Gunhild Larsgard (1909–1993) - Sideversjonshistorikk

Simen1995: linker

2026-01-19T16:14:33Z

linker

Eva Almhjell: Informasjon om Eva Almhjells bok "...alt hvad Folket i disse Bygder maa kunne!" Kvinneliv i arbeid, synd og nøysemd i Øvre Hallingdal. Utgitt 2025.

2025-09-19T15:46:22Z

Informasjon om Eva Almhjells bok "...alt hvad Folket i disse Bygder maa kunne!" Kvinneliv i arbeid, synd og nøysemd i Øvre Hallingdal. Utgitt 2025.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. sep. 2025 kl. 15:46
Linje 246:		Linje 246:

	Gardsdrift etter gamlemåten, og ti-år med same slitet tok på, og den ein gong så sterke og staselege budeia, dronninga i eige rike, fekk tunge helseplager. Men den djupe respekten for dyr og menneskje, og klokskapen, beheld ho til det siste.		Gardsdrift etter gamlemåten, og ti-år med same slitet tok på, og den ein gong så sterke og staselege budeia, dronninga i eige rike, fekk tunge helseplager. Men den djupe respekten for dyr og menneskje, og klokskapen, beheld ho til det siste.

			I boka "...alt hvad Folket i disse Bygder maa kunne!" Kvinneliv i arbeid, synd og nøysemd (Eva Almhjell 2025), utdjupar forfattaren soga om Gunhild Larsgard.

	===Sitt eige rom===		===Sitt eige rom===

Eva Almhjell på 19. sep. 2025 kl. 15:42

2025-09-19T15:42:39Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. sep. 2025 kl. 15:42
Linje 154:		Linje 154:
	\|-		\|-
	\|Smør		\|Smør
	\| ~~140~~ kg		\|232 kg
	\| ~~7000~~ kg		\|11 600 kg
	\|}		\|}
	''Kjelde: Stipuleringar gjort av Eva Almhjell i samråd med kunnige fjellbønder juni 2023 og korrigert etter innspel frå lesarar august 2023. I følgje innspela ligg årsavdråtten av ei telemarkskyr ligg på 1500-2000 liter, meir enn dobbelt så mykje som fyrst anslått. Tala for mjølkemengde og smørproduksjon er justert i tråd med dette.''		''Kjelde: Stipuleringar gjort av Eva Almhjell i samråd med kunnige fjellbønder 2024.''


	Tala i tabell 1 er peikepinnar på kvinneproduksjon på ein fjellgard der korkje det store eller det nye hamskiftet i landbruket nådde heilt fram, slik vi alt har vore inne på, men dei kan kanskje også vera ein indikator på kva tenestjenter og gardbrukarkoner har bidratt med i fjellbygdenes sjølvberging og generelle samfunnsutvikling.

			Tala i tabell 1 er peikepinnar på kvinneproduksjon på ein fjellgard der korkje det store eller det nye hamskiftet i landbruket nådde heilt fram, slik vi alt har vore inne på, men dei kan kanskje også vera ein indikator på kva tenestjenter og gardbrukarkoner har bidratt med i fjellbygdenes sjølvberging og generelle samfunnsutvikling.
	=== Grunnlag for tala i tabell 1===		=== Grunnlag for tala i tabell 1===
	I stipuleringane, som går over ein 50 års periode (1936-1986), legg vi til grunn eit gjennomsnitt for det dyra yt. Utan å ta eit slikt grovt grep, sit ein fast i detaljane. Vi tek utgangspunkt i tre mjølkekyr og 25 geiter som mjølkar. Dei beitar fire månader i året (juni, juli, august og september, rekna til 120 dagar), og står stort sett inne resten av året. Dyra er vårbær, og gir dermed mest mjølk om sommaren, og noko mindre utover seinhausten. Om vinteren er dei fleste drektige. Vi prøver også ta omsyn til at mjølkemengda truleg auka då dei tok til å bruke kraftfór på Randen, kring 1952-53. Kyrne lar vi i gjennomsnitt årleg yte 2,5 liter kvar, 1,25 l morgon og 1,25 l kveld. Geitene lar vi yte i gjennomsnitt 0,5 liter pr. geit dagleg (morgon+kveld). Året lar vi ha 300 mjølkedagar.		I stipuleringane, som går over ein 50 års periode (1936-1986), legg vi til grunn eit gjennomsnitt for det dyra yt. Utan å ta eit slikt grovt grep, sit ein fast i detaljane. Vi tek utgangspunkt i tre mjølkekyr og 25 geiter som mjølkar. Dei beitar fire månader i året (juni, juli, august og september, rekna til 120 dagar), og står stort sett inne resten av året. Dyra er vårbær, og gir dermed mest mjølk om sommaren, og noko mindre utover seinhausten. Om vinteren er dei fleste drektige. Vi prøver også ta omsyn til at mjølkemengda truleg auka då dei tok til å bruke kraftfór på Randen, kring 1952-53. Kyrne lar vi i gjennomsnitt årleg yte 2,5 liter kvar, 1,25 l morgon og 1,25 l kveld. Geitene lar vi yte i gjennomsnitt 0,5 liter pr. geit dagleg (morgon+kveld). Året lar vi ha 300 mjølkedagar.

