Jønnbrød - Sideversjonshistorikk

Aslak Kittelsen: /* Galleri */

2025-11-28T12:11:45Z

Galleri

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. nov. 2025 kl. 12:11
Linje 33:		Linje 33:
	Fil:Avlettjern 005 crop.jpg\|Jønn frå Søre Prestgarden i Skjåk. {{byline\|Hans Hosar\|2009}}		Fil:Avlettjern 005 crop.jpg\|Jønn frå Søre Prestgarden i Skjåk. {{byline\|Hans Hosar\|2009}}
	Fil:Avlettjern 010.jpg\|Jønn frå Søre Prestgarden i Skjåk. {{byline\|Hans Hosar\|2009}}		Fil:Avlettjern 010.jpg\|Jønn frå Søre Prestgarden i Skjåk. {{byline\|Hans Hosar\|2009}}
			Fil:No-nb digibok 2012052224005 0150 3.jpg\|Jønn frå Søstu Kvernæs i Rendalen.
	</gallery>		</gallery>

Cnyborg på 21. okt. 2024 kl. 12:07

2024-10-21T12:07:06Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. okt. 2024 kl. 12:07
Linje 6:		Linje 6:
	<onlyinclude>I tidlegare tider vart jønnbrøda steikte i [[ljøsomn\|grua]], så dei riktig gamle jønnbrødjønna (avlettjarna, tynnbakelsjarna) har oftast svært lange skaft. I nyare tid har jønnbrødjønna vorte tilpassa [[kjøkenkomfyr]]en, så dei nyare jarna ser ut på lag som vanlege [[krumkakejarn]] eller [[vaffeljarn]] utvendig. </onlyinclude>		<onlyinclude>I tidlegare tider vart jønnbrøda steikte i [[ljøsomn\|grua]], så dei riktig gamle jønnbrødjønna (avlettjarna, tynnbakelsjarna) har oftast svært lange skaft. I nyare tid har jønnbrødjønna vorte tilpassa [[kjøkenkomfyr]]en, så dei nyare jarna ser ut på lag som vanlege [[krumkakejarn]] eller [[vaffeljarn]] utvendig. </onlyinclude>

	Eitt av dei riktig gamle avlettjønna kjem frå [[Beitrusten i Folldalen\|Beitrusten]] i [[Folldalen]]. Detta jønnet, som er datert [[1645]], har ein [[kentaur]] som hovudmotiv på eine sida og innskrifta ''“IOHANES SVIENDSØN PAA BLESSEMB HAUVER GIORT DETTE TAFLEGIERN”'' kring kanten.<ref name="Spangen">{{Spangen 1992}}</ref> Eldre jønnbrødjønn har elles ofte [[kristendom\|kristne]] motiv. Ein undertype av dei er ''aposteljarn'', som har ein sirkel av tolv [[apostlane i Det nye testamentet\|apostel]]bilde kring det sentrale motivet på eine sida. Eit slikt jarn datert [[1793]] frå [[Støen på Tynset\|Støen]] på [[Tynset]] har ei [[løve]] som sentralmotiv på apostelsida med innskrifta ''“DEN STERKE LØVE AF IUDA HAR TAGET SATAN TIL FANGE”'' som sentralmotiv på apostelsida. Den andre sida har bladornamentikk kring eit sentralt likearma kors på andre sida, og kring kanten der står det: ''“NILS OLS SEN OG GIERTTRUD RAS MUS DATTER G”''.<ref name="Spangen"/> Innskrifta kring kanten av baksida varierer elles mellom olike jarn.		Eitt av dei riktig gamle avlettjønna kjem frå [[Beitrusten i Folldalen\|Beitrusten]] i [[Folldalen]]. Detta jønnet, som er datert [[1645]], har ein [[kentaur]] som hovudmotiv på eine sida og innskrifta ''“IOHANES SVIENDSØN PAA BLESSEMB HAUVER GIORT DETTE TAFLEGIERN”'' kring kanten.<ref name="Spangen">Spangen 1992</ref> Eldre jønnbrødjønn har elles ofte [[kristendom\|kristne]] motiv. Ein undertype av dei er ''aposteljarn'', som har ein sirkel av tolv [[apostlane i Det nye testamentet\|apostel]]bilde kring det sentrale motivet på eine sida. Eit slikt jarn datert [[1793]] frå [[Støen på Tynset\|Støen]] på [[Tynset]] har ei [[løve]] som sentralmotiv på apostelsida med innskrifta ''“DEN STERKE LØVE AF IUDA HAR TAGET SATAN TIL FANGE”'' som sentralmotiv på apostelsida. Den andre sida har bladornamentikk kring eit sentralt likearma kors på andre sida, og kring kanten der står det: ''“NILS OLS SEN OG GIERTTRUD RAS MUS DATTER G”''.<ref name="Spangen"/> Innskrifta kring kanten av baksida varierer elles mellom olike jarn.

