Målparagrafen - Sideversjonshistorikk

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Thumb høyre

2024-03-04T14:57:56Z

Robot: Endrer mal: Thumb høyre

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:57
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{~~thumb høyre~~\|Viggo Ullmann komprimert.jpg\|[[Viggo Ullmann]] tok initiativet til målparagrafen<noinclude> som formann i Det Norske Samlaget og fekk framlegget gjennom som parlamentarisk leiar og stortingspresident for Venstre</noinclude>.}}		<onlyinclude>{{Thumb\|Viggo Ullmann komprimert.jpg\|[[Viggo Ullmann]] tok initiativet til målparagrafen<noinclude> som formann i Det Norske Samlaget og fekk framlegget gjennom som parlamentarisk leiar og stortingspresident for Venstre</noinclude>.}}
	'''[[Målparagrafen]]''' var paragrafen i folkeskulelovene som regulerte bruken av [[bokmål]] og [[nynorsk]] i undervisninga. Hovudprinsippa gjeld framleis og er i dag ein del av opplæringslova. Lovendringa som Stortinget vedtok i 1892, var ei konkretisering av jamstellingsvedtaket frå 1885, og det var eit avgjerande vedtak når det galdt å gjera nynorsk til offisielt jamstelt skriftspråk og bruksspråk i det norske samfunnet. </onlyinclude>		'''[[Målparagrafen]]''' var paragrafen i folkeskulelovene som regulerte bruken av [[bokmål]] og [[nynorsk]] i undervisninga. Hovudprinsippa gjeld framleis og er i dag ein del av opplæringslova. Lovendringa som Stortinget vedtok i 1892, var ei konkretisering av jamstellingsvedtaket frå 1885, og det var eit avgjerande vedtak når det galdt å gjera nynorsk til offisielt jamstelt skriftspråk og bruksspråk i det norske samfunnet. </onlyinclude>

Cnyborg på 24. jun. 2019 kl. 11:01

2019-06-24T11:01:11Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. jun. 2019 kl. 11:01
Linje 21:		Linje 21:
	<onlyinclude>Etter Venstre sin valsiger i 1891 tok partiet opp att saka<includeonly>. </includeonly></onlyinclude>, og våren 1892 vart målparagrafen vedteken av Venstre-fleirtalet i Stortinget. Odelstinget gjorde lovvedtaket med 64 mot 21 røyster 27. mai, og kongen sanksjonerte endringa 6. juli.		<onlyinclude>Etter Venstre sin valsiger i 1891 tok partiet opp att saka<includeonly>. </includeonly></onlyinclude>, og våren 1892 vart målparagrafen vedteken av Venstre-fleirtalet i Stortinget. Odelstinget gjorde lovvedtaket med 64 mot 21 røyster 27. mai, og kongen sanksjonerte endringa 6. juli.

	Nøkkelpersonane bak lovendringa var [[Viggo Ullmann]] og [[Vilhelm Andreas Wexelsen]]. Ullmann var formann i [[Det Norske Samlaget]], som formelt tok initiativet til lovendringa gjennom eit brev i februar 1892. I Stortinget var Ullmann stortingspresident og parlamentarisk leiar. Wexelsen var kyrkje- og undervisningsminister, og han tok over som formann i [[Det Norske Samlaget]] etter Ullmann i 1894.		Nøkkelpersonane bak lovendringa var [[Viggo Ullmann]] og [[Vilhelm Andreas Wexelsen (1849–1909)\|Vilhelm Andreas Wexelsen]]. Ullmann var formann i [[Det Norske Samlaget]], som formelt tok initiativet til lovendringa gjennom eit brev i februar 1892. I Stortinget var Ullmann stortingspresident og parlamentarisk leiar. Wexelsen var kyrkje- og undervisningsminister, og han tok over som formann i [[Det Norske Samlaget]] etter Ullmann i 1894.

	Den nye paragrafen vart identisk med framlegget frå skulelovkommisjonen som ikkje hadde vorte vedteke i 1889. Unntaket var at siste setning i fyrste avsnitt i kommisjonen sitt framlegg var stroken. Den lydde: "Er denne sidste [kredsens erklæring] afgivet med to Trediedele af de Mødende Stemmer, skal den af Skolestyret tages tilfølge." Denne setninga var med i framlegget frå Det Norske Samlaget, men vart altså stroken i Stortinget. Folkerøystingane i skulekrinsane vart dermed berre rådgjevande for skulestyret, ikkje bindande.		Den nye paragrafen vart identisk med framlegget frå skulelovkommisjonen som ikkje hadde vorte vedteke i 1889. Unntaket var at siste setning i fyrste avsnitt i kommisjonen sitt framlegg var stroken. Den lydde: "Er denne sidste [kredsens erklæring] afgivet med to Trediedele af de Mødende Stemmer, skal den af Skolestyret tages tilfølge." Denne setninga var med i framlegget frå Det Norske Samlaget, men vart altså stroken i Stortinget. Folkerøystingane i skulekrinsane vart dermed berre rådgjevande for skulestyret, ikkje bindande.

Jobr på 24. jun. 2016 kl. 16:26

2016-06-24T16:26:03Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. jun. 2016 kl. 16:26
Linje 28:		Linje 28:
	Målparagrafen førte til at valet mellom nynorsk og bokmål i folkeskulen heilt og fullt vart delegert til lokalsamfunnet. Paragrafen vart eit våpen i hendene på den lokale målrørsla, og fram til 1940-åra vart regelverket brukt til å føra inn nynorsk i over halvparten av dei 5500 skulekrinsane i landet med kring 1/3 av elevane. Etter 1945 har det same regelverket vorte brukt til å røysta inn bokmål att i mange av desse krinsane.		Målparagrafen førte til at valet mellom nynorsk og bokmål i folkeskulen heilt og fullt vart delegert til lokalsamfunnet. Paragrafen vart eit våpen i hendene på den lokale målrørsla, og fram til 1940-åra vart regelverket brukt til å føra inn nynorsk i over halvparten av dei 5500 skulekrinsane i landet med kring 1/3 av elevane. Etter 1945 har det same regelverket vorte brukt til å røysta inn bokmål att i mange av desse krinsane.

