne sjukdomen i løpet av dei 15 åra. Tal på personar som vart ramma av sjukdomen, men som overlevde, har vi ikkje tilgjengeleg. I følgje distriktslege Torbjørn Kjæstad i eit avisintervju i august 1940, var den verste tida i dette legedistriktet (Lom og Skjåk) åra rundt 1920. Talet på nye tilfelle kom ned i nesten null på intervjutidspunktet 1940.<ref>''Skjåk bygdebok 4'', s. 164-167. Avisintervjuet med Kjæstad i Laagen22.8.1940.</ref>

	== Asiasjuka 1957-1958 ==		== Asiasjuka 1957-1958 ==

Hans P. Hosar på 24. mai 2020 kl. 10:44

2020-05-24T10:44:41Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. mai 2020 kl. 10:44
Linje 30:		Linje 30:

	== Koronaepidemien 2020 ==		== Koronaepidemien 2020 ==
			Pr. 15. mai 2020 kan kriseleiinga i Skjåk slå fast at det ikkje er nokon registrert pasient med Covid-19 i kommunen, og ingen var heller lenger i karantene på det tidspunktet. I tidsrommet frå 9. mars og fram til slutten av mai, har det vore konstatert to smittetilfelle. Båe som var smitta, er nå friskmelde.

			Dei fyrste krisetiltaka vart sette i verk frå og med 10. mars. Skjåkhallen, svømmehallen og Skjåk treningssenter vart stengde med unntak for aktivitetar knytta til skulane i skuletida. Det vart innført besøksrestriksjonar på Skjåkheimen (alders- og sjukeheim), i omsorgsbustadene og i bufellesskapet Bismotunet. Friviljugsentralen vart også stengd. Mellom 10 og 20 har vore i karantene, og andre pålagde arbeidsrestriksjonar osv.

			I samsvar med dei nasjonale retningslinjene frå og med 12. mars vart det innført ei rekkje nye tiltak, der kanskje det mest synlege var stenginga av skulane. Ungdomssteget 8.-10. klasse fekk heimeundervisning digitalt. Klassene 1-7 var på skulen og fordelt på romma i skulen for å oppnå trygg avstand mellom elevane.
			Det vart utnemnd ein krisestab av kommunelege/smittvernoverlege og sentrale personar i kommuneadministrasjonen. Det vart også oppretta ein beredskapsbank med helsepersonell som kan utkallast på kort tid.


Linje 41:		Linje 47:
	**Band 3. ''Historia 1798-1914''. 1998. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2011091408122}}.		**Band 3. ''Historia 1798-1914''. 1998. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2011091408122}}.
	**Band 4. ''Historia 1914-1945''. 2016.		**Band 4. ''Historia 1914-1945''. 2016.
			*[https://www.skjaak.kommune.no/tenester/koronavirus/status-skjak/ Skjåk kommune sin nettstad.]
	{{nn}}		{{nn}}
	[[Kategori:Sjukdommer]]		[[Kategori:Sjukdommer]]

Hans P. Hosar: Lenkje

2020-05-23T05:44:07Z

Lenkje

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 23. mai 2020 kl. 05:44
Linje 3:		Linje 3:

	== Svartedauden 1349 ==		== Svartedauden 1349 ==
	Den einaste kjelda der pesten er direkte omtala i distriktet, er eit mellomalderdokument frå 30 år etterpå. Det er godseigaren [[Bård Trondsson]] på [[Nigard Skjåk]] i [[Skjåk]] som 31. januar 1380 får vitnebrev på at [[Magnhild Åsmundsdotter]] på [[Håmår]] i [[Vågå]] døydde «den store manndaudehausten» eller «helgemessaftan i den store mannedauden» den 31. oktober 1349.<ref>[https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2017030648049?page=329 DN III nr. 425, 31.1.1380, Mo (prestegarden i Lom). Jf. ''Skjåk bygdebok 1'', s. 234.]</ref> Elles er Svartedauden dokumentert berre ved sine gjennomgripande konsekvensar for, folketal, jordbruk og busetjingsmønster.<ref>''Skjåk bygdebok 1'', s. 241-251.</ref>		Den einaste kjelda der pesten er direkte omtala i distriktet, er eit mellomalderdokument frå 30 år etterpå. Det er godseigaren [[Bård Trondsson]] på [[Nigard Skjåk]] i [[Skjåk]] som 31. januar 1380 får vitnebrev på at [[Magnhild Åsmundsdotter]] på [[Håmår]] i [[Vågå]] døydde «den store manndaudehausten» eller «helgemessaftan i den store mannedauden» den 31. oktober 1349.<ref>[https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2017030648049?page=329 DN III nr. 425, 31.1.1380, Mo (prestegarden i Lom). Jf. ''Skjåk bygdebok 1'', s. 234.]</ref> Elles er Svartedauden dokumentert berre ved sine gjennomgripande konsekvensar for, folketal, jordbruk og busetjingsmønster.<ref>''Skjåk bygdebok 1'', s. 241-251.</ref> Sjå artikkel [[Skjåks historie i mellomalderen (1000-1500)]].

