Jødekaker - Sideversjonshistorikk

Cnyborg på 17. jun. 2025 kl. 06:33

2025-06-17T06:33:17Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 17. jun. 2025 kl. 06:33
Linje 20:		Linje 20:
	Eine Spezialität für Feiertage waren ferner die sogenannten portugiesischen Kuchen, ganz dünne, kleine, glatte, sehr butterige mürbe Kuchen, mit Nelkenpfeffer gewürzt.		Eine Spezialität für Feiertage waren ferner die sogenannten portugiesischen Kuchen, ganz dünne, kleine, glatte, sehr butterige mürbe Kuchen, mit Nelkenpfeffer gewürzt.
	}}		}}

	~~=== Jødekager i Danmark ===~~

	* [http://webopskrifter.dk/madopskrifter/920/ «Jødekager»] (webopskrifter.dk, oppskrift ved Kenneth Brandt) — oppskrift på ein dansk variant av «jødekager».
	* [http://www.madmor.dk/show.php?action=single&get=330 «Jødekager»] (madmor.dk) — oppskrift på ein dansk variant av «jødekager».

	==== Jødekaker som kontroversiell mat ====		==== Jødekaker som kontroversiell mat ====
Linje 79:		Linje 74:

	BEREDNING: Smöret tvättas och röres med sockret 15 min., därefter inarbetas ägget, äggvitan, den rivna mandeln, de finstötta kardemummorna och sist mjölet, som bör vara siktat och väl blandat med hjorthornssaltet. Degen utkavlas till omkr. 2 mm. tjocklek och uttages med runt mått till små kakor, vilka penslas med äggvita, beströs med socker och kanel och gräddas gulbruna i ej för varm ugn.		BEREDNING: Smöret tvättas och röres med sockret 15 min., därefter inarbetas ägget, äggvitan, den rivna mandeln, de finstötta kardemummorna och sist mjölet, som bör vara siktat och väl blandat med hjorthornssaltet. Degen utkavlas till omkr. 2 mm. tjocklek och uttages med runt mått till små kakor, vilka penslas med äggvita, beströs med socker och kanel och gräddas gulbruna i ej för varm ugn.

	* [http://www.anglamark.se/includefiles/MODULER/CCMS/show_page.asp?iMappeID=180&sSideNavn=Recept+kort&iOpskrift=34340 Oppskrift på judebröd] frå Anglamark.se
	* [http://runeberg.org/idunskok/0534.html Oppskrift på judebröd] frå Iduns kokbok (1911), s. 498 (faksimile på runeberg.se)

	== Jødekaker, variant II (utan egg) ==		== Jødekaker, variant II (utan egg) ==
Linje 102:		Linje 94:
	<references />		<references />

			==Eksterne lenkjer==

			* [http://webopskrifter.dk/madopskrifter/920/ «Jødekager»] (webopskrifter.dk, oppskrift ved Kenneth Brandt) — oppskrift på ein dansk variant av «jødekager».
			* [http://www.madmor.dk/show.php?action=single&get=330 «Jødekager»] (madmor.dk) — oppskrift på ein dansk variant av «jødekager».
			* [http://www.anglamark.se/includefiles/MODULER/CCMS/show_page.asp?iMappeID=180&sSideNavn=Recept+kort&iOpskrift=34340 Oppskrift på judebröd] frå Anglamark.se
			* [http://runeberg.org/idunskok/0534.html Oppskrift på judebröd] frå Iduns kokbok (1911), s. 498 (faksimile på runeberg.se)

	{{f1}}		{{f1}}
	{{nn}}		{{nn}}
	~~{{eksterne lenker}}~~

	[[Kategori:Småkaker]]		[[Kategori:Småkaker]]
	[[Kategori:Jødisk matkultur]]		[[Kategori:Jødisk matkultur]]
	[[Kategori:Portugiserjøder]]		[[Kategori:Portugiserjøder]]
	[[Kategori:Artikler med matoppskrifter]]		[[Kategori:Artikler med matoppskrifter]]

Olve Utne: /* Jødekaker, variant II (utan egg) */

2024-09-05T10:25:09Z

Jødekaker, variant II (utan egg)

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 5. sep. 2024 kl. 10:25
Linje 85:		Linje 85:
	== Jødekaker, variant II (utan egg) ==		== Jødekaker, variant II (utan egg) ==