	[[image:Avlettjern 011 crop.jpg\|thumb\|right\|Nyare type avlettjønn med kort skaft. Denne typen kom med [[jarnkomfyr]]en. {{byline\|Hans P. Hosar}}]]		[[image:Avlettjern 011 crop.jpg\|thumb\|right\|Nyare type avlettjønn med kort skaft. Denne typen kom med [[jarnkomfyr]]en. {{byline\|Hans P. Hosar}}]]
Linje 42:		Linje 42:
	* [[Arne Brimi\|Brimi, Arne]]: [http://www.brimi.no/oppskrifter/bakst/avletto.htm '''«Avletto»''']		* [[Arne Brimi\|Brimi, Arne]]: [http://www.brimi.no/oppskrifter/bakst/avletto.htm '''«Avletto»''']
	* [http://tradisjoner.no/oppskrift2336.html «Avletter»] på Tradisjoner.no		* [http://tradisjoner.no/oppskrift2336.html «Avletter»] på Tradisjoner.no
	* ~~{{subst~~:~~Målselvmat 1997}}~~		* [[Amund Spangen\|Spangen, Amund]]: «Jønnbrød, stekbrød, godbrød, avletto — kjært barn har mange navn» i ''[[Årbok for Nord-Østerdalen]], 1992''. ISSN 0333-3140

	{{F2}}		{{F2}}

Cnyborg på 21. okt. 2024 kl. 09:19

2024-10-21T09:19:25Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. okt. 2024 kl. 09:19
Linje 20:		Linje 20:
	3,5 dl [[byggmjøl]] eller [[sammale kveitemjøl]]		3,5 dl [[byggmjøl]] eller [[sammale kveitemjøl]]

	Oppskrifta varierer ein del i detaljane kring i landet. I [[Målselv kommune\|Målselv]] er det for eksempel vanleg å ha i litt [[anis]].<ref>~~Side~~ 43 ~~av {{Målselvmat}}~~</ref>		Oppskrifta varierer ein del i detaljane kring i landet. I [[Målselv kommune\|Målselv]] er det for eksempel vanleg å ha i litt [[anis]].<ref>Målselvmat 1997: 43.</ref>

	'''Framgangsmåte:'''		'''Framgangsmåte:'''
Linje 42:		Linje 42:
	* [[Arne Brimi\|Brimi, Arne]]: [http://www.brimi.no/oppskrifter/bakst/avletto.htm '''«Avletto»''']		* [[Arne Brimi\|Brimi, Arne]]: [http://www.brimi.no/oppskrifter/bakst/avletto.htm '''«Avletto»''']
	* [http://tradisjoner.no/oppskrift2336.html «Avletter»] på Tradisjoner.no		* [http://tradisjoner.no/oppskrift2336.html «Avletter»] på Tradisjoner.no
			* {{subst:Målselvmat 1997}}

	{{F2}}		{{F2}}

Olve Utne på 22. aug. 2024 kl. 12:49

2024-08-22T12:49:06Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. aug. 2024 kl. 12:49
Linje 46:		Linje 46:

	[[Kategori:Rørebakst]]		[[Kategori:Rørebakst]]
	[[Kategori:~~Matoppskrifter~~]]		[[Kategori:Artikler med matoppskrifter]]
	[[Kategori:Gudbrandsdalen]]		[[Kategori:Gudbrandsdalen]]
	[[Kategori:Nord-Østerdalen]]		[[Kategori:Nord-Østerdalen]]