Marianne Wiig: prosjektmal

2024-11-19T14:00:36Z

prosjektmal

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. nov. 2024 kl. 14:00
Linje 292:		Linje 292:
	[[Kategori:Fødsler i 1908]]		[[Kategori:Fødsler i 1908]]
	[[Kategori:Dødsfall i 1993]]		[[Kategori:Dødsfall i 1993]]
	{{nn}}{{KL}}		{{Lokal kvinnehistorie i Hol}}
			{{KL}}
			{{nn}}
	{{F2}}		{{F2}}

Marianne Wiig: fyrste versjon

2024-05-29T11:43:38Z

fyrste versjon

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 29. mai 2024 kl. 11:43
Linje 257:		Linje 257:
	==Kjelder==		==Kjelder==

	*Almhjell, Eva og Jørn Øyrehagen Sunde: ''Anne Sletto''. Eit kvinneportrett. Utg. Boksmia. 2015. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021072648051}}.		*Fyrste versjon av denne artikkelen er skrive av [[Bruker:Eva Almhjell\|Eva Almhjell]] ut frå desse kjeldene:
	*Agerholt, Anna Caspari. ''Den'' ''norske kvinnebevegelses historie''. Utg. Gyldendal. 1937. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008041500046}}.		**Almhjell, Eva og Jørn Øyrehagen Sunde: ''Anne Sletto''. Eit kvinneportrett. Utg. Boksmia. 2015. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021072648051}}.
	*Dale, Kristin: «Bondekoner – jordbrukets arme riddere?». I: Berit Brandth og Berit Verstad (red.): ''Kvinneliv i landbruket''. Utg. Landbruksforlaget. 1993. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008011501072\|side=80}}.		**Agerholt, Anna Caspari. ''Den'' ''norske kvinnebevegelses historie''. Utg. Gyldendal. 1937. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008041500046}}.
	*Folketellinga 1920, jf. {{Hbr1-1\|pf01073783001154\|Gunhild Larsgard}}.		**Dale, Kristin: «Bondekoner – jordbrukets arme riddere?». I: Berit Brandth og Berit Verstad (red.): ''Kvinneliv i landbruket''. Utg. Landbruksforlaget. 1993. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008011501072\|side=80}}.
	*I silke fra himmelen. (Reportasje frå Randen). I: ''Alle kvinners blad'', 17.11.1945. Attgjeve i ''Under Hallingskarvet''. 2015. {{nb.no\|NBN:no-nb_digitidsskrift_2019013181429_001\|side=85}}.		**Folketellinga 1920, jf. {{Hbr1-1\|pf01073783001154\|Gunhild Larsgard}}.
	*Labugt, Inger-Lise: «Om kvinners arbeidsinnsats i landbruket», Ås-NLH 1992.		**I silke fra himmelen. (Reportasje frå Randen). I: ''Alle kvinners blad'', 17.11.1945. Attgjeve i ''Under Hallingskarvet''. 2015. {{nb.no\|NBN:no-nb_digitidsskrift_2019013181429_001\|side=85}}.
	*Lunden, Mimi Sverdrup. ''De frigjorte hender''. Utg. Tanum. 1941. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2009031900057}}.		**Labugt, Inger-Lise: «Om kvinners arbeidsinnsats i landbruket», Ås-NLH 1992.
	*Melby, Kari: Husmortid 1900-1960. I: ''[https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/primo-explore/fulldisplay?docid=BIBSYS_ILS71584822460002201&context=L&vid=NB&lang=no_NO&search_scope=default_scope&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=default_tab&query=any,contains,Med%20kj%C3%B8nnsperspektiv%20p%C3%A5%20norsk%20historie&offset=0 Med kjønnsperspektiv på norsk historie].'' Utg. Cappelen Damm akademisk. 3. utgave. 2020.		**Lunden, Mimi Sverdrup. ''De frigjorte hender''. Utg. Tanum. 1941. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2009031900057}}.
	*Reinton, Lars og Sigurd. ''Folk og fortid i Hol''. Utg. i kommisjon hos Grøndahl. Band IV. 1973. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2015091408019}}. Band V. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2015120306039}}.		**Melby, Kari: Husmortid 1900-1960. I: ''[https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/primo-explore/fulldisplay?docid=BIBSYS_ILS71584822460002201&context=L&vid=NB&lang=no_NO&search_scope=default_scope&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=default_tab&query=any,contains,Med%20kj%C3%B8nnsperspektiv%20p%C3%A5%20norsk%20historie&offset=0 Med kjønnsperspektiv på norsk historie].'' Utg. Cappelen Damm akademisk. 3. utgave. 2020.
	*Solhjell, Kåre Olav. ''Krigsår i Hallingdal''. Utg. Boknemnda for "Krigsår i Hallingdal". 1995. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021063048708}}.		**Reinton, Lars og Sigurd. ''Folk og fortid i Hol''. Utg. i kommisjon hos Grøndahl. Band IV. 1973. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2015091408019}}. Band V. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2015120306039}}.
	*Solhjell, Kåre Olav. ''Hol i hundre år''. ''Historia om Hol i Hallingdal på 1900-talet.'' Utg. Hol kommune.		**Solhjell, Kåre Olav. ''Krigsår i Hallingdal''. Utg. Boknemnda for "Krigsår i Hallingdal". 1995. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021063048708}}.
	**B. 1: 2000. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008102100036}}		**Solhjell, Kåre Olav. ''Hol i hundre år''. ''Historia om Hol i Hallingdal på 1900-talet.'' Utg. Hol kommune.
	**B. 2: 2006. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021070548645}}		***B. 1: 2000. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008102100036}}
			***B. 2: 2006. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021070548645}}

	===Muntlege kjelder===		===Muntlege kjelder===

Marianne Wiig: kat

2024-05-29T08:49:55Z

kat

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 29. mai 2024 kl. 08:49
Linje 288:		Linje 288:
	[[Kategori:Budeier]]		[[Kategori:Budeier]]
	[[Kategori:Mjølkestell]]		[[Kategori:Mjølkestell]]
	~~[[Kategori:Husarbeid]]~~
	[[Kategori:Hol kommune]]		[[Kategori:Hol kommune]]
	[[Kategori:Fødsler i 1908]]		[[Kategori:Fødsler i 1908]]

