Kongeveger i Norge - Sideversjonshistorikk

Marianne Wiig: kat

2024-09-09T09:05:00Z

kat

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. sep. 2024 kl. 09:05
Linje 112:		Linje 112:

	I [[1846]] opprettar dei eit nytt departement, [[Indredepartementet]], og under det blir vegsakane lagt. Det blir og engasjert ein teknisk assistent, det er byrjinga på vegdirektør-embetet. Den tekniske sakkyndige kjem snart med nye normer for korleis vegane skal byggast - men det er ei anna historie.		I [[1846]] opprettar dei eit nytt departement, [[Indredepartementet]], og under det blir vegsakane lagt. Det blir og engasjert ein teknisk assistent, det er byrjinga på vegdirektør-embetet. Den tekniske sakkyndige kjem snart med nye normer for korleis vegane skal byggast - men det er ei anna historie.


	== Litteratur ==		== Litteratur ==
	* Just Broch; Veier og Veivesen I Norge, Oslo 1936		* Just Broch; Veier og Veivesen I Norge, Oslo 1936
Linje 136:		Linje 134:
	[[Kategori:Samferdsel og transport]]		[[Kategori:Samferdsel og transport]]
	[[Kategori:Veger]]		[[Kategori:Veger]]
	~~[[Kategori:Tunneler]]~~

PaulVIF: /* Sommar- og vintervegar */

2024-07-13T21:02:30Z

Sommar- og vintervegar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. jul. 2024 kl. 21:02
Linje 41:		Linje 41:

	== Sommar- og vintervegar ==		== Sommar- og vintervegar ==
	~~[[Fil:~~BorrebekkenXZ.jpg\|Skjenkestua Borrebækken ved Trondhjemsvegen. Litografi etter maleri av ~~P.N.~~Arbo.\|~~thumb~~]]		{{thumb\|BorrebekkenXZ.jpg\|Skjenkestua Borrebækken ved Trondhjemsvegen.\|type=Litografi\|etter maleri av [[Peter Nicolai Arbo (1831–1892)\|Peter Nicolai Arbo]]}}
	Tradisjonelt er det sleden som er køyrereiskapen i Norge. Den var særs grei å bruke vinterstid på snø og is. Han kunne og brukast sommars tid, men slitasjen på tremeiane var større då. Sommarvegen var gjerne lagt der det var turt og godt mellom grendene i barmarkstida. Varane vart helst kløvja der ein ikkje kom til med båt. Bruene var gjerne lagt på stader der det var lettast å få bygd brua slik at ikkje isen i vårløysinga tok ho. Var det vanskeleg å bygge bru kunne dei heller ha ei ferje og ein ferjemann. Vegen låg gjerne høgt i lia, der det vart tidleg bart. Elles kunne det der det var naudsynt leggast tett med kavlar eller små stokkar der det var myr slik at ein kunne gå noko trygt.		Tradisjonelt er det sleden som er køyrereiskapen i Norge. Den var særs grei å bruke vinterstid på snø og is. Han kunne og brukast sommars tid, men slitasjen på tremeiane var større då. Sommarvegen var gjerne lagt der det var turt og godt mellom grendene i barmarkstida. Varane vart helst kløvja der ein ikkje kom til med båt. Bruene var gjerne lagt på stader der det var lettast å få bygd brua slik at ikkje isen i vårløysinga tok ho. Var det vanskeleg å bygge bru kunne dei heller ha ei ferje og ein ferjemann. Vegen låg gjerne høgt i lia, der det vart tidleg bart. Elles kunne det der det var naudsynt leggast tett med kavlar eller små stokkar der det var myr slik at ein kunne gå noko trygt.

