Leirdølautbygginga - Sideversjonshistorikk

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-26T13:55:21Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. jan. 2016 kl. 13:55
Linje 38:		Linje 38:
	[[Kategori:Jostedalen]]		[[Kategori:Jostedalen]]
	[[Kategori:Luster kommune]]		[[Kategori:Luster kommune]]
			{{nn}}

Oddloho: /* Kjelder og litteratur */

2014-06-09T20:42:45Z

Kjelder og litteratur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. jun. 2014 kl. 20:42
Linje 32:		Linje 32:
	*[http://www.nrk.no/sf/leksikon/index.php/Store_industriplanar_i_Gaupne Store industriplanar i Gaupne] (Fylkesleksikon, NRK Sogn og Fjordane)		*[http://www.nrk.no/sf/leksikon/index.php/Store_industriplanar_i_Gaupne Store industriplanar i Gaupne] (Fylkesleksikon, NRK Sogn og Fjordane)
	*[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2813 Leirdølautbygginga] og [http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2831 Vestsideutbygginga] (Jostedal historielag)		*[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2813 Leirdølautbygginga] og [http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2831 Vestsideutbygginga] (Jostedal historielag)
	*St.prp. nr. ~~129~~ (~~1972~~-73) ~~om leirdølautbygginga~~		*St.prp. nr. 90 (1973-74) Om statsregulering av Leirdøla i Luster kommune, Sogn og Fjordane ([https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Stortingsforhandlinger/Saksside/?pid=1970-1981&mtid=116&vt=b&did=DIVL133136 Digital utgåve, stortinget.no])
	*St.~~prp~~. nr. ~~90 (1973-74~~) ~~om leirdølautbygginga~~
	*Øvregard, Kåre. (2004). Leirdalen. Ei perle i Luster. Jordbruksbygda, storflaumane frå Brimkjelen, vasskraftutbygginga. Gaupne, s. 70-91. - ''Den grundigaste framstillinga av utbygginga''		*Øvregard, Kåre. (2004). Leirdalen. Ei perle i Luster. Jordbruksbygda, storflaumane frå Brimkjelen, vasskraftutbygginga. Gaupne, s. 70-91. - ''Den grundigaste framstillinga av utbygginga''

Oddloho: /* Kraftutbygging, men ikkje industri */

2013-08-24T11:17:14Z

Kraftutbygging, men ikkje industri

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. aug. 2013 kl. 11:17
Linje 21:		Linje 21:
	På [[Gaupnegrandane]] vart det 200 dekar store industriområdet fylt ut og planert, ein djupvasskai bygt og fundamenta for dei store industrihallane støypte. I 1975 kasta likevel Akergruppen og ÅSV korta på grunn av nedgangstider i industrien og overetablering av verft og mekaniske verkstader.		På [[Gaupnegrandane]] vart det 200 dekar store industriområdet fylt ut og planert, ein djupvasskai bygt og fundamenta for dei store industrihallane støypte. I 1975 kasta likevel Akergruppen og ÅSV korta på grunn av nedgangstider i industrien og overetablering av verft og mekaniske verkstader.

	På dette tidspunktet var kraftutbygginga i full gang. Anleggsarbeidet kom i gang våren 1975, og på det mest hektiske sommaren 1976 arbeidde 227 personar på anlegget. Det vart bygt krafttunnel frå [[Tunsbergdalsvatnet]] og to bekkeinntak, og kraftstasjonen vart sprengd ut 420 meter inne i fjellet nord for garden [[Stegagjerde (Gaupne)\|Stegagjerde]], der [[Fonndøla]] kjem ned i [[Jostedalen]]. Steinfyllingsdammen på Tunsbergdalsvatnet fekk ei reguleringshøgd på 38 meter. Kraftstasjonen fekk ein installasjon på 115 MW, og gjennomsnittleg årsproduksjon er 451 GWh/år. Leirdøla kraftverk kom i produksjon hausten 1978.		På dette tidspunktet var kraftutbygginga i full gang. Anleggsarbeidet kom i gang våren 1975, og på det mest hektiske sommaren 1976 arbeidde 227 personar på anlegget. Det vart bygt krafttunnel frå [[Tunsbergdalsvatnet]] og to bekkeinntak, og kraftstasjonen vart sprengd ut 420 meter inne i fjellet nord for garden [[Stegagjerde (Gaupne)\|Stegagjerde]], der [[Fonndøla]] kjem ned i [[Jostedalen]]. Steinfyllingsdammen på Tunsbergdalsvatnet fekk ei reguleringshøgd på 38 meter. Kraftstasjonen fekk ein installasjon på 115 MW, og gjennomsnittleg årsproduksjon er 451 GWh/år. [[Leirdøla kraftverk]] kom i produksjon hausten 1978.