	Ein annan type småkaker som ofte òg blir kalla jødekaker inneheld ikkje egg (anna enn eventuelt for pensling), og kan i somme fall innehalde [[mjølk]]. Den kaketypen står truleg ikkje i direkte samband med ''joodse boterkoeken'', og opphavet er meir usikkert. Ein kan spekulere i at det kanskje kan vera samband mellom desse og dei [[marokkansk jødedom\|marokkansk-jødiske]] ~~«[[ghribi]]»~~ eller ~~«[[ghouribi]]»~~ — ein type egg- og mjølkefrie småkaker som blir servert ved dei fleste festlige samankomstar blant [[marokkanske jødar]]. Ein variant av dei att er dei marokkansk-jødiske ~~«[[kurabie]]»~~, som inneheld [[sesamsmør]], [[mandlar]] og/eller mandelessens og [[kanel]].		Ein annan type småkaker som ofte òg blir kalla jødekaker inneheld ikkje egg (anna enn eventuelt for pensling), og kan i somme fall innehalde [[mjølk]]. Den kaketypen står truleg ikkje i direkte samband med ''joodse boterkoeken'', og opphavet er meir usikkert. Ein kan spekulere i at det kanskje kan vera samband mellom desse og dei [[marokkansk jødedom\|marokkansk-jødiske]] «ghribi» eller «ghouribi» — ein type egg- og mjølkefrie småkaker som blir servert ved dei fleste festlige samankomstar blant [[marokkanske jødar]]. Ein variant av dei att er dei marokkansk-jødiske «kurabie», som inneheld [[sesamsmør]], [[mandlar]] og/eller mandelessens og [[kanel]].

	=== Jødekaker utan egg og mjølk ===		=== Jødekaker utan egg og mjølk ===

Olve Utne: /* Jødekaker, variant I */

2024-08-30T11:03:19Z

Jødekaker, variant I

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. aug. 2024 kl. 11:03
Linje 6:		Linje 6:
	<onlyinclude>Da [[portugisarjødar\|sefardiske]] [[kryptojødar]] fann vegen frå [[Spania]] og [[Portugal]] til Nord-Europa kring [[1600-talet\|1600-]] og [[1700-talet]], tok dei med seg element av [[iberisk sefardisk kultur]] — inkludert sefardisk (jødisk) og arabisk (muslimsk) kokekunst med sin bruk av [[sukker]] i tillegg til meir utbreidde søtstoff som [[honning]] og ymse typar [[fruktsirup]]. </onlyinclude>		<onlyinclude>Da [[portugisarjødar\|sefardiske]] [[kryptojødar]] fann vegen frå [[Spania]] og [[Portugal]] til Nord-Europa kring [[1600-talet\|1600-]] og [[1700-talet]], tok dei med seg element av [[iberisk sefardisk kultur]] — inkludert sefardisk (jødisk) og arabisk (muslimsk) kokekunst med sin bruk av [[sukker]] i tillegg til meir utbreidde søtstoff som [[honning]] og ymse typar [[fruktsirup]]. </onlyinclude>

	<onlyinclude>Eitt av dei elementa var [[småkaker]] baka med piska [[egg]], sukker og [[vegetabilsk olje]] (for eksempel [[olivenolje]]) som basis. Karakteristisk for desse sefardiske småkakene er òg at det er minimalt med væske i dei. </onlyinclude> Blant [[portugisarjødar]] i [[Nederland]] vart kakene noko endra, i og med at ein bytta ut oljen med [[smør]] (og seinare ofte [[margarin]]). Desse kakene kom til å bli kjent som «joodse boterkoeken» (‘jødiske ~~smorkjeks’~~) i Nederland og som «jødekager», «jødekaker» eller «judebröd» i Skandinavia.		<onlyinclude>Eitt av dei elementa var [[småkaker]] baka med piska [[egg]], sukker og [[vegetabilsk olje]] (for eksempel [[olivenolje]]) som basis. Karakteristisk for desse sefardiske småkakene er òg at det er minimalt med væske i dei. </onlyinclude> Blant [[portugisarjødar]] i [[Nederland]] vart kakene noko endra, i og med at ein bytta ut oljen med [[smør]] (og seinare ofte [[margarin]]). Desse kakene kom til å bli kjent som «joodse boterkoeken» (‘jødiske smørkjeks’) i Nederland og som «jødekager», «jødekaker» eller «judebröd» i Skandinavia.

