Jødedom - Sideversjonshistorikk

Cnyborgbot: Robot: Erstatter mal: Reflist

2024-03-08T10:06:13Z

Robot: Erstatter mal: Reflist

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. mar. 2024 kl. 10:06
Linje 89:		Linje 89:

	== Fotnotar ==		== Fotnotar ==
	~~{{reflist}}~~		<references />

	== Lenkjer ==		== Lenkjer ==

Olve Utne: /* Ideologiske retningar */

2024-01-19T11:29:43Z

Ideologiske retningar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. jan. 2024 kl. 11:29
Linje 59:		Linje 59:
	== Ideologiske retningar ==		== Ideologiske retningar ==

	Fram til tida kring 1800 hadde dei moderne politiske retningane av jødedommen ikkje utkrystallisert seg enno. Mange av trekka vi i dag finn i dei ulike retningane fanst allereie i tradisjonell jødedom, og variasjonen var hovudsakleg geografisk/kulturell.		Fram til tida kring 1800 hadde dei moderne politiske retningane av jødedommen ikkje utkrystallisert seg enno. Mange av trekka vi i dag finn i dei ulike retningane fanst allereie i ''tradisjonell jødedom'', og variasjonen var hovudsakleg geografisk/kulturell.

	'''Reformjødedom''' eller '''progressiv jødedom''' oppstod som retning først og fremst i [[Hamburg]] først på [[1800-talet]].		'''Reformjødedom''' eller '''progressiv jødedom''' oppstod som retning først og fremst i [[Hamburg]] først på [[1800-talet]].

	'''Ortodoks jødedom''' oppstod som retning i Hamburg tidleg på 1800-talet som reaksjon på reformjødedommen. [[DMT Oslo]] er ei ortodoks meinigheit. Det tidlegare DMT Trondheim, frå [[2017]] [[Det jødiske samfunn i Trondheim]], har òg vore ortodoks, men med ein del element frå ikkje-ortodoks jødedom; særleg er å merke at sjabbát og jom tov (heilagdag) er sett til fast tid i synagogen — start kl. 17:30 heile året — der tradisjonelle ortodokse og masorti synagogar normalt har varierande tidspunkt etter kva tid det er solnedgang.		'''Ortodoks jødedom''' oppstod som separat retning i Hamburg tidleg på 1800-talet som reaksjon på reformjødedommen. [[DMT Oslo]] er ei ortodoks meinigheit. Det tidlegare DMT Trondheim, frå [[2017]] [[Det jødiske samfunn i Trondheim]], har òg vore ortodoks, men med ein del element frå ikkje-ortodoks jødedom; særleg er å merke at sjabbát og jom tov (heilagdag) er sett til fast tid i synagogen — start kl. 17:30 heile året — der tradisjonelle ortodokse og masorti synagogar normalt har varierande tidspunkt etter kva tid det er solnedgang.

	'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.		'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.

Olve Utne: /* Lenkjer */

2023-12-02T18:33:29Z

Lenkjer

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. des. 2023 kl. 18:33
Linje 99:		Linje 99:
	* [https://jkfest.no/ Jødisk kulturfestival Trondheim]		* [https://jkfest.no/ Jødisk kulturfestival Trondheim]
	* [http://esnoga.no/w/ Esnoga.no]		* [http://esnoga.no/w/ Esnoga.no]
			* [https://www.jødedommen.no/ Jødedommen.no]

	[[Kategori:Jødisk religion\| ]]		[[Kategori:Jødisk religion\| ]]