Cnyborgbot: Robot: Legger til {{bm}}

2024-03-12T08:39:04Z

Robot: Legger til {{bm}}

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. mar. 2024 kl. 08:39
Linje 132:		Linje 132:
	==Referanser==		==Referanser==
	<references />		<references />
			{{bm}}


	[[Kategori:Samferdsel og transport]]		[[Kategori:Samferdsel og transport]]
	[[Kategori:Veger]]		[[Kategori:Veger]]
	[[Kategori:Tunneler]]		[[Kategori:Tunneler]]

Cnyborgbot: Robot: Legger til manglende -element

2024-03-08T11:57:31Z

Robot: Legger til manglende <references />-element

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. mar. 2024 kl. 11:57
Linje 131:		Linje 131:

	==Referanser==		==Referanser==
			<references />

Cnyborg: Teksterstatting – «Kategori:Samferdsel og kommunikasjon» til «Kategori:Samferdsel og transport»

2023-04-21T07:14:27Z

Teksterstatting – «Kategori:Samferdsel og kommunikasjon» til «Kategori:Samferdsel og transport»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. apr. 2023 kl. 07:14
Linje 133:		Linje 133:


	[[Kategori:Samferdsel og ~~kommunikasjon~~]]		[[Kategori:Samferdsel og transport]]
	[[Kategori:Veger]]		[[Kategori:Veger]]
	[[Kategori:Tunneler]]		[[Kategori:Tunneler]]

Stigrp: /* Veg, skyss og poststell */

2018-10-31T02:08:52Z

Veg, skyss og poststell

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 31. okt. 2018 kl. 02:08
Linje 6:		Linje 6:

	== Veg, skyss og poststell ==		== Veg, skyss og poststell ==
			{{thumb\|Smedbrua Øvre Eiker 2016.jpg\|[[Smedbrua]], en av landets eldste steinhvelvsbruer, ligger langs Gamle Kongsbergvei, en del av [[Sølvveien]] (den gamle kongeveien), i [[Øvre Eiker kommune]].\|Stig Rune Pedersen (2016)}}
	Norge hadde gradvis i mellomalderen vorte underlagt kongen i København og var styrt av utpeikte lensherrar. I 1660 gjorde kong [[Frederik III]] eit kupp og tok all makt i [[Danmark-Norge]]. Ved innføring av einevelde vart futar, skrivarar, prestar og geistlege så vel som offiserar, alle som ein, embetsmenn til Kongen som var arvekonge både til [[Danmark]] og Norge. Og det var han eller hans rådgjevarar, «Cancelliet», som tilsette alle embetsmenn. Til å byrja med var gjerne embetsfolka rekruttert frå Danmark, men etter kvart vart embetsverket ei meir sjølvrekrutterande gruppe.		Norge hadde gradvis i mellomalderen vorte underlagt kongen i København og var styrt av utpeikte lensherrar. I 1660 gjorde kong [[Frederik III]] eit kupp og tok all makt i [[Danmark-Norge]]. Ved innføring av einevelde vart futar, skrivarar, prestar og geistlege så vel som offiserar, alle som ein, embetsmenn til Kongen som var arvekonge både til [[Danmark]] og Norge. Og det var han eller hans rådgjevarar, «Cancelliet», som tilsette alle embetsmenn. Til å byrja med var gjerne embetsfolka rekruttert frå Danmark, men etter kvart vart embetsverket ei meir sjølvrekrutterande gruppe.
	{{thumb\|Smedbrua Øvre Eiker 2016.jpg\|[[Smedbrua]], en av landets eldste steinhvelvsbruer, ligger langs Gamle Kongsbergvei, en del av [[Sølvveien]] (den gamle kongeveien), i [[Øvre Eiker kommune]].\|Stig Rune Pedersen (2016)}}
	Veg, [[Skysstasjon\|skyss]] og poststellet var av dei ting kongen ynskte endringar på. I [[1736]] og i [[1743]] kjem det forordningar om kjøreveger, dette blir forsterka i ei skysslov av [[1748]]. Skysslova sa at det skulle vera ein skysstasjon for byte av hestar for kvar mil (11,3 km) og ein gjestgjevargard for kvar tredje mil.		Veg, [[Skysstasjon\|skyss]] og poststellet var av dei ting kongen ynskte endringar på. I [[1736]] og i [[1743]] kjem det forordningar om kjøreveger, dette blir forsterka i ei skysslov av [[1748]]. Skysslova sa at det skulle vera ein skysstasjon for byte av hestar for kvar mil (11,3 km) og ein gjestgjevargard for kvar tredje mil.
	Det vart og frå [[1647]] organisert ei postombringing frå Christiania til		Det vart og frå [[1647]] organisert ei postombringing frå Christiania til