	Dette var den fyrste utbygginga der Sogn og Fjordane fylkeskommune nytta høvet til medeigarskap. Kraftselskapet SFE (no Sogn og Fjordane Energi AS) fekk 35 prosent av eigardelen i Leirdøla.		Dette var den fyrste utbygginga der Sogn og Fjordane fylkeskommune nytta høvet til medeigarskap. Kraftselskapet SFE (no Sogn og Fjordane Energi AS) fekk 35 prosent av eigardelen i Leirdøla.

Oddloho på 22. aug. 2013 kl. 10:33

2013-08-22T10:33:22Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. aug. 2013 kl. 10:33
Linje 1:		Linje 1:
	'''[[Leirdølautbygginga\|Utbygginga av Leirdølavassdraget]]''' ~~i [[Jostedalen]] i [[Luster kommune]]~~ skjedde i åra 1974-78 og er eit av dei store kraftanlegga i [[Sogn og Fjordane]]. Utbygginga var mykje omstridd på grunn av brotne lovnader om industriarbeidsplassar til kommunen.		'''[[Leirdølautbygginga\|Utbygginga av Leirdølavassdraget]]''' skjedde i åra 1974-78 og er eit av dei store kraftanlegga i [[Sogn og Fjordane]]. Utbygginga var mykje omstridd på grunn av brotne lovnader om industriarbeidsplassar til kommunen. Vassdraget ligg i [[Leirdal (Gaupne)\|Leirdalen]], ein sidedal til [[Jostedalen]] i [[Luster kommune]].

	==Separat utbygging==		==Separat utbygging==
Linje 7:		Linje 7:

	==Krav om industriarbeidsplassar==		==Krav om industriarbeidsplassar==
	~~Striden~~ kom ikkje til å stå om vassdraget skulle byggjast ut ~~eller ikkje~~, men om dei økonomiske vilkåra for utbygginga. Det politiske miljøet i den næringssvake [[Luster kommune]] hadde lenge hatt von om større kraftutbyggingar i kommunen, men såg at eit reint økonomisk vederlag ikkje var nok for å stogge avfolkinga. Kommunestyret kravde difor i desember 1971 at "den eller dei verksemder som får kraft frå dei vassdraga som ligg i kommunen må verta pålagde å byggja opp ei eller fleire verksemder som kan gje eit høvande tal arbeidsplassar innan Luster kommune". Dette skal ha vore fyrste gongen ein kommune nekta å drøfte utbygging og konsesjonsvilkår før ein hadde fått sikre lovnader om arbeidsplassar i kommunen.		Natur- og miljøomsyn gjorde seg lite gjeldande i samband med utbygginga, og striden kom ikkje til å stå om vassdraget skulle byggjast ut, men om dei økonomiske vilkåra for utbygginga. Det politiske miljøet i den næringssvake [[Luster kommune]] hadde lenge hatt von om større kraftutbyggingar i kommunen, men såg at eit reint økonomisk vederlag ikkje var nok for å stogge avfolkinga. Kommunestyret kravde difor i desember 1971 at "den eller dei verksemder som får kraft frå dei vassdraga som ligg i kommunen må verta pålagde å byggja opp ei eller fleire verksemder som kan gje eit høvande tal arbeidsplassar innan Luster kommune". Dette skal ha vore fyrste gongen ein kommune nekta å drøfte utbygging og konsesjonsvilkår før ein hadde fått sikre lovnader om arbeidsplassar i kommunen.