	== Dysenteri 1809 og 1811 ==		== Dysenteri 1809 og 1811 ==

Hans P. Hosar på 21. mai 2020 kl. 06:34

2020-05-21T06:34:36Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. mai 2020 kl. 06:34
Linje 1:		Linje 1:

	Gjennom historia kan vi registrere ~~følgjande~~ sjukdomsutbrot som kan kallast '''[[Epidemiar i Skjåk\|epidemiar i Skjåk]]''':		Gjennom historia kan vi registrere nedanståande sjukdomsutbrot som kan kallast '''[[Epidemiar i Skjåk\|epidemiar i Skjåk]]'''. Oversynet er sjølvsagt høgst mangelfullt, avhengig av kva som har gjort nedslag i gjennomgådde historiske kjelder. Særleg i eldre tid må epidemiane ha vore svært mykje hyppigare enn som synest framgå her.

	== Svartedauden 1349 ==		== Svartedauden 1349 ==

Hans P. Hosar på 21. mai 2020 kl. 06:31

2020-05-21T06:31:14Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. mai 2020 kl. 06:31
Linje 41:		Linje 41:
	**Band 3. ''Historia 1798-1914''. 1998. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2011091408122}}.		**Band 3. ''Historia 1798-1914''. 1998. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2011091408122}}.
	**Band 4. ''Historia 1914-1945''. 2016.		**Band 4. ''Historia 1914-1945''. 2016.

			{{nn}}
			[[Kategori:Sjukdommer]]
			[[Kategori:Spanskesjuken]]
			[[Kategori:Skjåk kommune]]
			[[Kategori:Lom kommune]]

Hans P. Hosar på 21. mai 2020 kl. 06:29

2020-05-21T06:29:57Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. mai 2020 kl. 06:29
Linje 1:		Linje 1:
	~~{{Under arbeid}}~~
	Gjennom historia kan vi registrere følgjande sjukdomsutbrot som kan kallast '''[[Epidemiar i Skjåk\|epidemiar i Skjåk]]''':		Gjennom historia kan vi registrere følgjande sjukdomsutbrot som kan kallast '''[[Epidemiar i Skjåk\|epidemiar i Skjåk]]''':

	== Svartedauden 1349 ==		== Svartedauden 1349 ==
	Den einaste kjelda der pesten er direkte omtala i distriktet, er eit mellomalderdokument frå 30 år etterpå. Det er godseigaren [[Bård Trondsson]] på [[Nigard Skjåk]] i [[Skjåk]] som 31. januar 1380 får vitnebrev på at [[Magnhild Åsmundsdotter]] på [[Håmår]] i [[Vågå]] døydde «den store manndaudehausten» eller «helgemessaftan i den store mannedauden» den 31. oktober 1349.<ref>[https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2017030648049?page=329 DN III nr. 425, 31.1.1380, Mo (prestegarden i Lom).]</ref> Elles er Svartedauden dokumentert berre ved sine gjennomgripande konsekvensar for, folketal, jordbruk og busetjingsmønster.		Den einaste kjelda der pesten er direkte omtala i distriktet, er eit mellomalderdokument frå 30 år etterpå. Det er godseigaren [[Bård Trondsson]] på [[Nigard Skjåk]] i [[Skjåk]] som 31. januar 1380 får vitnebrev på at [[Magnhild Åsmundsdotter]] på [[Håmår]] i [[Vågå]] døydde «den store manndaudehausten» eller «helgemessaftan i den store mannedauden» den 31. oktober 1349.<ref>[https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2017030648049?page=329 DN III nr. 425, 31.1.1380, Mo (prestegarden i Lom). Jf. ''Skjåk bygdebok 1'', s. 234.]</ref> Elles er Svartedauden dokumentert berre ved sine gjennomgripande konsekvensar for, folketal, jordbruk og busetjingsmønster.<ref>''Skjåk bygdebok 1'', s. 241-251.</ref>