	Den jødiske mathistorikaren og kokebokforfattaren [[Gil Marks]] skriv om nederlandske «joodse boterkoeken», med danske «Jodekager (Danish ‘Jewish Cakes’)» som oppgjeven variasjon:		Den jødiske mathistorikaren og kokebokforfattaren [[Gil Marks]] skriv om nederlandske «joodse boterkoeken», med danske «Jodekager (Danish ‘Jewish Cakes’)» som oppgjeven variasjon:

Olve Utne: /* Jødekaker i Noreg */

2024-08-30T11:00:41Z

Jødekaker i Noreg

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. aug. 2024 kl. 11:00
Linje 56:		Linje 56:

	Mange av dei andre oppskriftene på jødekaker frå Noreg er ganske ulike — blant anna inneheld dei oftast mjølk.<ref>[http://www.matoppskrift.no/sider/sokemaskin.asp?search=j%F8dekaker&type=oppskrift søketreff på «Jødekaker»] (ABC Oppskrifter - matoppskrift.no) — norske variantar av «jødekaker».<br/>[http://www.gladimat.no/FrontServlet?s=mat&state=recept&id=1851 Oppskrift på jødekaker] frå Gladimat.no</ref>		Mange av dei andre oppskriftene på jødekaker frå Noreg er ganske ulike — blant anna inneheld dei oftast mjølk.<ref>[http://www.matoppskrift.no/sider/sokemaskin.asp?search=j%F8dekaker&type=oppskrift søketreff på «Jødekaker»] (ABC Oppskrifter - matoppskrift.no) — norske variantar av «jødekaker».<br/>[http://www.gladimat.no/FrontServlet?s=mat&state=recept&id=1851 Oppskrift på jødekaker] frå Gladimat.no</ref>

	~~==== Lenkjer ====~~
	* [http://www.hagegal.info/hagefora/viewtopic.php?t=10512&postdays=0&postorder=asc&start=0&sid=4eaf386f09889e76d4a8d3f4d2394aee Diskusjon om jødekaker] på Hagegal.info

	=== Judebröd i Sverige ===		=== Judebröd i Sverige ===

Olve Utne: /* Jødekaker, variant II (utan egg) */

2024-08-30T10:58:49Z

Jødekaker, variant II (utan egg)

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. aug. 2024 kl. 10:58
Linje 100:		Linje 100:

	=== Jødekaker med mjølk ===		=== Jødekaker med mjølk ===
	På nettstaden Kakemonsen.no finst det per august 2024 tre oppskrifter på jødekaker; alle desse inkluderer mjølk.<ref>[http://kakemonsen.no/sider/sok.asp?kategori=16&do=1&menu=1&tittel=j%F8dekaker&button1=S%F8k ~~Søk på jødekaker~~]på Kakemonsen.no.</ref> Sambandet mellom desse og dei andre variantane er heller usikkert.		På nettstaden Kakemonsen.no finst det per august 2024 tre oppskrifter på jødekaker; alle desse inkluderer mjølk.<ref>[http://kakemonsen.no/sider/sok.asp?kategori=16&do=1&menu=1&tittel=j%F8dekaker&button1=S%F8k Jødekaker]på Kakemonsen.no.</ref> Sambandet mellom desse og dei andre variantane er heller usikkert.

	== Referansar ==		== Referansar ==

Olve Utne: /* Jødekaker, variant II (utan egg) */

2024-08-30T10:58:27Z

Jødekaker, variant II (utan egg)

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. aug. 2024 kl. 10:58
Linje 100:		Linje 100:

	=== Jødekaker med mjølk ===		=== Jødekaker med mjølk ===
			På nettstaden Kakemonsen.no finst det per august 2024 tre oppskrifter på jødekaker; alle desse inkluderer mjølk.<ref>[http://kakemonsen.no/sider/sok.asp?kategori=16&do=1&menu=1&tittel=j%F8dekaker&button1=S%F8k Søk på jødekaker]på Kakemonsen.no.</ref> Sambandet mellom desse og dei andre variantane er heller usikkert.
	~~==== Oppskriftslenkjer ====~~

	* [http://kakemonsen.no/~~default~~.asp?~~stl~~=l&p=& ~~Oppskrift~~ på jødekaker ~~med mjølk~~] ~~frå~~ Kakemonsen.no

	== Referansar ==		== Referansar ==

Cnyborgbot: Robot: Erstatter kategorien Jødisk mat med Jødisk matkultur

2024-08-27T13:18:35Z

Robot: Erstatter kategorien Jødisk mat med Jødisk matkultur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. aug. 2024 kl. 13:18
Linje 110:		Linje 110:

	{{f1}}		{{f1}}
			{{nn}}
			{{eksterne lenker}}

	[[Kategori:Småkaker]]		[[Kategori:Småkaker]]
	[[Kategori:Jødisk ~~mat~~]]		[[Kategori:Jødisk matkultur]]
	[[Kategori:Portugiserjøder]]		[[Kategori:Portugiserjøder]]
	~~{{nn}}~~
	[[Kategori:Artikler med matoppskrifter]]		[[Kategori:Artikler med matoppskrifter]]
	~~{{eksterne lenker}}~~

Olve Utne: /* Judebröd (omkr. 60 st.) */

2024-08-22T13:18:01Z

Judebröd (omkr. 60 st.)

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. aug. 2024 kl. 13:18
Linje 64:		Linje 64:
	==== Judebröd (omkr. 60 st.) ====		==== Judebröd (omkr. 60 st.) ====

	Oppskrift frå ''[http://runeberg.org/idunskok/0534.html Iduns kokbok]'' ([[1911]])~~, s. 498.~~		Oppskrift frå ''Iduns kokbok'' ([[1911]]), s. 498:<ref>''[http://runeberg.org/idunskok/0534.html Iduns kokbok]'' (1911)</ref>

	110 gr. smör		110 gr. smör

Olve Utne: /* «Jødekager nr. 2» */

2024-08-22T13:14:39Z

«Jødekager nr. 2»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. aug. 2024 kl. 13:14
Linje 94:		Linje 94:
	==== «Jødekager nr. 2» ====		==== «Jødekager nr. 2» ====

	frå Madam Mangors Kogebog for små husholdninger (1890-utgåva)		frå Madam Mangors Kogebog for små husholdninger (1890-utgåva):<ref>[http://www.mik.dk/For_Born/Vaerkstedet/Juleopskrifter/Joedekager_1890.aspx Madam Mangors Kogebog for små husholdninger (1890)] – faksimile opplasta på mik.dk</ref>
	{{sitat\|		{{sitat\|
	¾ pund (75 kv.) smør udvaskes, og deri røres 1 pund mel, ½ pund (50 kv.) puddersukker, reven skal af en citron, en halv snes hylstre kardemomme, som er stødt, 1 lod (3 kv.) stødt kanel samt 2 lod (6 kv.) bitre og 6 lod (19 kv.) søde, stødte mandler. Når det er godt æltet sammen, udrulles det, ikke alt for tyndt, på brættet med mel uden for vægten, stikkes af med et glas eller en kop, smøres med æggeblomme og bages ved god ild. Heraf bliver omtrent 70 kager.		¾ pund (75 kv.) smør udvaskes, og deri røres 1 pund mel, ½ pund (50 kv.) puddersukker, reven skal af en citron, en halv snes hylstre kardemomme, som er stødt, 1 lod (3 kv.) stødt kanel samt 2 lod (6 kv.) bitre og 6 lod (19 kv.) søde, stødte mandler. Når det er godt æltet sammen, udrulles det, ikke alt for tyndt, på brættet med mel uden for vægten, stikkes af med et glas eller en kop, smøres med æggeblomme og bages ved god ild. Heraf bliver omtrent 70 kager.
	}}		}}
	~~Kjelde: [http://www.mik.dk/For_Born/Vaerkstedet/Juleopskrifter/Joedekager_1890.aspx faksimile opplasta på mik.dk].~~