	Dette var ikkje oppfylt i konsesjonssøknaden som hovudstyret i [[NVE]] sende til Industridepartementet 19. mai 1972, og kommunestyret i Luster reiste kravet om arbeidsplassar på nytt i oktober. 2.-3. mars 1973 fekk Årdal og Luster vitjing av industriminister [[Ola Skjåk Bræk]] ([[Venstre]]) i Korvald-regjeringa, og på eit folkemøte på [[Luster ungdomsskule]] sa han at han ikkje ville fremje proposisjonen om utbygging av Leirdøla før arbeidsplassane var sikra.		Dette var ikkje oppfylt i konsesjonssøknaden som hovudstyret i [[NVE]] sende til Industridepartementet 19. mai 1972, og kommunestyret i Luster reiste kravet om arbeidsplassar på nytt i oktober. 2.-3. mars 1973 fekk Årdal og Luster vitjing av industriminister [[Ola Skjåk Bræk]] ([[Venstre]]) i Korvald-regjeringa, og på eit folkemøte på [[Luster ungdomsskule]] sa han at han ikkje ville fremje proposisjonen om utbygging av Leirdøla før arbeidsplassane var sikra.

Oddloho: /* Vestsideelvane */

2013-08-22T08:51:09Z

Vestsideelvane

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. aug. 2013 kl. 08:51
Linje 26:		Linje 26:

	==Vestsideelvane==		==Vestsideelvane==
	Overføring av dei åtte Vestsideelvane i Jostedalen (frå Myklemyr til Krundalen) var ikkje med i dei opphavlege planane. Fleire av elvane, og særleg Sagarøyelvi, valda store materielle skadar i storflaumen i 1979. Etter dette vart det eit krav frå mange i Jostedalen og frå Luster kommune om at elvane måtte overførast til Tunsbergdalsmagasinet og Leirdøla kraftverk. Statskraftverka laga ein konsesjonssøknad for utbygginga i 1986, men let vere å sende han på grunn av dårleg økonomi i utbygginga. Statkraft søkte konsesjon til utbygginga i 2011, men trekte søknaden sommaren 2012 før han var ferdig handsama av NVE.		Overføring av dei åtte [[Vestsideutbygginga i Jostedalen\|Vestsideelvane]] i Jostedalen (frå Myklemyr til Krundalen) var ikkje med i dei opphavlege planane. Fleire av elvane, og særleg Sagarøyelvi, valda store materielle skadar i storflaumen i 1979. Etter dette vart det eit krav frå mange i Jostedalen og frå Luster kommune om at elvane måtte overførast til Tunsbergdalsmagasinet og Leirdøla kraftverk. Statskraftverka laga ein konsesjonssøknad for utbygginga i 1986, men let vere å sende han på grunn av dårleg økonomi i utbygginga. Statkraft søkte om konsesjon til utbygginga i 2011, men trekte søknaden sommaren 2012 før han var ferdig handsama av NVE.

	==Kjelder og litteratur==		==Kjelder og litteratur==

Oddloho på 22. aug. 2013 kl. 08:46

2013-08-22T08:46:13Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. aug. 2013 kl. 08:46
Linje 1:		Linje 1:
	'''[[Leirdølautbygginga\|Utbygginga av Leirdølavassdraget]]''' i [[Luster kommune]] skjedde i åra 1974-78 og er eit av dei store kraftanlegga i [[Sogn og Fjordane]]. Utbygginga var mykje omstridd på grunn av brotne lovnader om industriarbeidsplassar til kommunen.		'''[[Leirdølautbygginga\|Utbygginga av Leirdølavassdraget]]''' i [[Jostedalen]] i [[Luster kommune]] skjedde i åra 1974-78 og er eit av dei store kraftanlegga i [[Sogn og Fjordane]]. Utbygginga var mykje omstridd på grunn av brotne lovnader om industriarbeidsplassar til kommunen.

	==Separat utbygging==		==Separat utbygging==

Oddloho: Ny side: '''Utbygginga av Leirdølavassdraget''' i Luster kommune skjedde i åra 1974-78 og er eit av dei store kraftanlegga i Sogn og Fjordane. Utbygginga var myk...