	== Dysenteri 1809 og 1811 ==		== Dysenteri 1809 og 1811 ==
	I si oppsummering av folketeljinga 1815 har sokneprest [[Halvor Arntzen]] påført denne merknaden: «I 1809 døde omtrent 200 Mennesker af Blodgang, bragt ind i Sognet ved en fra Arméen hjemkommen Soldat.» «Sognet» tyder her [[Lom prestegjeld]] (Lom og Skjåk). Ut frå kyrkjebøkene kan ein konstatere at storparten av dødsfalla, nær 140 menneske, skjedde i annekset Skjåk. Dette får katastrofedimensjonar når ein ser at årleg gjennomsnittleg tal dødsfall var 31 i tiåret før, 29 i tiåret etter, med årlege toppar på høvesvis 58 og 51 i dei respektive tiårsbolkane.		I si oppsummering av folketeljinga 1815 har sokneprest [[Halvor Arntzen]] påført denne merknaden: «I 1809 døde omtrent 200 Mennesker af Blodgang, bragt ind i Sognet ved en fra Arméen hjemkommen Soldat.» «Sognet» tyder her [[Lom prestegjeld]] (Lom og Skjåk). Ut frå kyrkjebøkene kan ein konstatere at storparten av dødsfalla, nær 140 menneske, skjedde i annekset Skjåk. Dette får katastrofedimensjonar når ein ser at årleg gjennomsnittleg tal dødsfall var 31 i tiåret før, 29 i tiåret etter, med årlege toppar på høvesvis 58 og 51 i dei respektive tiårsbolkane.<ref>Skjåk bygdebok 3, s. 38-40.</ref>

	Forklaringa på smitten er også plausibel. Mange frå Lom og Skjåk var utkommanderte i [[Krigen 1808-1809\|krigen mot Sverige i 1808]]. Frå Skjåk var det minst 32 som omkom, 24 av dei er gravlagde i [[Vinger]]. Dei fleste har døydd av sjukdom, somme på veg heim, somme etter at dei hadde nådd fram til heimbygda si.		Forklaringa på smitten er også plausibel. Mange frå Lom og Skjåk var utkommanderte i [[Krigen 1808-1809\|krigen mot Sverige i 1808]]. Frå Skjåk var det minst 32 som omkom, 24 av dei er gravlagde i [[Vinger]]. Dei fleste har døydd av sjukdom, somme på veg heim, somme etter at dei hadde nådd fram til heimbygda si.<ref>''Skjåk bygdebok 3, s. 30-35.''</ref>

	Soknepresten held fram: «Ogsaa 1811 bleve henved 100 Mennesker bortrevne af Blodgang.» Denne gongen viser kyrkjebøkene at det var Lom som vart hardast råka.		Soknepresten held fram: «Ogsaa 1811 bleve henved 100 Mennesker bortrevne af Blodgang.» Denne gongen viser kyrkjebøkene at det var Lom som vart hardast råka.
Linje 14:		Linje 14:

	== Skarlakensfeber 1913 ==		== Skarlakensfeber 1913 ==
	Frå ein privat dagbokinnførsel 17. mai 1913, og frå samtidige avisoppslag, veit vi at det var fare for smittespreiing av skarlakensfeber i Skjåk på det tidspunktet. Grunnlovsfeiringa vart av den grunn avlyst. Det er ikkje rapportert om kor mange som har vore råka. I klokkarbok for Skjåk sokn er skarlakensfeber opplyst som dødsårsak for ein seks år gammal gut, elles ingen det aktuelle året korkje i Skjåk eller Nordberg. <ref>[https://www.digitalarkivet.no/kb20060626090222 Klokkerbok nr. 3, 1893-1932 Skjåk sokn] og [https://www.digitalarkivet.no/kb20060726070510 Klokkerbok nr. 4, 1895-1921 Nordberg sokn]</ref>		Frå ein privat dagbokinnførsel 17. mai 1913, og frå samtidige avisoppslag, veit vi at det var fare for smittespreiing av skarlakensfeber i Skjåk på det tidspunktet. Grunnlovsfeiringa vart av den grunn avlyst.<ref>''Skjåk bygdebok 4'', s. 163.</ref> Det er ikkje rapportert om kor mange som har vore råka. I klokkarbok for Skjåk sokn er skarlakensfeber opplyst som dødsårsak for ein seks år gammal gut, elles ingen det aktuelle året korkje i Skjåk eller Nordberg. <ref>[https://www.digitalarkivet.no/kb20060626090222 Klokkerbok nr. 3, 1893-1932 Skjåk sokn] og [https://www.digitalarkivet.no/kb20060726070510 Klokkerbok nr. 4, 1895-1921 Nordberg sokn]</ref>

