Lokal språkstrid - Sideversjonshistorikk

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Thumb høyre

2024-03-04T14:57:51Z

Robot: Endrer mal: Thumb høyre

Kallrustad: korr.

2022-08-10T12:25:37Z

korr.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. aug. 2022 kl. 12:25
Linje 50:		Linje 50:
	Dette var det formelle grunnlaget for at dei lokale skulestyra kunne ta til med innføringa av landsmål i folkeskulen. Ein skal merka seg to punkt i paragrafen, som er viktige i eit studium av korleis språkskifteprosessen føregjekk lokalt: For det fyrste var prosedyren at både overtilsynet for skulen og deretter krinsen (altså ei ’folkerøysting’ på eit krinsmøte) skulle uttala seg før skulestyret gjorde det bindande vedtaket. Røysterett på krinsmøtet hadde alle foreldre som budde i krinsen og hadde born i skulen, og likeeins alle som er 25 år, busette i skulekrinsen og særskilt skattlagde. Gifte kvinner som etter 1901 hadde kommunal røysterett, hadde òg røysterett på krinsmøtet. Eit framlegg i Stortinget i 1892 om at skulestyret var bunde til å følgja eit vedtak i krinsmøtet gjort med 2/3 fleirtal, kom ikkje inn i lova. Dermed stod skulestyret formelt fritt til å gjera eit anna vedtak enn overtilsynet og krinsmøtet hadde rådd til, og skulestyret kunne òg gjera særskilte vedtak for kvar skulekrins. Regelverket har seinare vorte endra noko, fyrste gong i 1915, men ordninga med krinsrøystingar gjeld framleis.		Dette var det formelle grunnlaget for at dei lokale skulestyra kunne ta til med innføringa av landsmål i folkeskulen. Ein skal merka seg to punkt i paragrafen, som er viktige i eit studium av korleis språkskifteprosessen føregjekk lokalt: For det fyrste var prosedyren at både overtilsynet for skulen og deretter krinsen (altså ei ’folkerøysting’ på eit krinsmøte) skulle uttala seg før skulestyret gjorde det bindande vedtaket. Røysterett på krinsmøtet hadde alle foreldre som budde i krinsen og hadde born i skulen, og likeeins alle som er 25 år, busette i skulekrinsen og særskilt skattlagde. Gifte kvinner som etter 1901 hadde kommunal røysterett, hadde òg røysterett på krinsmøtet. Eit framlegg i Stortinget i 1892 om at skulestyret var bunde til å følgja eit vedtak i krinsmøtet gjort med 2/3 fleirtal, kom ikkje inn i lova. Dermed stod skulestyret formelt fritt til å gjera eit anna vedtak enn overtilsynet og krinsmøtet hadde rådd til, og skulestyret kunne òg gjera særskilte vedtak for kvar skulekrins. Regelverket har seinare vorte endra noko, fyrste gong i 1915, men ordninga med krinsrøystingar gjeld framleis.

	{{thumb høyre\|1901 målvedtak jostedal skulestyre.JPG\|Døme på målvedtak: 15. januar 1901 vedtok Jostedal skulestyre å tillata foreldra å skaffa abc og ~~bibelhistorei~~ på nynorsk, sjå [[Språkskiftet til nynorsk i Jostedalen]]}} For det andre opna paragrafen for ein stegvis prosess der overgangen til nynorsk (eller tilbake) skjedde steg for steg ved at ein tok bok for bok eller fag for fag, og at vedtaket om det skriftlege opplæringsmålet til elevane vart gjort særskilt, altså ikkje ’alt eller inkje’ i eitt vedtak som dagens opplæringslov føreskriv. Ein finn òg døme på at elevane ikkje gjekk heilt over til å skriva landsmål med ein gong, men fekk t.d. ein time skriftleg landsmålsopplæring i veka i ein overgangsperiode.		{{thumb høyre\|1901 målvedtak jostedal skulestyre.JPG\|Døme på målvedtak: 15. januar 1901 vedtok Jostedal skulestyre å tillata foreldra å skaffa abc og bibelhistorie på nynorsk, sjå [[Språkskiftet til nynorsk i Jostedalen]]}} For det andre opna paragrafen for ein stegvis prosess der overgangen til nynorsk (eller tilbake) skjedde steg for steg ved at ein tok bok for bok eller fag for fag, og at vedtaket om det skriftlege opplæringsmålet til elevane vart gjort særskilt, altså ikkje ’alt eller inkje’ i eitt vedtak som dagens opplæringslov føreskriv. Ein finn òg døme på at elevane ikkje gjekk heilt over til å skriva landsmål med ein gong, men fekk t.d. ein time skriftleg landsmålsopplæring i veka i ein overgangsperiode.