2013-08-22T08:45:15Z

Ny side: '''Utbygginga av Leirdølavassdraget''' i Luster kommune skjedde i åra 1974-78 og er eit av dei store kraftanlegga i Sogn og Fjordane. Utbygginga var myk...

Ny side

'''[[Leirdølautbygginga|Utbygginga av Leirdølavassdraget]]''' i [[Luster kommune]] skjedde i åra 1974-78 og er eit av dei store kraftanlegga i [[Sogn og Fjordane]]. Utbygginga var mykje omstridd på grunn av brotne lovnader om industriarbeidsplassar til kommunen.

==Separat utbygging==
Då [[Statskraftverka]] i 1966 byrja arbeidet med ein samla plan for [[Breheimenutbygginga|kraftutbygging i Breheimen/Jotunheimen]], var Leirdølavassdraget ein del av det store utbyggingsområdet.

Parallelt med utgreiingsarbeidet til Statskraftverka byrja arbeidet med ein samla plan for vern av vassdrag. I juli 1969 oppnemnde Industridepartementet og Kommunaldepartementet [[Kontaktutvalet kraftutbygging-naturvern]], leia av vassdragsdirektør [[Hans P. Sperstad]]. I innstillinga (avgjeve 30.12.1970) konkluderte [[Sperstad-utvalet]] med at [[Leirdøla]] var eit av dei minst kontroversielle vassdraga for kraftutbygging og kunne frigjevast for konsesjonshandsaming. Statskraftverka tok difor Leirdøla ut av den samla [[Breheimenutbygginga|Breheimen/Jotunheimen-planen]] og la fram ein separat plan sommaren 1971 for utbygging av Leirdølavassdraget.

==Krav om industriarbeidsplassar==
Striden kom ikkje til å stå om vassdraget skulle byggjast ut eller ikkje, men om dei økonomiske vilkåra for utbygginga. Det politiske miljøet i den næringssvake [[Luster kommune]] hadde lenge hatt von om større kraftutbyggingar i kommunen, men såg at eit reint økonomisk vederlag ikkje var nok for å stogge avfolkinga. Kommunestyret kravde difor i desember 1971 at "den eller dei verksemder som får kraft frå dei vassdraga som ligg i kommunen må verta pålagde å byggja opp ei eller fleire verksemder som kan gje eit høvande tal arbeidsplassar innan Luster kommune". Dette skal ha vore fyrste gongen ein kommune nekta å drøfte utbygging og konsesjonsvilkår før ein hadde fått sikre lovnader om arbeidsplassar i kommunen.

Dette var ikkje oppfylt i konsesjonssøknaden som hovudstyret i [[NVE]] sende til Industridepartementet 19. mai 1972, og kommunestyret i Luster reiste kravet om arbeidsplassar på nytt i oktober. 2.-3. mars 1973 fekk Årdal og Luster vitjing av industriminister [[Ola Skjåk Bræk]] ([[Venstre]]) i Korvald-regjeringa, og på eit folkemøte på [[Luster ungdomsskule]] sa han at han ikkje ville fremje proposisjonen om utbygging av Leirdøla før arbeidsplassane var sikra.

==Strid i Stortinget==
Då Bræk la fram proposisjonen om utbygginga to månader seinare (4. mai 1973), vart kravet frå kommunen likevel avvist. Departementet fann det "vanskelig å kunne gi kommunen medhold i at ikke ett av de mange uutbygde vassdrag i kommunen skal kunne bygges ut før kommunen har fått en garanti om nye varige arbeidsplasser".

Saka vart teken opp i eit interpellasjonsordskifte av [[Oddleif Fagerheim]] ([[Arbeidarpartiet]]) frå Sogn og Fjordane. Debatten vart eit hardkøyr der industriminister Bræk til ein viss grad kom kritikken i møte, og proposisjonen vart ikkje handsama av Stortinget våren 1973.