Stigrp på 13. mai 2024 kl. 10:58

2024-05-13T10:58:16Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2024 kl. 10:58
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Gunhild portrettI 1981 MG 9147.jpg\|Gunhild Larsgard, ugift, stelte heime, tenestjente, storprodusent av brunost, kvitost og smør, dronning i eige rike: Randen gard i Hovet/Hallingdal på 950 moh., 7 km til nemmaste granne.\|Joronn Sagen Engen\|(faksimile fra ''Fremtiden'' 31. januar 1981}}		<onlyinclude>{{thumb\|Gunhild portrettI 1981 MG 9147.jpg\|Gunhild Larsgard, ugift, stelte heime, tenestjente, storprodusent av brunost, kvitost og smør, dronning i eige rike: Randen gard i Hovet/Hallingdal på 950 moh., 7 km til nemmaste granne.\|Joronn Sagen Engen\|faksimile fra ''Fremtiden'' 31. januar 1981}}
	'''[[Gunhild Larsgard (1909–1993)\|Gunhild Larsgard]]''' (fødd 3. august 1909 i fjellbygda [[Hovet (Hol)\|Hovet]] i [[Hol kommune]] i [[Hallingdal]], død 29. september 1993 i bygda Hol, Hol kommune) var tenestjente, budeie, og dronning i eige rike. Ho gjorde ein stor innsats under andre verdskrigen.		'''[[Gunhild Larsgard (1909–1993)\|Gunhild Larsgard]]''' (fødd 3. august 1909 i fjellbygda [[Hovet (Hol)\|Hovet]] i [[Hol kommune]] i [[Hallingdal]], død 29. september 1993 i bygda Hol, Hol kommune) var tenestjente, budeie, og dronning i eige rike. Ho gjorde ein stor innsats under andre verdskrigen.

Stigrp: presiserer at bildet er en faksimile fra Fremtiden

2024-05-13T10:57:49Z

presiserer at bildet er en faksimile fra Fremtiden

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2024 kl. 10:57
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Gunhild portrettI 1981 MG 9147.jpg\|Gunhild Larsgard, ugift, stelte heime, tenestjente, storprodusent av brunost, kvitost og smør, dronning i eige rike: Randen gard i Hovet/Hallingdal på 950 moh., 7 km til nemmaste granne~~. 1981~~.\|Joronn Sagen Engen\|1981}}		<onlyinclude>{{thumb\|Gunhild portrettI 1981 MG 9147.jpg\|Gunhild Larsgard, ugift, stelte heime, tenestjente, storprodusent av brunost, kvitost og smør, dronning i eige rike: Randen gard i Hovet/Hallingdal på 950 moh., 7 km til nemmaste granne.\|Joronn Sagen Engen\|(faksimile fra ''Fremtiden'' 31. januar 1981}}
	'''[[Gunhild Larsgard (1909–1993)\|Gunhild Larsgard]]''' (fødd 3. august 1909 i fjellbygda [[Hovet (Hol)\|Hovet]] i [[Hol kommune]] i [[Hallingdal]], død 29. september 1993 i bygda Hol, Hol kommune) var tenestjente, budeie, og dronning i eige rike. Ho gjorde ein stor innsats under andre verdskrigen.		'''[[Gunhild Larsgard (1909–1993)\|Gunhild Larsgard]]''' (fødd 3. august 1909 i fjellbygda [[Hovet (Hol)\|Hovet]] i [[Hol kommune]] i [[Hallingdal]], død 29. september 1993 i bygda Hol, Hol kommune) var tenestjente, budeie, og dronning i eige rike. Ho gjorde ein stor innsats under andre verdskrigen.

Marthe Glad: noinclude

2024-05-13T09:27:53Z

noinclude

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2024 kl. 09:27
Linje 4:		Linje 4:
	Foreldra var Birgit Pålsdotter og Hans Larsson Larsgard. Dei var bønder. Gunhild var nummer fire i ein syskjenflokk på seks, og den yngste av tre jenter. I 1915 flytta ho, seks år gamal, med familien til fjellgarden Randen som låg kring sju kilometer frå Hovet. Ho gjekk på skule i Nord-Hovet. Storesystrene etablerte seg utanfor bygda. Mor hennar døydde i 1941, far følgde etter i 1949. Ein bror drukna i 1947. Den yngste broren sette seg ned i Hovet. Det vart eldste bror hennar, Pål, som held fram som bonde på Randen. Saman lyfta Gunhild og Pål arven etter far og mor, men utan brorfamilien i bygda vore det ikkje mogleg drifte garden. I 1986 flytta dei til bygdars att, for godt. Den siste tida budde Gunhild på aldersheimen i grannebygda Hol, der ho døydde 29. september 1993.		Foreldra var Birgit Pålsdotter og Hans Larsson Larsgard. Dei var bønder. Gunhild var nummer fire i ein syskjenflokk på seks, og den yngste av tre jenter. I 1915 flytta ho, seks år gamal, med familien til fjellgarden Randen som låg kring sju kilometer frå Hovet. Ho gjekk på skule i Nord-Hovet. Storesystrene etablerte seg utanfor bygda. Mor hennar døydde i 1941, far følgde etter i 1949. Ein bror drukna i 1947. Den yngste broren sette seg ned i Hovet. Det vart eldste bror hennar, Pål, som held fram som bonde på Randen. Saman lyfta Gunhild og Pål arven etter far og mor, men utan brorfamilien i bygda vore det ikkje mogleg drifte garden. I 1986 flytta dei til bygdars att, for godt. Den siste tida budde Gunhild på aldersheimen i grannebygda Hol, der ho døydde 29. september 1993.

	Kven var Gunhild Larsgard? Kva kjenneteikna tida ho levde i? Korleis var dagane organiserte på ein liten fjellgard, 950 moh., i øvre Hallingdal, på 1900-talet? Bygdebokforfattaren [[Lars Reinton]] gir oss i kortform eit svar: «Kvinne, ugift, steller for Pål heime». Ho var kjent for sin gode brunost, og for innsatsen under krigen.<ref>Reinton bind V, 1975: s. 382.</ref>		Kven var Gunhild Larsgard? Kva kjenneteikna tida ho levde i? Korleis var dagane organiserte på ein liten fjellgard, 950 moh., i øvre Hallingdal, på 1900-talet? Bygdebokforfattaren [[Lars Reinton]] gir oss i kortform eit svar: «Kvinne, ugift, steller for Pål heime». Ho var kjent for sin gode brunost, og for innsatsen under krigen.<noinclude><ref>Reinton bind V, 1975: s. 382.</ref></noinclude>

	Ser ein nærare etter finn ein ei uhyre produktiv kvinne, men produkta, som ost, smør og rumme ligg ikkje att i landskapet som varige merke etter lange dagar med tunge lyft og slit, slik til dømes arbeidsrøyser etter menns innsats gjer det.</onlyinclude> Om ein likevel prøver kvantifisere Gunhild Larsgards produksjon, kva finn ein då? Svar kjem seinare i denne artikkelen.		Ser ein nærare etter finn ein ei uhyre produktiv kvinne, men produkta, som ost, smør og rumme ligg ikkje att i landskapet som varige merke etter lange dagar med tunge lyft og slit, slik til dømes arbeidsrøyser etter menns innsats gjer det.</onlyinclude> Om ein likevel prøver kvantifisere Gunhild Larsgards produksjon, kva finn ein då? Svar kjem seinare i denne artikkelen.