	== Spanskesjuka 1918-1919 ==		== Spanskesjuka 1918-1919 ==
	Bortimot 20 personar i Skjåk døydde av [[Spanskesjuka\|spanskesjuka]], som råka Skjåk og [[Ottadalen]] i byrjinga av oktober 1918. Sjå eigen artikkel [[Spanskesjuka i Skjåk]].		Bortimot 20 personar i Skjåk døydde av [[Spanskesjuka\|spanskesjuka]], som råka Skjåk og [[Ottadalen]] i byrjinga av oktober 1918.<ref>''Skjåk bygdebok 4'', s. 161-163.</ref> Sjå eigen artikkel [[Spanskesjuka i Skjåk]].

	== Meslingar 1933 ==		== Meslingar 1933 ==
	I oktober-november 1933 braut det ut ein meslingepidemi i bygda, eller «sya» som er det lokale namnet på sjukdomen. Skulen i Åmot-krinsen i Nordberg vart stengd ei tid, og det vart vurdert å stogge undervisninga også i dei andre skulane i bygda. Heller ikkje her kan vi vise til oppgåver over tal på sjuke. Ingen dødsfall blir relatert til farsotta i klokkarbøkene.		I oktober-november 1933 braut det ut ein meslingepidemi i bygda, eller «sya» som er det lokale namnet på sjukdomen. Skulen i Åmot-krinsen i Nordberg vart stengd ei tid, og det vart vurdert å stogge undervisninga også i dei andre skulane i bygda. Heller ikkje her kan vi vise til oppgåver over tal på sjuke. Ingen dødsfall blir relatert til farsotta i klokkarbøkene.<ref>''Skjåk bygdebok 4'', s. 163.</ref>

	== Poliomyelitt 1936-1937 ==		== Poliomyelitt 1936-1937 ==
	Seinhaustes og vinter 1936-1937 var det fleire tilfelle av [[poliomyelitt]]. Det vart periodevis innført møteforbod og stenging av skular. I [[Nordberg (sokn i Skjåk prestegjeld)\|Nordberg]] vart det ikkje halde gudsteneste korkje fyrste eller andre juledagen på grunn av dette.		Seinhaustes og vinter 1936-1937 var det fleire tilfelle av [[poliomyelitt]]. Det vart periodevis innført møteforbod og stenging av skular. I [[Nordberg (sokn i Skjåk prestegjeld)\|Nordberg]] vart det ikkje halde gudsteneste korkje fyrste eller andre juledagen på grunn av dette.<ref>''Skjåk bygdebok 4'', s. 163.</ref>

	== Tuberkolose (før 1950) ==		== Tuberkolose (før 1950) ==
Linje 37:		Linje 37:
	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==
	*''Diplomatarium Norvegicum''. Utg. P. T. Mallings Forlagshandel. Christiania. 1855. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2017030648049}}.		*''Diplomatarium Norvegicum''. Utg. P. T. Mallings Forlagshandel. Christiania. 1855. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2017030648049}}.
			*[[Hosar, Hans P.]]: ''Skjåk bygdebok''. Utg. Skjåk kommune, 1994-.
			**Band 1. ''Historia fram til 1537''. 1994. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2007121204029}}.
			**Band 3. ''Historia 1798-1914''. 1998. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2011091408122}}.
			**Band 4. ''Historia 1914-1945''. 2016.