	Dette opna for ei rekkje ulike variantar. Særleg i den fyrste fasen var ein stegvis prosess heller vanleg for at folk skulle venja seg til landsmålet. Det var heller ikkje uvanleg at det vart gjort ulike vedtak for dei ulike skulekrinsane innanfor ein kommune, alt etter utfallet av dei lokale prosessane. Det kan såleis vera vanskeleg å finna eitt årstal for når ein krins eller kommune skifte opplæringsmål – det var oftast heller snakk om ein gradvis prosess over fleire år. Men det viktigaste einskildvedtaket i denne prosessen var det som galdt det skriftlege opplæringsmålet til elevane.		Dette opna for ei rekkje ulike variantar. Særleg i den fyrste fasen var ein stegvis prosess heller vanleg for at folk skulle venja seg til landsmålet. Det var heller ikkje uvanleg at det vart gjort ulike vedtak for dei ulike skulekrinsane innanfor ein kommune, alt etter utfallet av dei lokale prosessane. Det kan såleis vera vanskeleg å finna eitt årstal for når ein krins eller kommune skifte opplæringsmål – det var oftast heller snakk om ein gradvis prosess over fleire år. Men det viktigaste einskildvedtaket i denne prosessen var det som galdt det skriftlege opplæringsmålet til elevane.

PaulVIF på 1. jun. 2020 kl. 11:59

2020-06-01T11:59:37Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. jun. 2020 kl. 11:59
Linje 191:		Linje 191:
	*Hoel, Oddmund Løkensgard. (2011). ''Norsk målreising. Mål og modernisering 1868-1940.'' (Bd. 2). Oslo: Det Norske Samlaget.		*Hoel, Oddmund Løkensgard. (2011). ''Norsk målreising. Mål og modernisering 1868-1940.'' (Bd. 2). Oslo: Det Norske Samlaget.
	*Hyvik, Jens Johan. (2010). ''Norsk målreising. Språk og nasjon 1739-1868.'' (Bd. 1). Oslo: Det Norske Samlaget.		*Hyvik, Jens Johan. (2010). ''Norsk målreising. Språk og nasjon 1739-1868.'' (Bd. 1). Oslo: Det Norske Samlaget.
	*Lilleholt, Kåre. (1981). Nynorsk i offentleg målbruk. I ''Målreising i 75 år. Noregs mållag 1906-1981'' (s. 383-407). Oslo: Fonna ~~forlag~~.		*Lilleholt, Kåre. (1981). Nynorsk i offentleg målbruk. I ''Målreising i 75 år. Noregs mållag 1906-1981'' (s. 383-407). Oslo: [[Fonna Forlag]].
	*Støylen, Andreas. (1955). ''Målparagrafen i folkeskolelovene.'' Oslo: Noregs boklag.		*Støylen, Andreas. (1955). ''Målparagrafen i folkeskolelovene.'' Oslo: Noregs boklag.
	{{Språkskifte i norske kommunar 1892-2013}}		{{Språkskifte i norske kommunar 1892-2013}}

Cnyborg på 14. sep. 2016 kl. 12:28

2016-09-14T12:28:04Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. sep. 2016 kl. 12:28
Linje 196:		Linje 196:
	[[Kategori:Metode]]		[[Kategori:Metode]]
	[[Kategori:Norsk språk]]		[[Kategori:Norsk språk]]
			{{nn}}

Marianne Wiig: Marianne Wiig flyttet siden Hjelp:Lokal språkstrid til Lokal språkstrid: Metodisk artikkel

2016-07-01T13:51:07Z

Marianne Wiig flyttet siden Hjelp:Lokal språkstrid til Lokal språkstrid: Metodisk artikkel

← Eldre sideversjon	Sideversjonen fra 1. jul. 2016 kl. 13:51
(Ingen forskjell)

Jobr på 24. jun. 2016 kl. 15:47

2016-06-24T15:47:08Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. jun. 2016 kl. 15:47
Linje 1:		Linje 1:
			<onlyinclude>{{thumb høyre\|Bjornstjerne Bjornson.jpg\|Bjørnstjerne Bjørnson var den drivande krafta i organiseringa av riksmålsrørsla hausten 1899.}}Denne artikkelen om '''[[Hjelp:Lokal språkstrid\|lokal språkstrid]]''' gjev ei innføring i korleis språkstrid i lokalsamfunnet kan studerast. Føremålet er særleg å peika på kva leksikonartiklar som kan vera aktuelle om dette emnet og korleis dei kan byggjast opp, men artikkelen kan òg vera nyttig for den som vil skriva om dette i andre format og samanhengar
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Bjornstjerne Bjornson.jpg\|Bjørnstjerne Bjørnson var den drivande krafta i organiseringa av riksmålsrørsla hausten 1899.}}Denne artikkelen om '''[[~~Metode~~:Lokal språkstrid\|lokal språkstrid]]''' gjev ei innføring i korleis språkstrid i lokalsamfunnet kan studerast. Føremålet er særleg å peika på kva leksikonartiklar som kan vera aktuelle om dette emnet og korleis dei kan byggjast opp, men artikkelen kan òg vera nyttig for den som vil skriva om dette i andre format og samanhengar