Olve Utne: /* Lenkjer */ Jødisk kulturfestival Trondheim

2023-12-02T18:30:47Z

Lenkjer: Jødisk kulturfestival Trondheim

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. des. 2023 kl. 18:30
Linje 95:		Linje 95:
	* [http://www.jodiskemuseum.no/ Det jødiske museet i Trondheim]		* [http://www.jodiskemuseum.no/ Det jødiske museet i Trondheim]
	* [http://www.dmt.oslo.no/ Det Mosaiske Trossamfund i Oslo]		* [http://www.dmt.oslo.no/ Det Mosaiske Trossamfund i Oslo]
	* [~~http~~://~~www.dmt.trondheim~~.no/~~indexn.html~~ Det ~~Mosaiske Trossamfunn~~ i Trondheim]		* [https://djst.no/ Det jødiske samfunn i Trondheim]
	* [~~http~~://~~pjnorge~~.no/ ~~Foreningen Progressiv Jødedom i Norge~~]		* [https://makomrachelleah.no/ Makom Rachel Leah]
			* [https://jkfest.no/ Jødisk kulturfestival Trondheim]
	* [http://esnoga.no/w/ Esnoga.no]		* [http://esnoga.no/w/ Esnoga.no]

Olve Utne: /* Lenkjer */ Safon.org > Esnoga.no

2023-12-02T18:26:10Z

Lenkjer: Safon.org > Esnoga.no

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. des. 2023 kl. 18:26
Linje 97:		Linje 97:
	* [http://www.dmt.trondheim.no/indexn.html Det Mosaiske Trossamfunn i Trondheim]		* [http://www.dmt.trondheim.no/indexn.html Det Mosaiske Trossamfunn i Trondheim]
	* [http://pjnorge.no/ Foreningen Progressiv Jødedom i Norge]		* [http://pjnorge.no/ Foreningen Progressiv Jødedom i Norge]
	* [http://~~safon~~.~~org~~/nn/~~index~~.~~php/Emne:J%C3%B8dedom Safon.org~~]		* [http://esnoga.no/w/ Esnoga.no]

	[[Kategori:Jødisk religion\| ]]		[[Kategori:Jødisk religion\| ]]

Olve Utne: /* Ideologiske retningar */

2023-12-02T18:25:24Z

Ideologiske retningar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. des. 2023 kl. 18:25
Linje 63:		Linje 63:
	'''Reformjødedom''' eller '''progressiv jødedom''' oppstod som retning først og fremst i [[Hamburg]] først på [[1800-talet]].		'''Reformjødedom''' eller '''progressiv jødedom''' oppstod som retning først og fremst i [[Hamburg]] først på [[1800-talet]].

	'''Ortodoks jødedom''' oppstod som retning i Hamburg tidleg på 1800-talet som reaksjon på reformjødedommen. [[DMT Oslo]] er ei ortodoks meinigheit. Det tidlegare [[~~DMT Trondheim~~]]~~, no~~ [[~~DJST Trondheim\|~~Det jødiske samfunn i Trondheim]], har òg vore ortodoks, men med ein del element frå ikkje-ortodoks jødedom; særleg er å merke at sjabbát og jom tov (heilagdag) er sett til fast tid i synagogen — start kl. 17:30 heile året — der tradisjonelle ortodokse og masorti synagogar normalt har varierande tidspunkt etter kva tid det er solnedgang.		'''Ortodoks jødedom''' oppstod som retning i Hamburg tidleg på 1800-talet som reaksjon på reformjødedommen. [[DMT Oslo]] er ei ortodoks meinigheit. Det tidlegare DMT Trondheim, frå [[2017]] [[Det jødiske samfunn i Trondheim]], har òg vore ortodoks, men med ein del element frå ikkje-ortodoks jødedom; særleg er å merke at sjabbát og jom tov (heilagdag) er sett til fast tid i synagogen — start kl. 17:30 heile året — der tradisjonelle ortodokse og masorti synagogar normalt har varierande tidspunkt etter kva tid det er solnedgang.

	'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.		'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.

Olve Utne: /* Ideologiske retningar */

2023-12-02T18:23:49Z

Ideologiske retningar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. des. 2023 kl. 18:23
Linje 63:		Linje 63:
	'''Reformjødedom''' eller '''progressiv jødedom''' oppstod som retning først og fremst i [[Hamburg]] først på [[1800-talet]].		'''Reformjødedom''' eller '''progressiv jødedom''' oppstod som retning først og fremst i [[Hamburg]] først på [[1800-talet]].