Cnyborg på 11. mar. 2024 kl. 08:26

2024-03-11T08:26:31Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. mar. 2024 kl. 08:26
Linje 39:		Linje 39:
	<references />		<references />

	== ~~Lenkjer~~ ==		== Kjelder og litteratur ==
	* [[Arne Brimi\|Brimi, Arne]]: [http://www.brimi.no/oppskrifter/bakst/avletto.htm '''«Avletto»''']		* [[Arne Brimi\|Brimi, Arne]]: [http://www.brimi.no/oppskrifter/bakst/avletto.htm '''«Avletto»''']
	* [http://tradisjoner.no/oppskrift2336.html «Avletter»] på Tradisjoner.no		* [http://tradisjoner.no/oppskrift2336.html «Avletter»] på Tradisjoner.no

Cnyborgbot: Robot: Erstatter mal: Reflist

2024-03-08T10:06:18Z

Robot: Erstatter mal: Reflist

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. mar. 2024 kl. 10:06
Linje 37:		Linje 37:
	== Fotnotar ==		== Fotnotar ==
	[[image:7802 krumkakejarn.jpg\|thumb\|right\|I våre dagar blir jønnbrød ofte steikte i krumkakejarn]]		[[image:7802 krumkakejarn.jpg\|thumb\|right\|I våre dagar blir jønnbrød ofte steikte i krumkakejarn]]
	~~{{reflist}}~~		<references />

	== Lenkjer ==		== Lenkjer ==

Olve Utne: Teksterstatting – «[[Kategori:r» til «[[Kategori:R»

2023-11-26T02:36:42Z

Teksterstatting – «[[Kategori:r» til «[[Kategori:R»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. nov. 2023 kl. 02:36
Linje 45:		Linje 45:
	{{F2}}		{{F2}}

	[[Kategori:~~rørebakst~~]]		[[Kategori:Rørebakst]]
	[[Kategori:Matoppskrifter]]		[[Kategori:Matoppskrifter]]
	[[Kategori:Gudbrandsdalen]]		[[Kategori:Gudbrandsdalen]]

Olve Utne: Teksterstatting – «[[kategori:» til «[[Kategori:»

2023-11-16T13:47:33Z

Teksterstatting – «[[kategori:» til «[[Kategori:»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 16. nov. 2023 kl. 13:47
Linje 45:		Linje 45:
	{{F2}}		{{F2}}

	[[~~kategori~~:rørebakst]]		[[Kategori:rørebakst]]
	[[Kategori:Matoppskrifter]]		[[Kategori:Matoppskrifter]]
	[[~~kategori~~:Gudbrandsdalen]]		[[Kategori:Gudbrandsdalen]]
	[[~~kategori~~:Nord-Østerdalen]]		[[Kategori:Nord-Østerdalen]]
	[[~~kategori~~:Idre og Serna]]		[[Kategori:Idre og Serna]]
	[[~~kategori~~:Bardu kommune]]		[[Kategori:Bardu kommune]]
	[[~~kategori~~:Målselv kommune]]		[[Kategori:Målselv kommune]]
	[[~~kategori~~:Midt-Troms]]		[[Kategori:Midt-Troms]]
	[[~~kategori~~:Sunndal kommune]]		[[Kategori:Sunndal kommune]]
	[[~~kategori~~:Oppdal kommune]]		[[Kategori:Oppdal kommune]]
	{{ikke koord}}		{{ikke koord}}
	{{nn}}		{{nn}}

Kallrustad: korr.