	Med den norske språkstriden meiner me her primært striden mellom dei to skriftspråka som i dag offisielt heiter [[nynorsk]] og [[bokmål]] (tidlegare [[landsmål]] og [[riksmål]] eller [[dansk-norsk]]). Men ein skal òg vera klar over at det i periodar har vore sterk strid mellom ulike interne variantar av dei to skriftspråka, noko som også har fått uttrykk på lokalplan. (Sjå [[Østlandsk reisning]].)		Med den norske språkstriden meiner me her primært striden mellom dei to skriftspråka som i dag offisielt heiter [[nynorsk]] og [[bokmål]] (tidlegare [[landsmål]] og [[riksmål]] eller [[dansk-norsk]]). Men ein skal òg vera klar over at det i periodar har vore sterk strid mellom ulike interne variantar av dei to skriftspråka, noko som også har fått uttrykk på lokalplan. (Sjå [[Østlandsk reisning]].)
Linje 101:		Linje 100:

	===Aktørar===		===Aktørar===
	Den enklaste inngangen for å kartleggja aktørane i språkstriden vil vera om det finst språkorganisasjonar som mållag og riksmålsforeiningar som kan studerast organisasjonshistorisk. (Jf. [[~~Metode~~:Forenings- eller organisasjonshistorie i lokalhistoria]]).		Den enklaste inngangen for å kartleggja aktørane i språkstriden vil vera om det finst språkorganisasjonar som mållag og riksmålsforeiningar som kan studerast organisasjonshistorisk. (Jf. [[Hjelp:Forenings- eller organisasjonshistorie i lokalhistoria]]).

	I mange tilfelle vil ein likevel ikkje koma så langt med denne innfallsvinkelen, særleg ikkje i ein tidleg fase. I den grad målreisingsarbeidet skjedde gjennom formelle organisasjonar, var det før ca 1920 i langt større grad gjennom ungdomslag enn gjennom lag som kalla seg ’mållag’. Det fanst kring hundreårsskiftet rundt rekna ti gonger så mange ungdomslag som mållag. Noregs Mållag vart fyrst skipa i 1906, og ein må fram til mellomkrigstida før organisasjonen var så sterk at han fekk ei leiande rolle i målarbeidet også lokalt. Det var eit resultat av ei systematisk organisasjonsbygging frå kring 1913-14, som mellom anna innebar oppbygging av eit titals regionale [[målkontor]] gjennom mellomkrigstida som skulle ha regionale leiings- og samordningsfunksjonar.		I mange tilfelle vil ein likevel ikkje koma så langt med denne innfallsvinkelen, særleg ikkje i ein tidleg fase. I den grad målreisingsarbeidet skjedde gjennom formelle organisasjonar, var det før ca 1920 i langt større grad gjennom ungdomslag enn gjennom lag som kalla seg ’mållag’. Det fanst kring hundreårsskiftet rundt rekna ti gonger så mange ungdomslag som mållag. Noregs Mållag vart fyrst skipa i 1906, og ein må fram til mellomkrigstida før organisasjonen var så sterk at han fekk ei leiande rolle i målarbeidet også lokalt. Det var eit resultat av ei systematisk organisasjonsbygging frå kring 1913-14, som mellom anna innebar oppbygging av eit titals regionale [[målkontor]] gjennom mellomkrigstida som skulle ha regionale leiings- og samordningsfunksjonar.

	Det viktigaste lokale målreisingsarbeidet skjedde såleis mange stader ''før'' Noregs Mållag, og lokale mållag, var noko særleg å rekna med. Då spela som nemnt ungdomslaga ei viktigare rolle mange stader, men det var like vanleg at målreisinga vart driven fram lokalt av uformelle nettverk. Å identifisera desse nettverka er såleis vesentleg for å forstå drivkreftene i den lokale målreisingsprosessen, særleg før fyrste verdskrigen. (Jf. [[~~Metode~~:Nettverksanalyse]].)		Det viktigaste lokale målreisingsarbeidet skjedde såleis mange stader ''før'' Noregs Mållag, og lokale mållag, var noko særleg å rekna med. Då spela som nemnt ungdomslaga ei viktigare rolle mange stader, men det var like vanleg at målreisinga vart driven fram lokalt av uformelle nettverk. Å identifisera desse nettverka er såleis vesentleg for å forstå drivkreftene i den lokale målreisingsprosessen, særleg før fyrste verdskrigen. (Jf. [[Hjelp:Nettverksanalyse]].)