Hans P. Hosar på 21. mai 2020 kl. 06:10

2020-05-21T06:10:36Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. mai 2020 kl. 06:10
Linje 3:		Linje 3:

	== Svartedauden 1349 ==		== Svartedauden 1349 ==
	Den einaste kjelda der pesten er direkte omtala i distriktet, er eit mellomalderdokument frå 30 år etterpå. Det er godseigaren [[Bård Trondsson]] på [[Nigard Skjåk]] i [[Skjåk]] som 31. januar 1380 får vitnebrev på at [[Magnhild Åsmundsdotter]] på [[Håmår]] i [[Vågå]] døydde «den store manndaudehausten» eller «helgemessaftan i den store mannedauden» den 31. oktober 1349.<ref>[https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2017030648049?page=329 DN III nr. 425, 31.1.1380, Mo (Lom).]</ref> Elles er Svartedauden dokumentert berre ved sine gjennomgripande konsekvensar for, folketal, jordbruk og busetjingsmønster.		Den einaste kjelda der pesten er direkte omtala i distriktet, er eit mellomalderdokument frå 30 år etterpå. Det er godseigaren [[Bård Trondsson]] på [[Nigard Skjåk]] i [[Skjåk]] som 31. januar 1380 får vitnebrev på at [[Magnhild Åsmundsdotter]] på [[Håmår]] i [[Vågå]] døydde «den store manndaudehausten» eller «helgemessaftan i den store mannedauden» den 31. oktober 1349.<ref>[https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2017030648049?page=329 DN III nr. 425, 31.1.1380, Mo (prestegarden i Lom).]</ref> Elles er Svartedauden dokumentert berre ved sine gjennomgripande konsekvensar for, folketal, jordbruk og busetjingsmønster.

	== Dysenteri 1809 og 1811 ==		== Dysenteri 1809 og 1811 ==
Linje 11:		Linje 11:

	Soknepresten held fram: «Ogsaa 1811 bleve henved 100 Mennesker bortrevne af Blodgang.» Denne gongen viser kyrkjebøkene at det var Lom som vart hardast råka.		Soknepresten held fram: «Ogsaa 1811 bleve henved 100 Mennesker bortrevne af Blodgang.» Denne gongen viser kyrkjebøkene at det var Lom som vart hardast råka.
	Det folkelege uttrykket «blodgang» gjeld mest sannsynleg dysenteri. Dette er ei nemning for fleire artar av tarminfeksjon forårsaka av bakteriar. Iallfall den eine varianten, shigellose, medfører sterk diaré med blod i avføringa.<ref>[https://sml.snl.no/shigellose]</ref>		Det folkelege uttrykket «blodgang» gjeld mest sannsynleg dysenteri. Dette er ei nemning for fleire artar av tarminfeksjon forårsaka av bakteriar. Iallfall den eine varianten, shigellose, medfører sterk diaré med blod i avføringa.<ref>[https://sml.snl.no/shigellose Store medisinske leksikon]</ref>

	== Skarlakensfeber 1913 ==		== Skarlakensfeber 1913 ==

Hans P. Hosar på 21. mai 2020 kl. 06:08

2020-05-21T06:08:43Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. mai 2020 kl. 06:08
Linje 14:		Linje 14:

	== Skarlakensfeber 1913 ==		== Skarlakensfeber 1913 ==
	Frå ein privat dagbokinnførsel 17. mai 1913, og frå samtidige avisoppslag, veit vi at det var fare for smittespreiing av skarlakensfeber i Skjåk på det tidspunktet. Grunnlovsfeiringa vart av den grunn avlyst. Det er ikkje rapportert om kor mange som har vore råka. I klokkarbok for Skjåk sokn er skarlakensfeber opplyst som dødsårsak for ein seks år gammal gut, elles ingen det aktuelle året korkje i Skjåk eller Nordberg. <ref>[https://www.digitalarkivet.no/kb20060626090222 Klokkerbok nr. 3, 1893-1932 Skjåk sokn] og [https://www.digitalarkivet.no/kb20060726070510</ref>		Frå ein privat dagbokinnførsel 17. mai 1913, og frå samtidige avisoppslag, veit vi at det var fare for smittespreiing av skarlakensfeber i Skjåk på det tidspunktet. Grunnlovsfeiringa vart av den grunn avlyst. Det er ikkje rapportert om kor mange som har vore råka. I klokkarbok for Skjåk sokn er skarlakensfeber opplyst som dødsårsak for ein seks år gammal gut, elles ingen det aktuelle året korkje i Skjåk eller Nordberg. <ref>[https://www.digitalarkivet.no/kb20060626090222 Klokkerbok nr. 3, 1893-1932 Skjåk sokn] og [https://www.digitalarkivet.no/kb20060726070510 Klokkerbok nr. 4, 1895-1921 Nordberg sokn]</ref>

	== Spanskesjuka 1918-1919 ==		== Spanskesjuka 1918-1919 ==