Stigrp: /* Veg, skyss og poststell */

2018-10-31T02:08:16Z

Veg, skyss og poststell

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 31. okt. 2018 kl. 02:08
Linje 7:		Linje 7:
	== Veg, skyss og poststell ==		== Veg, skyss og poststell ==
	Norge hadde gradvis i mellomalderen vorte underlagt kongen i København og var styrt av utpeikte lensherrar. I 1660 gjorde kong [[Frederik III]] eit kupp og tok all makt i [[Danmark-Norge]]. Ved innføring av einevelde vart futar, skrivarar, prestar og geistlege så vel som offiserar, alle som ein, embetsmenn til Kongen som var arvekonge både til [[Danmark]] og Norge. Og det var han eller hans rådgjevarar, «Cancelliet», som tilsette alle embetsmenn. Til å byrja med var gjerne embetsfolka rekruttert frå Danmark, men etter kvart vart embetsverket ei meir sjølvrekrutterande gruppe.		Norge hadde gradvis i mellomalderen vorte underlagt kongen i København og var styrt av utpeikte lensherrar. I 1660 gjorde kong [[Frederik III]] eit kupp og tok all makt i [[Danmark-Norge]]. Ved innføring av einevelde vart futar, skrivarar, prestar og geistlege så vel som offiserar, alle som ein, embetsmenn til Kongen som var arvekonge både til [[Danmark]] og Norge. Og det var han eller hans rådgjevarar, «Cancelliet», som tilsette alle embetsmenn. Til å byrja med var gjerne embetsfolka rekruttert frå Danmark, men etter kvart vart embetsverket ei meir sjølvrekrutterande gruppe.
	{{thumb\|Smedbrua Øvre Eiker 2016.jpg\|[[Smedbrua]], en av landets eldste steinhvelvsbruer, ligger langs Gamle Kongsbergvei, en del av [[Sølvveien]] (den gamle kongeveien), i [[Øvre Eiker kommune]].\|Stig Rune Pedersen~~/Eget foto~~}}		{{thumb\|Smedbrua Øvre Eiker 2016.jpg\|[[Smedbrua]], en av landets eldste steinhvelvsbruer, ligger langs Gamle Kongsbergvei, en del av [[Sølvveien]] (den gamle kongeveien), i [[Øvre Eiker kommune]].\|Stig Rune Pedersen (2016)}}
	Veg, [[Skysstasjon\|skyss]] og poststellet var av dei ting kongen ynskte endringar på. I [[1736]] og i [[1743]] kjem det forordningar om kjøreveger, dette blir forsterka i ei skysslov av [[1748]]. Skysslova sa at det skulle vera ein skysstasjon for byte av hestar for kvar mil (11,3 km) og ein gjestgjevargard for kvar tredje mil.		Veg, [[Skysstasjon\|skyss]] og poststellet var av dei ting kongen ynskte endringar på. I [[1736]] og i [[1743]] kjem det forordningar om kjøreveger, dette blir forsterka i ei skysslov av [[1748]]. Skysslova sa at det skulle vera ein skysstasjon for byte av hestar for kvar mil (11,3 km) og ein gjestgjevargard for kvar tredje mil.
	Det vart og frå [[1647]] organisert ei postombringing frå Christiania til		Det vart og frå [[1647]] organisert ei postombringing frå Christiania til

Steinar Bunæs: Redigering. Lagt inn foto. Fjernet "Under arbeid".

2018-03-09T13:21:53Z

Redigering. Lagt inn foto. Fjernet "Under arbeid".

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. mar. 2018 kl. 13:21
Linje 1:		Linje 1:
	~~{{Under arbeid}}~~		<onlyinclude>

	~~<onlyinclude>~~
	{{thumb\|Kongeveiskilt.JPG\|Veiskilt med henvisning til Den Fredrikshaldske kongevei i Hølen.\|Chris Nyborg/Eget foto}}		{{thumb\|Kongeveiskilt.JPG\|Veiskilt med henvisning til Den Fredrikshaldske kongevei i Hølen.\|Chris Nyborg/Eget foto}}