	Den viktigaste inngangen vil her ofte vera lærarane og lærarmiljøa. Mange av lærarskulane vart mot slutten av 1800-talet og inn på 1900-talet viktige distriktssentrum for målarbeidet der bygdeungdom var ideologisk vekte for målsaka. Dei som vart lærarar, hadde gjerne òg møtt målsaka på folkehøgskular eller amtsskular. I lærarbiografiane kan det såleis liggja viktige spor til korleis målsaka og landsmålet kom inn i eit lokalmiljø. I leksikonartiklar om lærarar er det såleis svært nyttig om ein frå med kva skular dei har gått på.		Den viktigaste inngangen vil her ofte vera lærarane og lærarmiljøa. Mange av lærarskulane vart mot slutten av 1800-talet og inn på 1900-talet viktige distriktssentrum for målarbeidet der bygdeungdom var ideologisk vekte for målsaka. Dei som vart lærarar, hadde gjerne òg møtt målsaka på folkehøgskular eller amtsskular. I lærarbiografiane kan det såleis liggja viktige spor til korleis målsaka og landsmålet kom inn i eit lokalmiljø. I leksikonartiklar om lærarar er det såleis svært nyttig om ein frå med kva skular dei har gått på.

Jobr: Jobr flyttet siden Metode:Lokal språkstrid til Hjelp:Lokal språkstrid uten å etterlate en omdirigering: Avvikling av navnerommet Metode

2016-06-23T14:53:03Z

Jobr flyttet siden Metode:Lokal språkstrid til Hjelp:Lokal språkstrid uten å etterlate en omdirigering: Avvikling av navnerommet Metode

← Eldre sideversjon

Sideversjonen fra 23. jun. 2016 kl. 14:53

Hans P. Hosar: Prosjektmal

2013-02-21T07:22:45Z

Prosjektmal

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. feb. 2013 kl. 07:22
Linje 1:		Linje 1:

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Bjornstjerne Bjornson.jpg\|Bjørnstjerne Bjørnson var den drivande krafta i organiseringa av riksmålsrørsla hausten 1899.}}Denne artikkelen om '''[[Metode:Lokal språkstrid\|lokal språkstrid]]''' gjev ei innføring i korleis språkstrid i lokalsamfunnet kan studerast. Føremålet er særleg å peika på kva leksikonartiklar som kan vera aktuelle om dette emnet og korleis dei kan byggjast opp, men artikkelen kan òg vera nyttig for den som vil skriva om dette i andre format og samanhengar		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Bjornstjerne Bjornson.jpg\|Bjørnstjerne Bjørnson var den drivande krafta i organiseringa av riksmålsrørsla hausten 1899.}}Denne artikkelen om '''[[Metode:Lokal språkstrid\|lokal språkstrid]]''' gjev ei innføring i korleis språkstrid i lokalsamfunnet kan studerast. Føremålet er særleg å peika på kva leksikonartiklar som kan vera aktuelle om dette emnet og korleis dei kan byggjast opp, men artikkelen kan òg vera nyttig for den som vil skriva om dette i andre format og samanhengar

Linje 193:		Linje 194:
	*Lilleholt, Kåre. (1981). Nynorsk i offentleg målbruk. I ''Målreising i 75 år. Noregs mållag 1906-1981'' (s. 383-407). Oslo: Fonna forlag.		*Lilleholt, Kåre. (1981). Nynorsk i offentleg målbruk. I ''Målreising i 75 år. Noregs mållag 1906-1981'' (s. 383-407). Oslo: Fonna forlag.
	*Støylen, Andreas. (1955). ''Målparagrafen i folkeskolelovene.'' Oslo: Noregs boklag.		*Støylen, Andreas. (1955). ''Målparagrafen i folkeskolelovene.'' Oslo: Noregs boklag.
			{{Språkskifte i norske kommunar 1892-2013}}
	[[Kategori:Metode]]		[[Kategori:Metode]]
	[[Kategori:Norsk språk]]		[[Kategori:Norsk språk]]