2023-06-02T12:07:22Z

korr.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. jun. 2023 kl. 12:07
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Avlettjern 013.jpg\|Innsida av eit typisk avlettjønn frå [[Skjåk kommune\|Skjåk]]. Merk rutemønsteret, som er så karakteristisk for avlett- eller jønnbrødjønn i nyare tid.\|Hans P. Hosar}}		<onlyinclude>{{thumb\|Avlettjern 013.jpg\|Innsida av eit typisk avlettjønn frå [[Skjåk kommune\|Skjåk]]. Merk rutemønsteret, som er så karakteristisk for avlett- eller jønnbrødjønn i nyare tid.\|Hans P. Hosar}}
	'''[[Jønnbrød]]''' eller '''avlettor''', òg kalla '''tynnbakels''' nokre stader, er ein type tynne og sprøe kaker laga av ei røre av vatn, [[fløte\|fløyte]]/[[rømme]] og [[mjøl]] og blir i våre dagar ofte steikte i [[krumkakejarn]] — eller nokre stader i litt tjukkare utgåve i [[gorojarn]]</onlyinclude><ref>På Røros kan detta førekomma i følgje munnleg opplysning (15.1.2009) frå Bjørn Austigard ved [[Romsdalsmuseet]]. Fire andre heimelsfolk frå [[Ålen]] og [[Røros]], inkludert Randi Borgos ved [[Rørosmuseet]] (15.1.2009) kjenner ikkje til nokon eigen jønnbrødtradisjon i området.</ref><onlyinclude>. </onlyinclude> Namnet ''jønnbrød'' blir bruka i [[Nord-Østerdalen]] (''jønnbrø, jarnbrø'') og [[Särna]] (''jönnbrö''), på [[Land]], i [[Valdres]] (''jødnbrø''), på [[Oppdal]] og i [[Orkdalen]] frå Berkåk og Rennebu nedover til [[Meldalen]], der dei helst blir kalla ''jønnbrød''. Jønnbrød blir dei kalla i [[Sunndalen (Nordmøre)\|Sunndalen]] og [[Øksendalen]] og på [[Ålvundeidet]] òg.<ref>Munnlege opplysningar (15.1.2009) frå [[Tor Erik Jenstad]].</ref> Namnet jønnbrød er òg bruka i dei østerdalske nybyggjarbygdene i [[Bardu kommune\|Bardu]]<ref>[http://www.bardu.kommune.no/klart-for-joennbroed-kaaring.4526975-1198.html «Klart for jønnbrød-kåring»] på nettsidene til [[Bardu kommune]].</ref> og [[Målselv kommune\|Målselv]]<ref>Opplysning på telefon frå [http://www.mhusflid.no/default.asp?iId=JDGLH Husfliden Målselv] 15.1.2009.</ref> kommunar i [[Troms]], der jønnbrødtradisjonen forøvrig står så sterkt at Bardu kommune til og med har ei utlånsordning for jønnbrødjønn.<ref>[http://www.bardu.kommune.no/joennbroedjoenn-til-utlaan-i-bardu-kommune.4531052-1198.html «Jønnbrødjønn til utlån i Bardu kommune»] på nettsidene til Bardu kommune</ref> Bardu kommune ~~har óg~~ pressa eit jønnbrødjønn med kommunevåpenet som motiv i for å feire kommunen sitt 150-~~års jubileum~~ i 2005.<ref>[http://www.bardu.kommune.no/joennbroed-jern.284330-1198.html "Jønnbrødjern" på kommunens nettsider.]</ref> Namnet ''tynnbakels'' blir ein del bruka i indre deler av [[Romsdal]]en. Namnet ''avletto'', som kjem av det [[kristendom\|kyrkjelege]] ordet ''[[oblat]]'', blir hovudsakleg bruka i [[Gudbrandsdalen]], og dessutan i [[Folldalen]], som tidlegare høyrde til Gudbrandsdalen. Det blir òg bruka i [[Eikesdalen]], der fleirtalsforma er ''avlette'' i nyare dialekt.<ref>Munnleg opplysning (15.1.2009) frå Bjørn Austigard ved Romsdalsmuseet.</ref> Andre namn som blir bruka i Nord-Østerdalen inkluderer ''stekbrød'' og ''godbrød''.