	'''Ortodoks jødedom''' oppstod som retning i Hamburg tidleg på 1800-talet som reaksjon på reformjødedommen. [[DMT Oslo]] er ei ortodoks meinigheit. Det tidlegare [[DMT Trondheim]], no [[DJST Trondheim\|Det jødiske ~~samfunnet~~ i Trondheim]], har òg vore ortodoks, men med ein del element frå ikkje-ortodoks jødedom; særleg er å merke at sjabbát og jom tov (heilagdag) er sett til fast tid i synagogen — start kl. 17:30 heile året — der tradisjonelle ortodokse og masorti synagogar normalt har varierande tidspunkt etter kva tid det er solnedgang.		'''Ortodoks jødedom''' oppstod som retning i Hamburg tidleg på 1800-talet som reaksjon på reformjødedommen. [[DMT Oslo]] er ei ortodoks meinigheit. Det tidlegare [[DMT Trondheim]], no [[DJST Trondheim\|Det jødiske samfunn i Trondheim]], har òg vore ortodoks, men med ein del element frå ikkje-ortodoks jødedom; særleg er å merke at sjabbát og jom tov (heilagdag) er sett til fast tid i synagogen — start kl. 17:30 heile året — der tradisjonelle ortodokse og masorti synagogar normalt har varierande tidspunkt etter kva tid det er solnedgang.

	'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.		'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.

Olve Utne: /* Ideologiske retningar */

2023-12-02T18:23:17Z

Ideologiske retningar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. des. 2023 kl. 18:23
Linje 63:		Linje 63:
	'''Reformjødedom''' eller '''progressiv jødedom''' oppstod som retning først og fremst i [[Hamburg]] først på [[1800-talet]].		'''Reformjødedom''' eller '''progressiv jødedom''' oppstod som retning først og fremst i [[Hamburg]] først på [[1800-talet]].

	'''Ortodoks jødedom''' oppstod som retning i Hamburg tidleg på 1800-talet som reaksjon på reformjødedommen. [[DMT Oslo]] er ei ortodoks meinigheit. [[DMT Trondheim]] er òg ~~i prinsippet~~ ortodoks, men med ein del element frå ikkje-ortodoks jødedom; særleg er å merke at sjabbát og jom tov (heilagdag) er sett til fast tid i synagogen — start kl. 17:30 heile året — der tradisjonelle ortodokse og masorti synagogar normalt har varierande tidspunkt etter kva tid det er solnedgang.		'''Ortodoks jødedom''' oppstod som retning i Hamburg tidleg på 1800-talet som reaksjon på reformjødedommen. [[DMT Oslo]] er ei ortodoks meinigheit. Det tidlegare [[DMT Trondheim]], no [[DJST Trondheim\|Det jødiske samfunnet i Trondheim]], har òg vore ortodoks, men med ein del element frå ikkje-ortodoks jødedom; særleg er å merke at sjabbát og jom tov (heilagdag) er sett til fast tid i synagogen — start kl. 17:30 heile året — der tradisjonelle ortodokse og masorti synagogar normalt har varierande tidspunkt etter kva tid det er solnedgang.

	'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.		'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.

Olve Utne: /* Ideologiske retningar */ Oppdatert info om Lynn Feinberg

2023-12-02T18:21:36Z

Ideologiske retningar: Oppdatert info om Lynn Feinberg

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. des. 2023 kl. 18:21
Linje 57:		Linje 57:
	{{Utdypende artikkel\|Asjkenaziske jødar}}		{{Utdypende artikkel\|Asjkenaziske jødar}}