Marthe Glad: forstørrer include

2024-05-13T09:27:00Z

forstørrer include

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2024 kl. 09:27
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Gunhild portrettI 1981 MG 9147.jpg\|Gunhild Larsgard, ugift, stelte heime, tenestjente, storprodusent av brunost, kvitost og smør, dronning i eige rike: Randen gard i Hovet/Hallingdal på 950 moh., 7 km til nemmaste granne. 1981.\|Joronn Sagen Engen\|1981}}		<onlyinclude>{{thumb\|Gunhild portrettI 1981 MG 9147.jpg\|Gunhild Larsgard, ugift, stelte heime, tenestjente, storprodusent av brunost, kvitost og smør, dronning i eige rike: Randen gard i Hovet/Hallingdal på 950 moh., 7 km til nemmaste granne. 1981.\|Joronn Sagen Engen\|1981}}
	'''[[Gunhild Larsgard (1909–1993)\|Gunhild Larsgard]]''' (fødd 3. august 1909 i fjellbygda [[Hovet (Hol)\|Hovet]] i [[Hol kommune]] i [[Hallingdal]], død 29. september 1993 i bygda Hol, Hol kommune) var tenestjente, budeie, og dronning i eige rike. Ho gjorde ein stor innsats under andre verdskrigen.~~</onlyinclude>~~		'''[[Gunhild Larsgard (1909–1993)\|Gunhild Larsgard]]''' (fødd 3. august 1909 i fjellbygda [[Hovet (Hol)\|Hovet]] i [[Hol kommune]] i [[Hallingdal]], død 29. september 1993 i bygda Hol, Hol kommune) var tenestjente, budeie, og dronning i eige rike. Ho gjorde ein stor innsats under andre verdskrigen.

	Foreldra var Birgit Pålsdotter og Hans Larsson Larsgard. Dei var bønder. Gunhild var nummer fire i ein syskjenflokk på seks, og den yngste av tre jenter. I 1915 flytta ho, seks år gamal, med familien til fjellgarden Randen som låg kring sju kilometer frå Hovet. Ho gjekk på skule i Nord-Hovet. Storesystrene etablerte seg utanfor bygda. Mor hennar døydde i 1941, far følgde etter i 1949. Ein bror drukna i 1947. Den yngste broren sette seg ned i Hovet. Det vart eldste bror hennar, Pål, som held fram som bonde på Randen. Saman lyfta Gunhild og Pål arven etter far og mor, men utan brorfamilien i bygda vore det ikkje mogleg drifte garden. I 1986 flytta dei til bygdars att, for godt. Den siste tida budde Gunhild på aldersheimen i grannebygda Hol, der ho døydde 29. september 1993.		Foreldra var Birgit Pålsdotter og Hans Larsson Larsgard. Dei var bønder. Gunhild var nummer fire i ein syskjenflokk på seks, og den yngste av tre jenter. I 1915 flytta ho, seks år gamal, med familien til fjellgarden Randen som låg kring sju kilometer frå Hovet. Ho gjekk på skule i Nord-Hovet. Storesystrene etablerte seg utanfor bygda. Mor hennar døydde i 1941, far følgde etter i 1949. Ein bror drukna i 1947. Den yngste broren sette seg ned i Hovet. Det vart eldste bror hennar, Pål, som held fram som bonde på Randen. Saman lyfta Gunhild og Pål arven etter far og mor, men utan brorfamilien i bygda vore det ikkje mogleg drifte garden. I 1986 flytta dei til bygdars att, for godt. Den siste tida budde Gunhild på aldersheimen i grannebygda Hol, der ho døydde 29. september 1993.
Linje 6:		Linje 6:
	Kven var Gunhild Larsgard? Kva kjenneteikna tida ho levde i? Korleis var dagane organiserte på ein liten fjellgard, 950 moh., i øvre Hallingdal, på 1900-talet? Bygdebokforfattaren [[Lars Reinton]] gir oss i kortform eit svar: «Kvinne, ugift, steller for Pål heime». Ho var kjent for sin gode brunost, og for innsatsen under krigen.<ref>Reinton bind V, 1975: s. 382.</ref>		Kven var Gunhild Larsgard? Kva kjenneteikna tida ho levde i? Korleis var dagane organiserte på ein liten fjellgard, 950 moh., i øvre Hallingdal, på 1900-talet? Bygdebokforfattaren [[Lars Reinton]] gir oss i kortform eit svar: «Kvinne, ugift, steller for Pål heime». Ho var kjent for sin gode brunost, og for innsatsen under krigen.<ref>Reinton bind V, 1975: s. 382.</ref>

	~~<onlyinclude>~~Ser ein nærare etter finn ein ei uhyre produktiv kvinne, men produkta, som ost, smør og rumme ligg ikkje att i landskapet som varige merke etter lange dagar med tunge lyft og slit, slik til dømes arbeidsrøyser etter menns innsats gjer det.</onlyinclude> Om ein likevel prøver kvantifisere Gunhild Larsgards produksjon, kva finn ein då? Svar kjem seinare i denne artikkelen.		Ser ein nærare etter finn ein ei uhyre produktiv kvinne, men produkta, som ost, smør og rumme ligg ikkje att i landskapet som varige merke etter lange dagar med tunge lyft og slit, slik til dømes arbeidsrøyser etter menns innsats gjer det.</onlyinclude> Om ein likevel prøver kvantifisere Gunhild Larsgards produksjon, kva finn ein då? Svar kjem seinare i denne artikkelen.