Oddloho: /* Introduksjonsfasen (før ca 1890) */

2013-01-14T22:53:52Z

Introduksjonsfasen (før ca 1890)

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. jan. 2013 kl. 22:53
Linje 35:		Linje 35:
	I mange lokalsamfunn vil ein ikkje finna spor etter målsaka i denne fasen. Og i den grad ein finn det, vil det primært vera knytt til einskildpersonar eller små miljø. Di meir interessante er det då dei spora ein måtte finna etter lokal språkstrid eller språkengasjement. Sjansane vil vera størst for å finna det i lærarkrinsar, og i organisasjonar som samtale- og leseforeiningar, skyttarlag og venstreforeiningar då dei vart organiserte kring riksrettsstriden (1884).		I mange lokalsamfunn vil ein ikkje finna spor etter målsaka i denne fasen. Og i den grad ein finn det, vil det primært vera knytt til einskildpersonar eller små miljø. Di meir interessante er det då dei spora ein måtte finna etter lokal språkstrid eller språkengasjement. Sjansane vil vera størst for å finna det i lærarkrinsar, og i organisasjonar som samtale- og leseforeiningar, skyttarlag og venstreforeiningar då dei vart organiserte kring riksrettsstriden (1884).

	I 1883-84 tok [[Det Norske Samlaget]] i hovudstaden og eit lærarmøte i [[~~Vadheim~~]] i Sogn og Fjordane initiativet til å gje landsmålet ein offisiell status jamsides riksmål. Det resulterte i nokre titals lokale resolusjonar, og denne aktiviteten kan ha sett spor i lokalmiljøet. Resultatet av kampanjen var det såkalla [[jamstellingsvedtaket]] i Stortinget 12. mai 1885 der landsmålet i prinsippet vart gjort til offisielt jamstelt nasjonalspråk.		I 1883-84 tok [[Det Norske Samlaget]] i hovudstaden og eit lærarmøte i Vadheim (''[[Vadheimresolusjonen]]'') i Sogn og Fjordane initiativet til å gje landsmålet ein offisiell status jamsides riksmål. Det resulterte i nokre titals lokale resolusjonar, og denne aktiviteten kan ha sett spor i lokalmiljøet. Resultatet av kampanjen var det såkalla [[jamstellingsvedtaket]] i Stortinget 12. mai 1885 der landsmålet i prinsippet vart gjort til offisielt jamstelt nasjonalspråk.
	I bygdene kan ein i denne fasen byrja å finna lærarar som ambassadørar for målsaka. Det er då interessant kvar dei har fått desse ideane frå. Ofte kan dei følgjast attende til ein lærarskule eller ein folkehøgskule.		I bygdene kan ein i denne fasen byrja å finna lærarar som ambassadørar for målsaka. Det er då interessant kvar dei har fått desse ideane frå. Ofte kan dei følgjast attende til ein lærarskule eller ein folkehøgskule.

Oddloho på 1. feb. 2012 kl. 09:47

2012-02-01T09:47:42Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. feb. 2012 kl. 09:47
Linje 62:		Linje 62:
	Etter ein kvass lokal språkstrid vart folkeskulen i Odda hausten 1914 delt i ei riksmålsavdeling og ei landsmålsavdeling. Dette vart opphavet til ordninga med språklege parallellklassar, som vart formalisert av Stortinget gjennom eit tillegg til målparagrafane i skulelovene i desember 1917.<ref>Hoel 2011, s. 255ff</ref> Etter dette kunne eit språkleg mindretal (etter kvart fastslege til minst 10 elevar) krevja klassedeling på språkleg grunnlag. Dette har vore ei mykje nytta ordning heilt fram til i dag for å sikra språklege mindretalsrettar i grunnopplæringa.		Etter ein kvass lokal språkstrid vart folkeskulen i Odda hausten 1914 delt i ei riksmålsavdeling og ei landsmålsavdeling. Dette vart opphavet til ordninga med språklege parallellklassar, som vart formalisert av Stortinget gjennom eit tillegg til målparagrafane i skulelovene i desember 1917.<ref>Hoel 2011, s. 255ff</ref> Etter dette kunne eit språkleg mindretal (etter kvart fastslege til minst 10 elevar) krevja klassedeling på språkleg grunnlag. Dette har vore ei mykje nytta ordning heilt fram til i dag for å sikra språklege mindretalsrettar i grunnopplæringa.