	== ~~Politiske~~ retningar ==		== Ideologiske retningar ==

	Fram til tida kring 1800 hadde dei moderne politiske retningane av jødedommen ikkje utkrystallisert seg enno. Mange av trekka vi i dag finn i dei ulike retningane fanst allereie i tradisjonell jødedom, og variasjonen var hovudsakleg geografisk/kulturell.		Fram til tida kring 1800 hadde dei moderne politiske retningane av jødedommen ikkje utkrystallisert seg enno. Mange av trekka vi i dag finn i dei ulike retningane fanst allereie i tradisjonell jødedom, og variasjonen var hovudsakleg geografisk/kulturell.
Linje 67:		Linje 67:
	'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.		'''Konservativ jødedom''', seinare særleg kalla '''masorti jødedom''' i Europa og Israel, oppstod utover andre halvpart av 1800-talet som ei mellomliggjande retning mellom ortodoks jødedom og reformjødedom. Det geografiske tyngdepunktet var Breslau (Wrocław) og etter kvart New York. Den mest [[egalitarianisme\|egalitære]] fløya skilte seg etter kvart ut under namnet '''rekonstruksjonistisk jødedom'''. Både masorti og rekonstruksjonistisk jødedom er karakterisert ved at det tradisjonelle ritualet er bevart i alle sine hovudtrekk, men det blir gjerne lagt vekt på dei kjeldene ein ser på som meir kompatible med samfunnet i dag. Bruk av instrument, inkludert [[pipeorgel]] enkelte stader, kan forekomma, men det er like vanleg at gudstenesta føregår utan instrument i dei synagogane der det blir lagt vekt på klassisk form. I dei meir liberale gruppene og i synagogar med ein meir uformell profil er bruk av gitar, rytmeinstrument og liknande ganske vanleg, særleg i Nord-Amerika. Hovudskiljet mellom masorti jødedom og rekonstruksjonistisk jødedom er at den sistnemnte oftast er noko meir eintydig radikal i egalitære spørsmål — inkludert kjønn, legning, religiøs klasse og religiøs/etnisk bakgrunn. I Skandinavia er masorti jødedom hovudretninga i dei jødiske samfunna i [[Göteborg]] og [[Stockholm]]. Judiska församlingen i Stockholm og DMT Trondheim har hatt ein del kontakt gjennom åra, og gjennom dette har enkelte element av masorti jødedom vore tilgjengelege for norske jødar.

	Andre retningar finst òg. Den av desse som i første grad er aktuell i Noreg er den nyḥasidiske, egalitære rørsla '''jødisk fornying''' (Jewish Renewal). ~~Det finst~~ i ~~dag ein rabbinarstudent frå~~ [[~~Oslo~~]]~~, Lynn Feinberg,~~ ved det rabbinske seminaret deira. ~~Når ho blir ordinert, vil ho etter alt å dømme vera~~ den første kvinnelege rabbinaren frå Skandinavia.<ref>Holm, Tine: [http://www.nrk.no/kanal/nrk_p2/1.6157868 «Uortodoks rabbiner»], på NRK P2, søndag 3. august 2008.</ref>		Andre retningar finst òg. Den av desse som i første grad er aktuell i Noreg er den nyḥasidiske, egalitære rørsla '''jødisk fornying''' (Jewish Renewal). Rabbinar [[Lynn Feinberg]] vart ordinert i februar [[2010]] etter studium ved det rabbinske seminaret deira. Ho er den første kvinnelege rabbinaren frå Skandinavia.<ref>Holm, Tine: [http://www.nrk.no/kanal/nrk_p2/1.6157868 «Uortodoks rabbiner»], på NRK P2, søndag 3. august 2008.</ref>