	=== Jødekaker med mjølk ===		=== Jødekaker med mjølk ===

Olve Utne: /* Jødekaker i Norge */

2024-08-22T13:09:13Z

Jødekaker i Norge

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. aug. 2024 kl. 13:09
Linje 30:		Linje 30:
	Seinhausten 2005 var det mykje snakk om «jødekager» i Danmark. Enkelte danske muslimar nekta å eta dei på grunn av at dei har ordet «jøde» i namnet. Frå andre danskar, inkludert den danske overrabbinaren [[Bent Lexner]], har det vorte hevda at jødekaker ikkje har noko med jødar å gjera — men det stemmer jo ikkje, sidan dette er ein matrett med solide sefardiske røter. (Rabbinar Bent Lexner har òg bekrefta i privat e-post etterpå at han kjenner att denne forklaringa. Det noverande mosaiske trussamfunnet i København er kulturelt sett i all hovudsak asjkenazisk (sentral- og austeuropéisk-jødisk), så det er vel ikkje så underlig at historia til ei sefardisk oppskrift kan bli glømt i farta.)<ref>Jacob Heinel Jensen: [http://www.bt.dk/nyheder/artikel:aid=405458/ «Jødekagernes allersidste jul»] (Berlingske Tidende, 2. desember 2005)<br/>Jacob Heinel Jensen: [http://www.bt.dk/nyheder/artikel:aid=405462/ «Rabbineren: Det er ikke vores kage»] (Berlingske Tidende, 2. desember 2005)<br/>[http://www.bt.dk/nyheder/artikel:aid=405460/ «Bag kagerne, før det er for sent!»] (Berlingske Tidende, 2. desember 2005) — oppskrift på ein dansk variant av «jødekager».</ref>		Seinhausten 2005 var det mykje snakk om «jødekager» i Danmark. Enkelte danske muslimar nekta å eta dei på grunn av at dei har ordet «jøde» i namnet. Frå andre danskar, inkludert den danske overrabbinaren [[Bent Lexner]], har det vorte hevda at jødekaker ikkje har noko med jødar å gjera — men det stemmer jo ikkje, sidan dette er ein matrett med solide sefardiske røter. (Rabbinar Bent Lexner har òg bekrefta i privat e-post etterpå at han kjenner att denne forklaringa. Det noverande mosaiske trussamfunnet i København er kulturelt sett i all hovudsak asjkenazisk (sentral- og austeuropéisk-jødisk), så det er vel ikkje så underlig at historia til ei sefardisk oppskrift kan bli glømt i farta.)<ref>Jacob Heinel Jensen: [http://www.bt.dk/nyheder/artikel:aid=405458/ «Jødekagernes allersidste jul»] (Berlingske Tidende, 2. desember 2005)<br/>Jacob Heinel Jensen: [http://www.bt.dk/nyheder/artikel:aid=405462/ «Rabbineren: Det er ikke vores kage»] (Berlingske Tidende, 2. desember 2005)<br/>[http://www.bt.dk/nyheder/artikel:aid=405460/ «Bag kagerne, før det er for sent!»] (Berlingske Tidende, 2. desember 2005) — oppskrift på ein dansk variant av «jødekager».</ref>

	=== Jødekaker i ~~Norge~~ ===		=== Jødekaker i Noreg ===

	==== Oppskrift etter Anna B. Gimnes ([[Sande kommune (Møre og Romsdal)\|Sande]] på [[Sunnmøre]]) ====		==== Oppskrift etter Anna B. Gimnes ([[Sande kommune (Møre og Romsdal)\|Sande]] på [[Sunnmøre]]) ====
Linje 55:		Linje 55:
	# Jødekakene har strø på toppen.		# Jødekakene har strø på toppen.

	Mange av dei andre oppskriftene på jødekaker frå Noreg er ganske ulike — blant anna inneheld dei oftast mjølk.		Mange av dei andre oppskriftene på jødekaker frå Noreg er ganske ulike — blant anna inneheld dei oftast mjølk.<ref>[http://www.matoppskrift.no/sider/sokemaskin.asp?search=j%F8dekaker&type=oppskrift søketreff på «Jødekaker»] (ABC Oppskrifter - matoppskrift.no) — norske variantar av «jødekaker».<br/>[http://www.gladimat.no/FrontServlet?s=mat&state=recept&id=1851 Oppskrift på jødekaker] frå Gladimat.no</ref>

	==== Lenkjer ====		==== Lenkjer ====
	* [http://www.matoppskrift.no/sider/sokemaskin.asp?search=j%F8dekaker&type=oppskrift søketreff på «Jødekaker»] (ABC Oppskrifter - matoppskrift.no) — norske variantar av «jødekaker».
	* [http://www.gladimat.no/FrontServlet?s=mat&state=recept&id=1851 Oppskrift på jødekaker] frå Gladimat.no
	* [http://www.hagegal.info/hagefora/viewtopic.php?t=10512&postdays=0&postorder=asc&start=0&sid=4eaf386f09889e76d4a8d3f4d2394aee Diskusjon om jødekaker] på Hagegal.info		* [http://www.hagegal.info/hagefora/viewtopic.php?t=10512&postdays=0&postorder=asc&start=0&sid=4eaf386f09889e76d4a8d3f4d2394aee Diskusjon om jødekaker] på Hagegal.info