	Å stelle heime gir assosiasjonar til noko trygt og godt, noko koseleg, kanskje? Det kan gi næring til førestellingar om at livet på fjellgarden var av det romantiske slaget, der tida gjekk langsamt og alle hadde god tid. I røynda er det eit liv med tunge lyft og mykje slit, slik historia om Gunhild Larsgard viser.		Å stelle heime gir assosiasjonar til noko trygt og godt, noko koseleg, kanskje? Det kan gi næring til førestellingar om at livet på fjellgarden var av det romantiske slaget, der tida gjekk langsamt og alle hadde god tid. I røynda er det eit liv med tunge lyft og mykje slit, slik historia om Gunhild Larsgard viser.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 29. mai 2024 kl. 11:43
Linje 257:		Linje 257:
	==Kjelder==		==Kjelder==

	*Almhjell, Eva og Jørn Øyrehagen Sunde: ''Anne Sletto''. Eit kvinneportrett. Utg. Boksmia. 2015. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021072648051}}.		*Fyrste versjon av denne artikkelen er skrive av [[Bruker:Eva Almhjell\|Eva Almhjell]] ut frå desse kjeldene:
	*Agerholt, Anna Caspari. ''Den'' ''norske kvinnebevegelses historie''. Utg. Gyldendal. 1937. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008041500046}}.		**Almhjell, Eva og Jørn Øyrehagen Sunde: ''Anne Sletto''. Eit kvinneportrett. Utg. Boksmia. 2015. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021072648051}}.
	*Dale, Kristin: «Bondekoner – jordbrukets arme riddere?». I: Berit Brandth og Berit Verstad (red.): ''Kvinneliv i landbruket''. Utg. Landbruksforlaget. 1993. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008011501072\|side=80}}.		**Agerholt, Anna Caspari. ''Den'' ''norske kvinnebevegelses historie''. Utg. Gyldendal. 1937. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008041500046}}.
	*Folketellinga 1920, jf. {{Hbr1-1\|pf01073783001154\|Gunhild Larsgard}}.		**Dale, Kristin: «Bondekoner – jordbrukets arme riddere?». I: Berit Brandth og Berit Verstad (red.): ''Kvinneliv i landbruket''. Utg. Landbruksforlaget. 1993. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008011501072\|side=80}}.
	*I silke fra himmelen. (Reportasje frå Randen). I: ''Alle kvinners blad'', 17.11.1945. Attgjeve i ''Under Hallingskarvet''. 2015. {{nb.no\|NBN:no-nb_digitidsskrift_2019013181429_001\|side=85}}.		**Folketellinga 1920, jf. {{Hbr1-1\|pf01073783001154\|Gunhild Larsgard}}.
	*Labugt, Inger-Lise: «Om kvinners arbeidsinnsats i landbruket», Ås-NLH 1992.		**I silke fra himmelen. (Reportasje frå Randen). I: ''Alle kvinners blad'', 17.11.1945. Attgjeve i ''Under Hallingskarvet''. 2015. {{nb.no\|NBN:no-nb_digitidsskrift_2019013181429_001\|side=85}}.
	*Lunden, Mimi Sverdrup. ''De frigjorte hender''. Utg. Tanum. 1941. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2009031900057}}.		**Labugt, Inger-Lise: «Om kvinners arbeidsinnsats i landbruket», Ås-NLH 1992.
	*Melby, Kari: Husmortid 1900-1960. I: ''[https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/primo-explore/fulldisplay?docid=BIBSYS_ILS71584822460002201&context=L&vid=NB&lang=no_NO&search_scope=default_scope&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=default_tab&query=any,contains,Med%20kj%C3%B8nnsperspektiv%20p%C3%A5%20norsk%20historie&offset=0 Med kjønnsperspektiv på norsk historie].'' Utg. Cappelen Damm akademisk. 3. utgave. 2020.		**Lunden, Mimi Sverdrup. ''De frigjorte hender''. Utg. Tanum. 1941. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2009031900057}}.
	*Reinton, Lars og Sigurd. ''Folk og fortid i Hol''. Utg. i kommisjon hos Grøndahl. Band IV. 1973. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2015091408019}}. Band V. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2015120306039}}.		**Melby, Kari: Husmortid 1900-1960. I: ''[https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/primo-explore/fulldisplay?docid=BIBSYS_ILS71584822460002201&context=L&vid=NB&lang=no_NO&search_scope=default_scope&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=default_tab&query=any,contains,Med%20kj%C3%B8nnsperspektiv%20p%C3%A5%20norsk%20historie&offset=0 Med kjønnsperspektiv på norsk historie].'' Utg. Cappelen Damm akademisk. 3. utgave. 2020.
	*Solhjell, Kåre Olav. ''Krigsår i Hallingdal''. Utg. Boknemnda for "Krigsår i Hallingdal". 1995. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021063048708}}.		**Reinton, Lars og Sigurd. ''Folk og fortid i Hol''. Utg. i kommisjon hos Grøndahl. Band IV. 1973. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2015091408019}}. Band V. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2015120306039}}.
	*Solhjell, Kåre Olav. ''Hol i hundre år''. ''Historia om Hol i Hallingdal på 1900-talet.'' Utg. Hol kommune.		**Solhjell, Kåre Olav. ''Krigsår i Hallingdal''. Utg. Boknemnda for "Krigsår i Hallingdal". 1995. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021063048708}}.
	**B. 1: 2000. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008102100036}}		**Solhjell, Kåre Olav. ''Hol i hundre år''. ''Historia om Hol i Hallingdal på 1900-talet.'' Utg. Hol kommune.
	**B. 2: 2006. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021070548645}}		***B. 1: 2000. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008102100036}}
			***B. 2: 2006. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021070548645}}