<ref name="Spangen"/>		'''[[Jønnbrød]]''' eller '''avlettor''', òg kalla '''tynnbakels''' nokre stader, er ein type tynne og sprøe kaker laga av ei røre av vatn, [[fløte\|fløyte]]/[[rømme]] og [[mjøl]] og blir i våre dagar ofte steikte i [[krumkakejarn]] — eller nokre stader i litt tjukkare utgåve i [[gorojarn]]</onlyinclude><ref>På Røros kan detta førekomma i følgje munnleg opplysning (15.1.2009) frå Bjørn Austigard ved [[Romsdalsmuseet]]. Fire andre heimelsfolk frå [[Ålen]] og [[Røros]], inkludert Randi Borgos ved [[Rørosmuseet]] (15.1.2009) kjenner ikkje til nokon eigen jønnbrødtradisjon i området.</ref><onlyinclude>. </onlyinclude> Namnet ''jønnbrød'' blir bruka i [[Nord-Østerdalen]] (''jønnbrø, jarnbrø'') og [[Särna]] (''jönnbrö''), på [[Land]], i [[Valdres]] (''jødnbrø''), på [[Oppdal]] og i [[Orkdalen]] frå Berkåk og Rennebu nedover til [[Meldalen]], der dei helst blir kalla ''jønnbrød''. Jønnbrød blir dei kalla i [[Sunndalen (Nordmøre)\|Sunndalen]] og [[Øksendalen]] og på [[Ålvundeidet]] òg.<ref>Munnlege opplysningar (15.1.2009) frå [[Tor Erik Jenstad]].</ref> Namnet jønnbrød er òg bruka i dei østerdalske nybyggjarbygdene i [[Bardu kommune\|Bardu]]<ref>[http://www.bardu.kommune.no/klart-for-joennbroed-kaaring.4526975-1198.html «Klart for jønnbrød-kåring»] på nettsidene til [[Bardu kommune]].</ref> og [[Målselv kommune\|Målselv]]<ref>Opplysning på telefon frå [http://www.mhusflid.no/default.asp?iId=JDGLH Husfliden Målselv] 15.1.2009.</ref> kommunar i [[Troms]], der jønnbrødtradisjonen forøvrig står så sterkt at Bardu kommune til og med har ei utlånsordning for jønnbrødjønn.<ref>[http://www.bardu.kommune.no/joennbroedjoenn-til-utlaan-i-bardu-kommune.4531052-1198.html «Jønnbrødjønn til utlån i Bardu kommune»] på nettsidene til Bardu kommune</ref> Bardu kommune pressa òg eit jønnbrødjønn med kommunevåpenet som motiv i for å feire kommunen sitt 150-årsjubileum i 2005.<ref>[http://www.bardu.kommune.no/joennbroed-jern.284330-1198.html "Jønnbrødjern" på kommunens nettsider.]</ref> Namnet ''tynnbakels'' blir ein del bruka i indre deler av [[Romsdal]]en. Namnet ''avletto'', som kjem av det [[kristendom\|kyrkjelege]] ordet ''[[oblat]]'', blir hovudsakleg bruka i [[Gudbrandsdalen]], og dessutan i [[Folldalen]], som tidlegare høyrde til Gudbrandsdalen. Det blir òg bruka i [[Eikesdalen]], der fleirtalsforma er ''avlette'' i nyare dialekt.<ref>Munnleg opplysning (15.1.2009) frå Bjørn Austigard ved Romsdalsmuseet.</ref> Andre namn som blir bruka i Nord-Østerdalen inkluderer ''stekbrød'' og ''godbrød''.<ref name="Spangen"/>

	== Jarnet ==		== Jarnet ==

Marianne Wiig: kat.

2022-04-25T14:15:59Z

kat.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. apr. 2022 kl. 14:15
Linje 44:		Linje 44:

	{{F2}}		{{F2}}
	~~[[Kategori:Mat]]~~
	[[kategori:rørebakst]]		[[kategori:rørebakst]]
			[[Kategori:Matoppskrifter]]
	[[kategori:Gudbrandsdalen]]		[[kategori:Gudbrandsdalen]]
	[[kategori:Nord-Østerdalen]]		[[kategori:Nord-Østerdalen]]
Linje 56:		Linje 57:
	{{ikke koord}}		{{ikke koord}}
	{{nn}}		{{nn}}
	~~[[Kategori:Matoppskrifter]]~~