	'''Kongevegar''' kallast gjerne nokre av dei viktigaste vegane som er bygde i perioden [[1660]]-[[1814]]. Igjennom desse årene gjekk Norge over frå eit hovudvegsystem basert på ride- og kløvvegar til køyrevegar. Allfarvegar, den alminnelige landeveg, postveg, festningsveg og kongeveg er alle nemningar til dels overlappande på hovudvegane i denne perioden. Målet var at dei skulle vera køyrande med kjerre og vogn. Etter kvart som dei vart køyrbare synes det om det er vegane mellom [[Christiania]] og dei andre stiftsstadane som fekk kongevegnamnet.		'''Kongevegar''' kallast gjerne nokre av dei viktigaste vegane som er bygde i perioden [[1660]]-[[1814]]. Igjennom desse årene gjekk Norge over frå eit hovudvegsystem basert på ride- og kløvvegar til køyrevegar. Allfarvegar, den alminnelige landeveg, postveg, festningsveg og kongeveg er alle nemningar til dels overlappande på hovudvegane i denne perioden. Målet var at dei skulle vera køyrande med kjerre og vogn. Etter kvart som dei vart køyrbare synes det om det er vegane mellom [[Christiania]] og dei andre stiftsstadane som fekk kongevegnamnet.
	</onlyinclude>		</onlyinclude>
Linje 75:		Linje 73:

	Futen skulle sørge for at bøndene stilte opp til vegarbeidet utan at det skulle gå ut over onnene. Vedlikehaldet skulle delast i parsellar fordelt på skyld, dei som ikkje hadde vegen over sin eigedom skulle og bidra med å bygge flåtar eller prammar og bruer over større elver. Byrdene måtte fordelst over soknet etter ei taksering av generalvegmeisteren eller hans fullmektig, futen, skrivaren og 6 menn av ålmugen. Dessutan må futen sette opp eit manntal på alle heile, halve og øydegardar med unntak av postgardane der det nemnast opp gode bønder som er ansvarleg for sitt «leg», seinare kalla rode<ref>Årbok for NVM 2000 side 98-109 og Årbok for NVM 2001 side 216-217</ref> . Vegane skal inspiserast ein gong i året. Avvik blir dømt etter landsloven. For å dekke utgiftene til dette var det utlikna ein skatt på åtte skilling for kvar fullgard. Denne tollen vart seinare justert til fire skilling, noko som gjaldt for store delar av [[1700-talet]].		Futen skulle sørge for at bøndene stilte opp til vegarbeidet utan at det skulle gå ut over onnene. Vedlikehaldet skulle delast i parsellar fordelt på skyld, dei som ikkje hadde vegen over sin eigedom skulle og bidra med å bygge flåtar eller prammar og bruer over større elver. Byrdene måtte fordelst over soknet etter ei taksering av generalvegmeisteren eller hans fullmektig, futen, skrivaren og 6 menn av ålmugen. Dessutan må futen sette opp eit manntal på alle heile, halve og øydegardar med unntak av postgardane der det nemnast opp gode bønder som er ansvarleg for sitt «leg», seinare kalla rode<ref>Årbok for NVM 2000 side 98-109 og Årbok for NVM 2001 side 216-217</ref> . Vegane skal inspiserast ein gong i året. Avvik blir dømt etter landsloven. For å dekke utgiftene til dette var det utlikna ein skatt på åtte skilling for kvar fullgard. Denne tollen vart seinare justert til fire skilling, noko som gjaldt for store delar av [[1700-talet]].
			[[Bilde:St.PetriKongeveg.jpg\|thumb\|Bergenske Kongevei i et område ved Gamle Tingelstad kirke - av høy kulturhistoriske verdi.(foto: Civitas)]]
			[[Bilde:FerdselFilefjell.jpg\|thumb\|Ferdselslandskap over Filefjell med Kongevegen inntegnet. Kartlagt på oppdrag av Valdres Natur og Kulturpark i [[2008]].]]

	== Embetsføringa ==		== Embetsføringa ==
Linje 80:		Linje 80:

	Då meistaren gjekk bort Nordanfjells i [[1677]] stod stillinga tom inntil [[1700]], då den sivile Peter Dreyer tok over embete. Han fekk mellom anna flytta Trondheimske kongeveg frå [[Meldal]] og [[Skaun]] til [[Melhus]] over [[Soknedal kommune\|Soknedal]], og ikkje minst bygd om vegen over [[Vårstigen]] slik at den til naud var kjørbar<ref>Paus 1966 s.58</ref>. I [[1702]] tok Ulrich Fridrich Boysen over etter sin far som generalvegmeister Sønnanfjells. Den store oppgåva da var å få ein brukbar køyreveg til [[Frederik IV]] si kroningsferd i [[1704]].		Då meistaren gjekk bort Nordanfjells i [[1677]] stod stillinga tom inntil [[1700]], då den sivile Peter Dreyer tok over embete. Han fekk mellom anna flytta Trondheimske kongeveg frå [[Meldal]] og [[Skaun]] til [[Melhus]] over [[Soknedal kommune\|Soknedal]], og ikkje minst bygd om vegen over [[Vårstigen]] slik at den til naud var kjørbar<ref>Paus 1966 s.58</ref>. I [[1702]] tok Ulrich Fridrich Boysen over etter sin far som generalvegmeister Sønnanfjells. Den store oppgåva da var å få ein brukbar køyreveg til [[Frederik IV]] si kroningsferd i [[1704]].

	Fram til slutten av [[1760-åra]] var det nok fleire gonger gjort gode tiltak for å få god veg. Kanskje fyst og fremst etter kongevegar og viktige festningsvegar, men byggeteknikken var enkel og vedlikehaldet vart gjort berre eit par gonger i året, så vegane var nok berre så som så. Det var og gjort eit krafttak av postkontrollør Jens Schanke for å utvikle postverket på midten av 1700-talet<ref>Johannessen 1996 side 131</ref>.		Fram til slutten av [[1760-åra]] var det nok fleire gonger gjort gode tiltak for å få god veg. Kanskje fyst og fremst etter kongevegar og viktige festningsvegar, men byggeteknikken var enkel og vedlikehaldet vart gjort berre eit par gonger i året, så vegane var nok berre så som så. Det var og gjort eit krafttak av postkontrollør Jens Schanke for å utvikle postverket på midten av 1700-talet<ref>Johannessen 1996 side 131</ref>.

Linje 91:		Linje 90:

	Nye krav til vegar, påverka frå “L’Ecole Nationale des Ponts et Chaussées” i nærleiken av [[Paris]], vart bygde på Sjælland på midten av 1760-talet. I Norge var desse prinsippa også kjent<ref>RA, Statholderarkivet C VI Kopi B 1750-1771- Stat.prot. nr. 3 1759 -1763. side 57a-59b Brev frå visestattholder Jacob Benzon til Rentekammert vedrørende opphevelse av generalveimersterembedet datert 25. 10. 1760</ref>, men å byggje veger av europeisk standard var ikkje realistisk. Men nokre særdrag kunne dei bruke: å bygge veger med «lige linjer» eller dei rette linjers prinsipp. Vegen skulle ta seg godt ut, gå rett fram, vegakslane skulle vera avgrensa mot grøfta på kvar side, gjerne mura opp, lengdeprofilen skulle vera jamn over alle små dumper og dæler i terrenget<ref>T.d. Paus 1966 104-114: Instruks for N. F. Krogh 1768</ref>.		Nye krav til vegar, påverka frå “L’Ecole Nationale des Ponts et Chaussées” i nærleiken av [[Paris]], vart bygde på Sjælland på midten av 1760-talet. I Norge var desse prinsippa også kjent<ref>RA, Statholderarkivet C VI Kopi B 1750-1771- Stat.prot. nr. 3 1759 -1763. side 57a-59b Brev frå visestattholder Jacob Benzon til Rentekammert vedrørende opphevelse av generalveimersterembedet datert 25. 10. 1760</ref>, men å byggje veger av europeisk standard var ikkje realistisk. Men nokre særdrag kunne dei bruke: å bygge veger med «lige linjer» eller dei rette linjers prinsipp. Vegen skulle ta seg godt ut, gå rett fram, vegakslane skulle vera avgrensa mot grøfta på kvar side, gjerne mura opp, lengdeprofilen skulle vera jamn over alle små dumper og dæler i terrenget<ref>T.d. Paus 1966 104-114: Instruks for N. F. Krogh 1768</ref>.
			[[Bilde:L3bBagnLærdal.jpg\|thumb\|Postruten Bagn - Lærdalsøyri]]
	Vegen kunne vera bratt, bakke opp og bakke ned, men han låg som ei stram snor i terrenget. Det byrja elles å bli mangel på trevirke mange stader i Norge og dei byrja bygge kvelvbruer av stein. På Vestlandet fekk dei rundt 1800 ein særskilt variant med utkraga steinhelle-bruer. Desse er også i dag nokre av dei mest særmerkte kulturminner ein har i Norge, dei aller fleste er bygd i fyste halvpart av [[1800-talet\|1800-talet.]]		Vegen kunne vera bratt, bakke opp og bakke ned, men han låg som ei stram snor i terrenget. Det byrja elles å bli mangel på trevirke mange stader i Norge og dei byrja bygge kvelvbruer av stein. På Vestlandet fekk dei rundt 1800 ein særskilt variant med utkraga steinhelle-bruer. Desse er også i dag nokre av dei mest særmerkte kulturminner ein har i Norge, dei aller fleste er bygd i fyste halvpart av [[1800-talet\|1800-talet.]]