	===Muntlege kjelder===		===Muntlege kjelder===

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. jan. 2026 kl. 16:14
Linje 28:		Linje 28:

	===Tenestjenter på 1900-talet===		===Tenestjenter på 1900-talet===
	Tenestjenter var det mange av i Norge heilt fram til kring andre verdskrigen. I år 1900 var det til dømes 112 000 personar som hadde tenestyting som leveveg. Heilt til utpå 1930-talet var 7–8 prosent av innbyggjarane i Norge tenarar. Dei aller fleste var kvinner. Tala er henta frå boka ''Anne Sletto. Eit kvinneportrett''.<ref>Almhjell og Øyrehagen Sunde, 2015</ref>		Tenestjenter var det mange av i Norge heilt fram til kring [[Andre verdenskrig\|andre verdskrigen]]. I år 1900 var det til dømes 112 000 personar som hadde tenestyting som leveveg. Heilt til utpå 1930-talet var 7–8 prosent av innbyggjarane i Norge tenarar. Dei aller fleste var kvinner. Tala er henta frå boka ''Anne Sletto. Eit kvinneportrett''.<ref>Almhjell og Øyrehagen Sunde, 2015</ref>

	[[Kari Melby (f. 1949)\|Kari Melby]] skriv om tida mellom 1900 og 1960 i «Med kjønnsperspektiv på norsk historie». Andelen ugifte kvinner nådde eit toppunkt i folketellinga i 1930. Tenaryrket var viktigaste lønnsarbeid for kvinner heilt til etter andre verdskrigen, og mellom 1900 og 1930 var ein firedel av dei yrkesaktive framleis i tenest. På 1900-talet vart det å vera i tenest eit kvinneyrke. I 1950 var talet på tenestjenter halvert sidan 1900. To tredelar av dei finn vi på landsbygda. Sysselsettinga i jordbruket kom til å avta mykje frå 1900 til 1960, og mest for kvinner. Blant dei arbeidde 25 prosent av dei yrkesaktive i jordbruket i 1900 mot berre 4 prosent i 1960.<ref>Melby 2020</ref>		[[Kari Melby (f. 1949)\|Kari Melby]] skriv om tida mellom 1900 og 1960 i «Med kjønnsperspektiv på norsk historie». Andelen ugifte kvinner nådde eit toppunkt i folketellinga i 1930. Tenaryrket var viktigaste lønnsarbeid for kvinner heilt til etter andre verdskrigen, og mellom 1900 og 1930 var ein firedel av dei yrkesaktive framleis i tenest. På 1900-talet vart det å vera i tenest eit kvinneyrke. I 1950 var talet på tenestjenter halvert sidan 1900. To tredelar av dei finn vi på landsbygda. Sysselsettinga i jordbruket kom til å avta mykje frå 1900 til 1960, og mest for kvinner. Blant dei arbeidde 25 prosent av dei yrkesaktive i jordbruket i 1900 mot berre 4 prosent i 1960.<ref>Melby 2020</ref>
Linje 78:		Linje 78:
	[[Fil:Primrøring 1982.png\|miniatyr\|Brunostmassen er i røringa. Foto: Bjørn Larsgard, 1984.]]		[[Fil:Primrøring 1982.png\|miniatyr\|Brunostmassen er i røringa. Foto: Bjørn Larsgard, 1984.]]
	[[Fil:Brunostmassen er i reiinga 1984 edited-1.png\|miniatyr\|Reiing av brunostmassen før den kjem i osteformer. Foto: Bjørn Larsgard, 1984.]]		[[Fil:Brunostmassen er i reiinga 1984 edited-1.png\|miniatyr\|Reiing av brunostmassen før den kjem i osteformer. Foto: Bjørn Larsgard, 1984.]]
	Osteproduksjonen tok mykje av Gunhild si tid i sommarhalvåret. Fyrst kom ostekjelen på kjelringen (vedafyra rund omn med ringar på toppen). Den var sjølvsagt gullande rein. Så var det å nøre opp eit lite bål under kjelen. Temperaturen på mjølka skulle vera kring 35 grader før løypa kom i. Den skilde ut ostemassen (den faste delen i mjølka). Kraftig omrøring, og så skulle alt stå roleg til det tjukke i mjølka sank til botnars. Ostemassen vart så hatt i ostebalu med gastørkle i for at mysu skulle renne vel av. Ostebalu stod på ei kluft, ei grein som var naturleg delt i to og som låg på tvers over ostekjelen.		[[Ysting\|Osteproduksjonen]] tok mykje av Gunhild si tid i sommarhalvåret. Fyrst kom ostekjelen på kjelringen (vedafyra rund omn med ringar på toppen). Den var sjølvsagt gullande rein. Så var det å nøre opp eit lite bål under kjelen. Temperaturen på [[Mjølk\|mjølka]] skulle vera kring 35 grader før løypa kom i. Den skilde ut ostemassen (den faste delen i mjølka). Kraftig omrøring, og så skulle alt stå roleg til det tjukke i mjølka sank til botnars. Ostemassen vart så hatt i ostebalu med gastørkle i for at mysu skulle renne vel av. Ostebalu stod på ei kluft, ei grein som var naturleg delt i to og som låg på tvers over ostekjelen.

	Når det vel hadde slutta drype av ostebalu, var massen blitt fast. Osten vart pakka ut, snudd og vendt nokre gonger. Så fekk han kvile i romtemperatur fem–seks dagar før han vart lagt til modning i kjellaren. Etter 2–3 månaders lagring på trehyller med rett bakterieflora, var den kvite geitosten passe moden. Riktig modna var osten ei sjeldan smaksoppleving. Den vart lagt rett på brødskiva, maula med berre godt smør på, eller saman med nypotet. Då vart det eit festmåltid.		Når det vel hadde slutta drype av ostebalu, var massen blitt fast. Osten vart pakka ut, snudd og vendt nokre gonger. Så fekk han kvile i romtemperatur fem–seks dagar før han vart lagt til modning i kjellaren. Etter 2–3 månaders lagring på trehyller med rett bakterieflora, var den kvite geitosten passe moden. Riktig modna var osten ei sjeldan smaksoppleving. Den vart lagt rett på brødskiva, maula med berre godt smør på, eller saman med nypotet. Då vart det eit festmåltid.
Linje 86:		Linje 86:
	Ostemassen vel innpakka, var det å fyre opp eit større bål, for no skulle kring 80 liter mysu koke inn til kring 5 kg brun masse med konsistens som tjukk deig.		Ostemassen vel innpakka, var det å fyre opp eit større bål, for no skulle kring 80 liter mysu koke inn til kring 5 kg brun masse med konsistens som tjukk deig.