Etter valet i oktober 1973 skipa [[Trygve Bratteli]] regjering med [[Ingvald Ulveseth]] (Hordaland) som industriminister. Han hadde delteke i hardkøyret mot Bræk i interpellasjonsordskiftet om Leirdøla. Den 8. mars 1974 la han fram ein ny proposisjon om leirdølautbygginga, og i mellomtida hadde departementet arbeidd med arbeidsplasspørsmålet. I proposisjonen heitte det at [[Akergruppen]] var viljug til å etablere ein mekanisk verkstad i [[Gaupne]] i samarbeid med [[Årdal og Sunndal Verk]] (ÅSV), som òg ville ha ein eigardel. Verkstaden skulle produsere delar for oljeindustrien, særleg for verkstadene i Akergruppen. Proposisjonen nemnde ei utbygging med ca 100 arbeidsplassar i fyrste omgang, stigande til 200 i løpet av tre år "og til 300 etter fire-fem år". Innstillinga frå stortingskomiteen kom 22. mai, og Stortinget vedtok Leirdølautbygginga 6. juni 1974.

==Kraftutbygging, men ikkje industri==
På [[Gaupnegrandane]] vart det 200 dekar store industriområdet fylt ut og planert, ein djupvasskai bygt og fundamenta for dei store industrihallane støypte. I 1975 kasta likevel Akergruppen og ÅSV korta på grunn av nedgangstider i industrien og overetablering av verft og mekaniske verkstader.

På dette tidspunktet var kraftutbygginga i full gang. Anleggsarbeidet kom i gang våren 1975, og på det mest hektiske sommaren 1976 arbeidde 227 personar på anlegget. Det vart bygt krafttunnel frå [[Tunsbergdalsvatnet]] og to bekkeinntak, og kraftstasjonen vart sprengd ut 420 meter inne i fjellet nord for garden [[Stegagjerde (Gaupne)|Stegagjerde]], der [[Fonndøla]] kjem ned i [[Jostedalen]]. Steinfyllingsdammen på Tunsbergdalsvatnet fekk ei reguleringshøgd på 38 meter. Kraftstasjonen fekk ein installasjon på 115 MW, og gjennomsnittleg årsproduksjon er 451 GWh/år. Leirdøla kraftverk kom i produksjon hausten 1978.

Dette var den fyrste utbygginga der Sogn og Fjordane fylkeskommune nytta høvet til medeigarskap. Kraftselskapet SFE (no Sogn og Fjordane Energi AS) fekk 35 prosent av eigardelen i Leirdøla.

==Vestsideelvane==
Overføring av dei åtte Vestsideelvane i Jostedalen (frå Myklemyr til Krundalen) var ikkje med i dei opphavlege planane. Fleire av elvane, og særleg Sagarøyelvi, valda store materielle skadar i storflaumen i 1979. Etter dette vart det eit krav frå mange i Jostedalen og frå Luster kommune om at elvane måtte overførast til Tunsbergdalsmagasinet og Leirdøla kraftverk. Statskraftverka laga ein konsesjonssøknad for utbygginga i 1986, men let vere å sende han på grunn av dårleg økonomi i utbygginga. Statkraft søkte konsesjon til utbygginga i 2011, men trekte søknaden sommaren 2012 før han var ferdig handsama av NVE.

==Kjelder og litteratur==
*[http://www.nrk.no/sf/leksikon/index.php/Leird%C3%B8la-utbygginga Leirdøla-utbygginga] (Fylkesleksikon, NRK Sogn og Fjordane)
*[http://www.nrk.no/sf/leksikon/index.php/Store_industriplanar_i_Gaupne Store industriplanar i Gaupne] (Fylkesleksikon, NRK Sogn og Fjordane)
*[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2813 Leirdølautbygginga] og [http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2831 Vestsideutbygginga] (Jostedal historielag)
*St.prp. nr. 129 (1972-73) om leirdølautbygginga
*St.prp. nr. 90 (1973-74) om leirdølautbygginga
*Øvregard, Kåre. (2004). Leirdalen. Ei perle i Luster. Jordbruksbygda, storflaumane frå Brimkjelen, vasskraftutbygginga. Gaupne, s. 70-91. - ''Den grundigaste framstillinga av utbygginga''

[[Kategori:Vasskraft]]
[[Kategori:Jostedalen]]
[[Kategori:Luster kommune]]