	For ei grundigare innføring i prosedyrar og språkskifteprosessen før ca 1910, sjå Kjell Haugland.<ref>Haugland 1985, s. 154ff</ref> Det finst dessutan to nyttige juridiske utgreiingar om målparagrafen i folkeskulelovene av Nikolaus Gjelsvik og Andreas Støylen.<ref>Gjelsvik 1904 og Støylen 1955</ref> Ver merksam på at særleg Gjelsvik tøyer lovtolkinga så langt som råd i nynorskvenleg lei.		For ei grundigare innføring i prosedyrar og språkskifteprosessen før ca 1910, sjå Kjell Haugland.<ref>Haugland 1985, s. 154ff</ref> Det finst dessutan to nyttige juridiske utgreiingar om [[målparagrafen]] i folkeskulelovene av Nikolaus Gjelsvik og Andreas Støylen.<ref>Gjelsvik 1904 og Støylen 1955</ref> Ver merksam på at særleg Gjelsvik tøyer lovtolkinga så langt som råd i nynorskvenleg lei.

	===Kyrkja===		===Kyrkja===

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:57
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{~~thumb høyre~~\|Bjornstjerne Bjornson.jpg\|Bjørnstjerne Bjørnson var den drivande krafta i organiseringa av riksmålsrørsla hausten 1899.}}Denne artikkelen om '''[[Hjelp:Lokal språkstrid\|lokal språkstrid]]''' gjev ei innføring i korleis språkstrid i lokalsamfunnet kan studerast. Føremålet er særleg å peika på kva leksikonartiklar som kan vera aktuelle om dette emnet og korleis dei kan byggjast opp, men artikkelen kan òg vera nyttig for den som vil skriva om dette i andre format og samanhengar		<onlyinclude>{{Thumb\|Bjornstjerne Bjornson.jpg\|Bjørnstjerne Bjørnson var den drivande krafta i organiseringa av riksmålsrørsla hausten 1899.}}Denne artikkelen om '''[[Hjelp:Lokal språkstrid\|lokal språkstrid]]''' gjev ei innføring i korleis språkstrid i lokalsamfunnet kan studerast. Føremålet er særleg å peika på kva leksikonartiklar som kan vera aktuelle om dette emnet og korleis dei kan byggjast opp, men artikkelen kan òg vera nyttig for den som vil skriva om dette i andre format og samanhengar

	Med den norske språkstriden meiner me her primært striden mellom dei to skriftspråka som i dag offisielt heiter [[nynorsk]] og [[bokmål]] (tidlegare [[landsmål]] og [[riksmål]] eller [[dansk-norsk]]). Men ein skal òg vera klar over at det i periodar har vore sterk strid mellom ulike interne variantar av dei to skriftspråka, noko som også har fått uttrykk på lokalplan. (Sjå [[Østlandsk reisning]].)		Med den norske språkstriden meiner me her primært striden mellom dei to skriftspråka som i dag offisielt heiter [[nynorsk]] og [[bokmål]] (tidlegare [[landsmål]] og [[riksmål]] eller [[dansk-norsk]]). Men ein skal òg vera klar over at det i periodar har vore sterk strid mellom ulike interne variantar av dei to skriftspråka, noko som også har fått uttrykk på lokalplan. (Sjå [[Østlandsk reisning]].)
Linje 13:		Linje 13:

	==Målsaka - spreiingsmønster==		==Målsaka - spreiingsmønster==
	{{~~thumb høyre~~\|Olav Rusti-Ivar Aasen.jpg\|Ivar Aasen (1813-1896) fekk på slutten av livet oppleva at det norske språket han hadde rekonstruert, byrja å vekkja interesse på lokalplanet. (Teikning av [[Olav Rusti]])}} Ideane om å erstatte det rådande dansk-norske skriftspråket med eit nytt norsk skriftspråk kan studerast som ein spreiingsprosess frå eit sentrum mot ein periferi. I ein forenkla modell kan dette framstillast som ein firestegsprosess:		{{Thumb\|Olav Rusti-Ivar Aasen.jpg\|Ivar Aasen (1813-1896) fekk på slutten av livet oppleva at det norske språket han hadde rekonstruert, byrja å vekkja interesse på lokalplanet. (Teikning av [[Olav Rusti]])}} Ideane om å erstatte det rådande dansk-norske skriftspråket med eit nytt norsk skriftspråk kan studerast som ein spreiingsprosess frå eit sentrum mot ein periferi. I ein forenkla modell kan dette framstillast som ein firestegsprosess:
	* Nye idear om språk og nasjon kom til Noreg frå Europa i overgangen mellom 17- og 1800-talet og utløyste ein debatt om det norske språkspørsmålet, særleg i tida etter 1814.		* Nye idear om språk og nasjon kom til Noreg frå Europa i overgangen mellom 17- og 1800-talet og utløyste ein debatt om det norske språkspørsmålet, særleg i tida etter 1814.
	* Etter at [[Ivar Aasen]] lanserte landsmålet som eit alternativ til dansk-norsk kring 1850, oppstod det i 1850-åra miljø av målfolk i dei største byane (Kristiania, Bergen). Tidleg i 1860-åra vart det organisert formelle organisasjonar i Kristiania, Bergen og Trondheim for å fremja landsmålet. Frå 1868 fekk ein to varige målreisingsorganisasjonar, [[Det Norske Samlaget]] (Kristiania) og [[Vestmannalaget]] (Bergen).		* Etter at [[Ivar Aasen]] lanserte landsmålet som eit alternativ til dansk-norsk kring 1850, oppstod det i 1850-åra miljø av målfolk i dei største byane (Kristiania, Bergen). Tidleg i 1860-åra vart det organisert formelle organisasjonar i Kristiania, Bergen og Trondheim for å fremja landsmålet. Frå 1868 fekk ein to varige målreisingsorganisasjonar, [[Det Norske Samlaget]] (Kristiania) og [[Vestmannalaget]] (Bergen).
Linje 50:		Linje 50:
	Dette var det formelle grunnlaget for at dei lokale skulestyra kunne ta til med innføringa av landsmål i folkeskulen. Ein skal merka seg to punkt i paragrafen, som er viktige i eit studium av korleis språkskifteprosessen føregjekk lokalt: For det fyrste var prosedyren at både overtilsynet for skulen og deretter krinsen (altså ei ’folkerøysting’ på eit krinsmøte) skulle uttala seg før skulestyret gjorde det bindande vedtaket. Røysterett på krinsmøtet hadde alle foreldre som budde i krinsen og hadde born i skulen, og likeeins alle som er 25 år, busette i skulekrinsen og særskilt skattlagde. Gifte kvinner som etter 1901 hadde kommunal røysterett, hadde òg røysterett på krinsmøtet. Eit framlegg i Stortinget i 1892 om at skulestyret var bunde til å følgja eit vedtak i krinsmøtet gjort med 2/3 fleirtal, kom ikkje inn i lova. Dermed stod skulestyret formelt fritt til å gjera eit anna vedtak enn overtilsynet og krinsmøtet hadde rådd til, og skulestyret kunne òg gjera særskilte vedtak for kvar skulekrins. Regelverket har seinare vorte endra noko, fyrste gong i 1915, men ordninga med krinsrøystingar gjeld framleis.		Dette var det formelle grunnlaget for at dei lokale skulestyra kunne ta til med innføringa av landsmål i folkeskulen. Ein skal merka seg to punkt i paragrafen, som er viktige i eit studium av korleis språkskifteprosessen føregjekk lokalt: For det fyrste var prosedyren at både overtilsynet for skulen og deretter krinsen (altså ei ’folkerøysting’ på eit krinsmøte) skulle uttala seg før skulestyret gjorde det bindande vedtaket. Røysterett på krinsmøtet hadde alle foreldre som budde i krinsen og hadde born i skulen, og likeeins alle som er 25 år, busette i skulekrinsen og særskilt skattlagde. Gifte kvinner som etter 1901 hadde kommunal røysterett, hadde òg røysterett på krinsmøtet. Eit framlegg i Stortinget i 1892 om at skulestyret var bunde til å følgja eit vedtak i krinsmøtet gjort med 2/3 fleirtal, kom ikkje inn i lova. Dermed stod skulestyret formelt fritt til å gjera eit anna vedtak enn overtilsynet og krinsmøtet hadde rådd til, og skulestyret kunne òg gjera særskilte vedtak for kvar skulekrins. Regelverket har seinare vorte endra noko, fyrste gong i 1915, men ordninga med krinsrøystingar gjeld framleis.

	{{~~thumb høyre~~\|1901 målvedtak jostedal skulestyre.JPG\|Døme på målvedtak: 15. januar 1901 vedtok Jostedal skulestyre å tillata foreldra å skaffa abc og bibelhistorie på nynorsk, sjå [[Språkskiftet til nynorsk i Jostedalen]]}} For det andre opna paragrafen for ein stegvis prosess der overgangen til nynorsk (eller tilbake) skjedde steg for steg ved at ein tok bok for bok eller fag for fag, og at vedtaket om det skriftlege opplæringsmålet til elevane vart gjort særskilt, altså ikkje ’alt eller inkje’ i eitt vedtak som dagens opplæringslov føreskriv. Ein finn òg døme på at elevane ikkje gjekk heilt over til å skriva landsmål med ein gong, men fekk t.d. ein time skriftleg landsmålsopplæring i veka i ein overgangsperiode.		{{Thumb\|1901 målvedtak jostedal skulestyre.JPG\|Døme på målvedtak: 15. januar 1901 vedtok Jostedal skulestyre å tillata foreldra å skaffa abc og bibelhistorie på nynorsk, sjå [[Språkskiftet til nynorsk i Jostedalen]]}} For det andre opna paragrafen for ein stegvis prosess der overgangen til nynorsk (eller tilbake) skjedde steg for steg ved at ein tok bok for bok eller fag for fag, og at vedtaket om det skriftlege opplæringsmålet til elevane vart gjort særskilt, altså ikkje ’alt eller inkje’ i eitt vedtak som dagens opplæringslov føreskriv. Ein finn òg døme på at elevane ikkje gjekk heilt over til å skriva landsmål med ein gong, men fekk t.d. ein time skriftleg landsmålsopplæring i veka i ein overgangsperiode.