	Av kumjølk kokte ho [[mjølkeprim]], ein søtare brunostvariant, som vart skoren i tjukke skiver og servert som kaffimat.		Av kumjølk kokte ho [[mjølkeprim]], ein søtare [[Brunost\|brunostvariant]], som vart skoren i tjukke skiver og servert som kaffimat.

	Nøye var det under røringa, men aller viktigast var det då primen (den innkokte mysu) skulle reiast, dvs. å røre hardt og kraftig, for at den ikkje skulle bli senden (då vart det som å tyggje ost med sand i). Kjelen måtte av kjelringen straks og ned på murgolvet inne. Var det vêr til det, kom ostekjelen ut på grasbakken, og Gunhild rørte ekstra kraftig om til massen hadde kjølna til rett temperatur. Fyrst då kunne den havast i ostekasser og setast kjøleg til dagen etter. Ei koking var, som nemnt, på kring 80 liter geitemjølk. Fleire liter kufløyte vart hatt i massen siste timen av kokinga. Var det rart det vart god ost? Vel ute av kassene, vart kvar einskild ost sletta på yttersidene med mjuk kniv, og til sist vart ostane pakka i matpapir. Gourmetost for dei som visste seta pris på den, men den var ikkje noko danske hyttegjester tok med heim.		Nøye var det under røringa, men aller viktigast var det då primen (den innkokte mysu) skulle reiast, dvs. å røre hardt og kraftig, for at den ikkje skulle bli senden (då vart det som å tyggje ost med sand i). Kjelen måtte av kjelringen straks og ned på murgolvet inne. Var det vêr til det, kom ostekjelen ut på grasbakken, og Gunhild rørte ekstra kraftig om til massen hadde kjølna til rett temperatur. Fyrst då kunne den havast i ostekasser og setast kjøleg til dagen etter. Ei koking var, som nemnt, på kring 80 liter geitemjølk. Fleire liter kufløyte vart hatt i massen siste timen av kokinga. Var det rart det vart god ost? Vel ute av kassene, vart kvar einskild ost sletta på yttersidene med mjuk kniv, og til sist vart ostane pakka i matpapir. Gourmetost for dei som visste seta pris på den, men den var ikkje noko danske hyttegjester tok med heim.
Linje 107:		Linje 107:
	===Stelle heime – vasking, hausting, slakting og foredling av bær og slakt===		===Stelle heime – vasking, hausting, slakting og foredling av bær og slakt===
	[[Fil:Eva i kvene med plagg 1958 IMG 9007.jpg\|miniatyr\|Gjetslejenta Eva Almhjell med plagg på hovudet i kvene på Randen saman med danske hyttegjester 1958. Foto: Privat. \|alt=]]		[[Fil:Eva i kvene med plagg 1958 IMG 9007.jpg\|miniatyr\|Gjetslejenta Eva Almhjell med plagg på hovudet i kvene på Randen saman med danske hyttegjester 1958. Foto: Privat. \|alt=]]
	På Randen vart slaktedyr, enten det var ku, kalvar, sauer, lam, geiter eller killingar slakta på staden. Berre hesten vart slakta av andre enn bonden sjøl. Gunhild var med, tappa blod av dyra og sørga for at lår og bogar av små og store slakt vart salta og turka. Andre delar av dyret vart hermetiserte eller oppmalne og nytta til kjøttkaker. Kloter (blodklubb) og blodpudding laga ho også sjøl. Kloter var leskande mat varme sommardagar, saman med godt smør, kald mjølk, eller godt tomtebrygg ho sjølv hadde brygga.		På Randen vart slaktedyr, enten det var [[Storfe\|ku]], kalvar, [[Sau\|sauer]], lam, [[Geit\|geiter]] eller killingar slakta på staden. Berre [[Hest\|hesten]] vart slakta av andre enn bonden sjøl. Gunhild var med, tappa blod av dyra og sørga for at lår og bogar av små og store slakt vart salta og turka. Andre delar av dyret vart hermetiserte eller oppmalne og nytta til kjøttkaker. Kloter (blodklubb) og blodpudding laga ho også sjøl. Kloter var leskande mat varme sommardagar, saman med godt smør, kald mjølk, eller godt tomtebrygg ho sjølv hadde brygga.

	I skogen henta ho molter, blåbær og tyttebær som vart til saft, gelé og syltetøy. Jordkjellaren under kjøkenet var ein heil fargesymfoni seinhaustes.		I skogen henta ho [[Molte\|molter]], blåbær og tyttebær som vart til saft, gelé og syltetøy. Jordkjellaren under kjøkenet var ein heil fargesymfoni seinhaustes.