	== Jødedommen i Noreg ==		== Jødedommen i Noreg ==

Olve Utne: /* Portugisarjødar, eller sefardim */

2023-11-27T16:25:38Z

Portugisarjødar, eller sefardim

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. nov. 2023 kl. 16:25
Linje 37:		Linje 37:
	=== Portugisarjødar, eller sefardim ===		=== Portugisarjødar, eller sefardim ===
	{{Utdypende artikkel\|Sefardiske jøder\|Portugisarjødar}}		{{Utdypende artikkel\|Sefardiske jøder\|Portugisarjødar}}
	'''Sefardiske jøder'''~~, flertall~~ '''sefardim''' ([[hebraisk]]: סְפָרַדִּי, [[Tiberiansk hebraisk\|tiberiansk]]: ''səp̄āraddî'') og analogisk ~~også~~ ''sefarder'', er ~~et generelt begrep~~ som hovudsakleg viser til [[jødar]] med historiske røter på [[Den iberiske halvøy]]a ([[Spania]] og [[Portugal]]) i [[mellomalderen]] føre dei vart utvisinga i [[1492]] frå [[Castilla]] og [[1497]] frå [[Portugal]] og [[Aragón]]. ~~Ordet~~ blir òg bruka meir generelt om jødar som følgjer sefardisk [[liturgi]] eller som kjem frå andre tradisjonar og har gått inn i sefardisk tradisjon.		'''Sefardiske jøder''' eller eintal '''sefardi''' og fleirtal '''sefardim''' ([[hebraisk]]: סְפָרַדִּי, [[Tiberiansk hebraisk\|tiberiansk]]: ''səp̄āraddî'') og analogisk òg eintal '''sefard''' og fleirtal '''sefardar''' ([[nynorsk\|nyn.]]) / '''sefarder''' ([[bokmål\|bm.]]), er eit omgrep som hovudsakleg viser til [[jødar]] med historiske røter på [[Den iberiske halvøy]]a ([[Spania]] og [[Portugal]]) i [[mellomalderen]] føre dei vart utvisinga i [[1492]] frå [[Castilla]] og [[1497]] frå [[Portugal]] og [[Aragón]]. Termen blir òg bruka meir generelt om jødar som følgjer sefardisk [[liturgi]] eller som kjem frå andre tradisjonar og har gått inn i sefardisk tradisjon.

	Sefardim i denne forstand omfattar primært ''maghrebiske sefardim'' frå [[Marokko]], [[Algerie]], og [[Tunisia]]; ''osmanske sefardim'' frå [[Hellas]], [[Tyrkia]] og [[Israel]] samt andre land på Balkan og kring det austlege Middelhavsområdet; og ''portugisarjødar'' frå blant anna [[Italia]], [[Frankrike]], [[Nederland]], [[Storbritannia]] og [[USA]]/[[Karibia]].		Sefardim i denne forstand omfattar primært:
			* ''maghrebiske sefardim'' frå [[Marokko]], [[Algerie]], og [[Tunisia]];
			* ''osmanske sefardim'' frå [[Hellas]], [[Tyrkia]] og [[Israel]] samt andre land på Balkan og kring det austlege Middelhavsområdet; og
			* ''portugisarjødar'' frå blant anna [[Italia]], [[Frankrike]], [[Nederland]], [[Storbritannia]] og [[USA]]/[[Karibia]]; denne sistnemnde gruppa har òg fleire hundre års historie i [[Hamburg]]-området og Skandinavia.

	Tildels blir ~~ordet~~ òg bruka om ikkje-iberiske jødar frå arabiskspråklege land såvel som helt generelt om jødar av ikkje-[[Asjkenaziske jødar\|asjkenazisk]] opphav. I israelsk daglegtale blir ~~ordet~~ ofte bruka om ikkje-europeiske jødar.		Tildels blir termen òg bruka om ikkje-iberiske jødar frå arabiskspråklege land såvel som helt generelt om jødar av ikkje-[[Asjkenaziske jødar\|asjkenazisk]] opphav. I israelsk daglegtale blir termen ofte bruka om ikkje-europeiske jødar.

	Sefardisk jødedom utvikla seg hovudsakleg i mellomalderens Spania og Portugal. Sefardisk jødedom er ulik frå askenasisk jødedom blant anna i ritualet for [[rosj hasjaná]] og [[Kippur\|(jom) kippúr]]; i uttalen av [[hebraisk]] og [[arameisk]]; i terminologibruk; i interpretasjonen av [[halakha\|halakhá]]; og i ein del liturgiske detaljar.		Sefardisk jødedom utvikla seg hovudsakleg i mellomalderens Spania og Portugal. Sefardisk jødedom er ulik frå askenasisk jødedom blant anna i ritualet for [[rosj hasjaná]] og [[Kippur\|(jom) kippúr]]; i uttalen av [[hebraisk]] og [[arameisk]]; i terminologibruk; i interpretasjonen av [[halakha\|halakhá]]; og i ein del liturgiske detaljar.