	Dette opna for ei rekkje ulike variantar. Særleg i den fyrste fasen var ein stegvis prosess heller vanleg for at folk skulle venja seg til landsmålet. Det var heller ikkje uvanleg at det vart gjort ulike vedtak for dei ulike skulekrinsane innanfor ein kommune, alt etter utfallet av dei lokale prosessane. Det kan såleis vera vanskeleg å finna eitt årstal for når ein krins eller kommune skifte opplæringsmål – det var oftast heller snakk om ein gradvis prosess over fleire år. Men det viktigaste einskildvedtaket i denne prosessen var det som galdt det skriftlege opplæringsmålet til elevane.		Dette opna for ei rekkje ulike variantar. Særleg i den fyrste fasen var ein stegvis prosess heller vanleg for at folk skulle venja seg til landsmålet. Det var heller ikkje uvanleg at det vart gjort ulike vedtak for dei ulike skulekrinsane innanfor ein kommune, alt etter utfallet av dei lokale prosessane. Det kan såleis vera vanskeleg å finna eitt årstal for når ein krins eller kommune skifte opplæringsmål – det var oftast heller snakk om ein gradvis prosess over fleire år. Men det viktigaste einskildvedtaket i denne prosessen var det som galdt det skriftlege opplæringsmålet til elevane.
Linje 70:		Linje 70:

	===Lokalstyring===		===Lokalstyring===
	{{~~thumb høyre~~\|Målformer i Norge.png\|Kommunale vedtak om tenestemål (2007)}} Dei lokale styringsorgana stod i prinsippet fritt til å ta i bruk nynorsk etter det språklege [[jamstellingsvedtaket]] i 1885, men gjorde det i liten grad dei fyrste åra. Kompetansen i nynorsk var gjerne dårleg, også mellom dei som ideologisk rekna seg som målfolk, og hovudtendensen er at nynorsk vart teke i bruk i folkeskulen og i kyrkja (Blix-salmane) før språket vart teke i bruk i kommunale organ.		{{Thumb\|Målformer i Norge.png\|Kommunale vedtak om tenestemål (2007)}} Dei lokale styringsorgana stod i prinsippet fritt til å ta i bruk nynorsk etter det språklege [[jamstellingsvedtaket]] i 1885, men gjorde det i liten grad dei fyrste åra. Kompetansen i nynorsk var gjerne dårleg, også mellom dei som ideologisk rekna seg som målfolk, og hovudtendensen er at nynorsk vart teke i bruk i folkeskulen og i kyrkja (Blix-salmane) før språket vart teke i bruk i kommunale organ.

	Det finst døme frå andre halvdel av 1870-åra på lokale målfolk som nytta nynorsk i kommunale dokument og møtebøker (Gausdal, Hylestad i Setesdalen). I dei tilfella reagerte amtmenn og departement med å nekta å svara på brev på nynorsk, og å godkjenna offentlege protokollar skrivne på nynorsk. Med jamstellingsvedtaket måtte staten tola kommunal nynorskbruk, men det hende framleis at embetsmenn reagerte, og bruken var marginal før hundreårsskiftet.<ref>Lilleholt 1981, s. 383ff</ref>		Det finst døme frå andre halvdel av 1870-åra på lokale målfolk som nytta nynorsk i kommunale dokument og møtebøker (Gausdal, Hylestad i Setesdalen). I dei tilfella reagerte amtmenn og departement med å nekta å svara på brev på nynorsk, og å godkjenna offentlege protokollar skrivne på nynorsk. Med jamstellingsvedtaket måtte staten tola kommunal nynorskbruk, men det hende framleis at embetsmenn reagerte, og bruken var marginal før hundreårsskiftet.<ref>Lilleholt 1981, s. 383ff</ref>