	Gløymast skal heller ikkje at til vårsjauen høyrde å vaske ned våningshuset inne. Det var arbeid for kvinner. Karearbeid var det å spa ut tallen, det sauer og geiter hadde trødd fast saman på golvet i stallane. Det vart nytta som gjødsel saman med tallen etter sauene, møkka i hestestallen og kumøkka under fjøset. Alt vart køyrt ut på jordene og spreidd på skareføre.		Gløymast skal heller ikkje at til vårsjauen høyrde å vaske ned våningshuset inne. Det var arbeid for kvinner. Karearbeid var det å spa ut tallen, det sauer og geiter hadde trødd fast saman på golvet i stallane. Det vart nytta som gjødsel saman med tallen etter sauene, møkka i hestestallen og kumøkka under fjøset. Alt vart køyrt ut på jordene og spreidd på skareføre.
Linje 122:		Linje 122:

	===Stelle heime – haust- og vinterarbeid===		===Stelle heime – haust- og vinterarbeid===
	Hausten var tid for lauving, dvs. at Gunhild rispa lauv av bjørka medan ho enno hadde grøne blad, og turka. Rispalauv var sikringskost for dyra i vårknipa. Sauene, som hadde gått i fjellet heile sommaren, skulle klyppast. Det var dei to om, men bearbeidinga av ulla var kvinnearbeid i mørke kveldar: rensing, karding, spinning, veving og strikking. Nærma det seg jul, vart det slakting og foredling av slakt. Kjøt av killingar og lam var etterspurt råvare i bygda, som fenalår/spikjikjøt var det blant hyttegjestene i nærleiken. Det ga kontantar til garden.		Hausten var tid for lauving, dvs. at Gunhild rispa lauv av bjørka medan ho enno hadde grøne blad, og turka. Rispalauv var sikringskost for dyra i vårknipa. Sauene, som hadde gått i fjellet heile sommaren, skulle klyppast. Det var dei to om, men bearbeidinga av ulla var kvinnearbeid i mørke kveldar: rensing, [[karding]], spinning, veving og strikking. Nærma det seg jul, vart det slakting og foredling av slakt. Kjøt av killingar og lam var etterspurt råvare i bygda, som fenalår/spikjikjøt var det blant hyttegjestene i nærleiken. Det ga kontantar til garden.

	Vinteren var ellers ei rolegare tid, men gjerandslaus var dei ikkje. Reidskap måtte haldast ved like og velast. Utpå ettervinteren skulle småbjørk fellast i lier rundt garden, og setast i køs (pyramide) på tunet. Det var bonden sitt arbeid. Når sola tok til å verme, sleppte dei geitene og sauene på godsakene. Til sist vart køsen til ved. Så måtte dei klyppe sauene før dei slapp ut på sommarbeite i fjellet.		Vinteren var ellers ei rolegare tid, men gjerandslaus var dei ikkje. Reidskap måtte haldast ved like og velast. Utpå ettervinteren skulle [[Bjørk\|småbjørk]] fellast i lier rundt garden, og setast i køs (pyramide) på tunet. Det var bonden sitt arbeid. Når sola tok til å verme, sleppte dei geitene og sauene på godsakene. Til sist vart køsen til ved. Så måtte dei klyppe sauene før dei slapp ut på sommarbeite i fjellet.

	Vinterstid var tida for veling og saum av klær. Gunhild sydde det som måtte til av nytt, og bøtte og lappa. Ho strikka nytt og stoppa det gamle. Om hausten leto kyrne åv, som geitene gjorde det, dvs. at dei hadde lite eller ikkje noko mjølk i jura. Kokinga slapp ho derfor nokre månader på mørkaste vinteren. Men kyr og småfe skulle ha sitt daglege stell, sjølsagt. Og når påska var runda, tok det til å kry av nykomlingar i fjøs og stall. Arbeidsoppgavene auka på att. Det var slik det skulle vera, gitt bondens årshjul og naturens gang.		Vinterstid var tida for veling og saum av klær. Gunhild sydde det som måtte til av nytt, og bøtte og lappa. Ho strikka nytt og stoppa det gamle. Om hausten leto kyrne åv, som geitene gjorde det, dvs. at dei hadde lite eller ikkje noko mjølk i jura. Kokinga slapp ho derfor nokre månader på mørkaste vinteren. Men kyr og småfe skulle ha sitt daglege stell, sjølsagt. Og når påska var runda, tok det til å kry av nykomlingar i fjøs og stall. Arbeidsoppgavene auka på att. Det var slik det skulle vera, gitt bondens årshjul og naturens gang.
Linje 131:		Linje 131:

	==«Kvinne, ugift, steller for Pål» – produksjon av ostar og smør – kvantifisert ==		==«Kvinne, ugift, steller for Pål» – produksjon av ostar og smør – kvantifisert ==
	Sal av slakt, smør, rumme, brun og kvit ost ga, ved sidan av utleigehytta, tiltrengte kontantar til garden. Vart det tid, tok dei fisk i garn, og kanskje var jakt ein del av naturalhushaldet på Randen. Banken var skuffen i kjøkkenbordet.		Sal av slakt, smør, [[Rømme\|rumme]], brun og kvit ost ga, ved sidan av utleigehytta, tiltrengte kontantar til garden. Vart det tid, tok dei fisk i garn, og kanskje var jakt ein del av naturalhushaldet på Randen. Banken var skuffen i kjøkkenbordet.

	Bygdeboka gir, som nemnt, tal for kareslit med nydyrking, grøfting og steinkøyring. Ein kan sjå konkrete framsteg av innsatsen. Tilsvarande kvantifisering saknast for kvinnenes arbeidsinnsats for gard og folk. Er det mogleg finne tal som kan si noko om dette? Gitt besetninga på garden, med 3–4 kyr og 35–40 geiter, og dei naturgitte tilhøva på 950 moh., er dyra inne kring 7–8 månader i året. Dei resterande 4–5 månadane er dei ute. Kor mykje ost og smør kunne det i eit gjennomsnitt bli som Gunhild laga årleg og som livsproduksjon? Stipuleringar går fram av tabellen under.		Bygdeboka gir, som nemnt, tal for kareslit med nydyrking, grøfting og steinkøyring. Ein kan sjå konkrete framsteg av innsatsen. Tilsvarande kvantifisering saknast for kvinnenes arbeidsinnsats for gard og folk. Er det mogleg finne tal som kan si noko om dette? Gitt besetninga på garden, med 3–4 kyr og 35–40 geiter, og dei naturgitte tilhøva på 950 moh., er dyra inne kring 7–8 månader i året. Dei resterande 4–5 månadane er dei ute. Kor mykje ost og smør kunne det i eit gjennomsnitt bli som Gunhild laga årleg og som livsproduksjon? Stipuleringar går fram av tabellen under.