Linje 99:		Linje 98:

	Men dei møtte vanskar, til dels store vanskar. Årsaken var samansett. Stort sett var det gode tider for bøndene på denne tida, rikeleg med arbeidskraft, men dei var dei som skulle underhalda heile statsapparatet, og dei tykte nok det kunne bli i meste laget av skattar og plikter. Vedlikehaldet av vegane hadde dei hatt heile tida, men å bygge nye vegar var dei ikkje alltid einige i. Elles kunne ver og vårløysing skapa problem.		Men dei møtte vanskar, til dels store vanskar. Årsaken var samansett. Stort sett var det gode tider for bøndene på denne tida, rikeleg med arbeidskraft, men dei var dei som skulle underhalda heile statsapparatet, og dei tykte nok det kunne bli i meste laget av skattar og plikter. Vedlikehaldet av vegane hadde dei hatt heile tida, men å bygge nye vegar var dei ikkje alltid einige i. Elles kunne ver og vårløysing skapa problem.
			[[Bilde:GaldaneSchiertz.jpg\|thumb\|Galdanebilde antagelig malt av Fr. W. Schertz]]
			[[Bilde:SkåkaVindhellaX.jpg\|thumb\|©Laukebergbakken i Galdane tegnet av Johannes Flintoe i 1845]]
	Til dømes i Gudbrandsdalen var det ein flaum i [[1760]] som hadde gjort stor skade, men i [[1789]] kom det ein særleg stor flaum og elles var det mye jordskred og små bekkar som øydela både åker, eng og tok med hus og mange husdyr og fleire menneskjer, denne katastrofen vart kalla [[Storofsen]]. Den øydela vegen med bruer over ein strekning på 10 mil, det vil seia over 110 km. [[Peder Anker]] som var utnemnd som generalvegintendant same året, fekk ved ei synfaring sjå korleis flaum og skred hadde fare fram. Han fekk satt inn soldatar til å byggje ny veg ved [[Sel\|Selsvollane]] og bygge oppatt vegen andre stader der den var øydelagd. Han fekk også ordna slik at kongen gav ekstra pengar til vegbygging for å hjelpe distriktet<ref>SA,Hamar: Veisaker og RA:Peder Ankers arkiv</ref> .		Til dømes i Gudbrandsdalen var det ein flaum i [[1760]] som hadde gjort stor skade, men i [[1789]] kom det ein særleg stor flaum og elles var det mye jordskred og små bekkar som øydela både åker, eng og tok med hus og mange husdyr og fleire menneskjer, denne katastrofen vart kalla [[Storofsen]]. Den øydela vegen med bruer over ein strekning på 10 mil, det vil seia over 110 km. [[Peder Anker]] som var utnemnd som generalvegintendant same året, fekk ved ei synfaring sjå korleis flaum og skred hadde fare fram. Han fekk satt inn soldatar til å byggje ny veg ved [[Sel\|Selsvollane]] og bygge oppatt vegen andre stader der den var øydelagd. Han fekk også ordna slik at kongen gav ekstra pengar til vegbygging for å hjelpe distriktet<ref>SA,Hamar: Veisaker og RA:Peder Ankers arkiv</ref> .

Steinar Bunæs: Redigering. Lagt inn foto.

2018-03-09T09:41:19Z

Redigering. Lagt inn foto.

Vis endringer

Steinar Bunæs: Redigert teksten.

2018-03-09T09:04:40Z

Redigert teksten.

Vis endringer