	Den fyrste tida opna målparagrafen for separate vedtak om skriftspråk i kvar einskild lærebok og det skriftlege opplæringsmålet. Mange stader ser ein òg at språkskiftet til nynorsk vart ein stegvis prosess. Seinare vart lovverket endra slik at ein måtte gjera eitt samla vedtak som både galdt lærebøker og skriftleg opplæringsmål. Sjå meir om praktiseringa av regelverket og korleis språkskiftet kan studerast i [[~~Metode~~:Lokal språkstrid]].		Den fyrste tida opna målparagrafen for separate vedtak om skriftspråk i kvar einskild lærebok og det skriftlege opplæringsmålet. Mange stader ser ein òg at språkskiftet til nynorsk vart ein stegvis prosess. Seinare vart lovverket endra slik at ein måtte gjera eitt samla vedtak som både galdt lærebøker og skriftleg opplæringsmål. Sjå meir om praktiseringa av regelverket og korleis språkskiftet kan studerast i [[Hjelp:Lokal språkstrid]].

	==Freistnad på omkamp==		==Freistnad på omkamp==

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T09:00:45Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 09:00
Linje 70:		Linje 70:
	{{F2}}		{{F2}}
	{{ikke koord}}		{{ikke koord}}
			{{nn}}

Cnyborg: {{ikke koord}}

2015-05-13T09:32:28Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2015 kl. 09:32
Linje 69:		Linje 69:
	[[Kategori:Grunnskole]]		[[Kategori:Grunnskole]]
	{{F2}}		{{F2}}
			{{ikke koord}}

Hans P. Hosar: Prosjektmal

2013-02-21T07:27:15Z

Prosjektmal

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. feb. 2013 kl. 07:27
Linje 63:		Linje 63:
	*Hoel, Oddmund Løkensgard. (2011). ''Norsk målreising. Mål og modernisering 1868-1940.'' (Bd. 2). Oslo: Det Norske Samlaget.		*Hoel, Oddmund Løkensgard. (2011). ''Norsk målreising. Mål og modernisering 1868-1940.'' (Bd. 2). Oslo: Det Norske Samlaget.
	*Støylen, Andreas. (1955). ''Målparagrafen i folkeskolelovene.'' Oslo: Noregs boklag.		*Støylen, Andreas. (1955). ''Målparagrafen i folkeskolelovene.'' Oslo: Noregs boklag.
			{{Språkskifte i norske kommunar 1892-2013}}
	[[Kategori:Norsk språk]]		[[Kategori:Norsk språk]]
	[[Kategori:Etableringer i 1892]]		[[Kategori:Etableringer i 1892]]

Oddloho: /* Vedtaket 1892 */ Setning om bindande folkerøysting med i Samlags-framlegget

2012-05-19T09:41:42Z

Vedtaket 1892: Setning om bindande folkerøysting med i Samlags-framlegget

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. mai 2012 kl. 09:41
Linje 23:		Linje 23:
	Nøkkelpersonane bak lovendringa var [[Viggo Ullmann]] og [[Vilhelm Andreas Wexelsen]]. Ullmann var formann i [[Det Norske Samlaget]], som formelt tok initiativet til lovendringa gjennom eit brev i februar 1892. I Stortinget var Ullmann stortingspresident og parlamentarisk leiar. Wexelsen var kyrkje- og undervisningsminister, og han tok over som formann i [[Det Norske Samlaget]] etter Ullmann i 1894.		Nøkkelpersonane bak lovendringa var [[Viggo Ullmann]] og [[Vilhelm Andreas Wexelsen]]. Ullmann var formann i [[Det Norske Samlaget]], som formelt tok initiativet til lovendringa gjennom eit brev i februar 1892. I Stortinget var Ullmann stortingspresident og parlamentarisk leiar. Wexelsen var kyrkje- og undervisningsminister, og han tok over som formann i [[Det Norske Samlaget]] etter Ullmann i 1894.

	Den nye paragrafen vart identisk med framlegget frå skulelovkommisjonen som ikkje hadde vorte vedteke i 1889. Unntaket var at siste setning i fyrste avsnitt i kommisjonen sitt framlegg var stroken. Den lydde: "Er denne sidste [kredsens erklæring] afgivet med to Trediedele af de Mødende Stemmer, skal den af Skolestyret tages tilfølge." Folkerøystingane i skulekrinsane vart dermed berre rådgjevande for skulestyret, ikkje bindande.		Den nye paragrafen vart identisk med framlegget frå skulelovkommisjonen som ikkje hadde vorte vedteke i 1889. Unntaket var at siste setning i fyrste avsnitt i kommisjonen sitt framlegg var stroken. Den lydde: "Er denne sidste [kredsens erklæring] afgivet med to Trediedele af de Mødende Stemmer, skal den af Skolestyret tages tilfølge." Denne setninga var med i framlegget frå Det Norske Samlaget, men vart altså stroken i Stortinget. Folkerøystingane i skulekrinsane vart dermed berre rådgjevande for skulestyret, ikkje bindande.

	==Konsekvensar==		==Konsekvensar==

Oddloho: /* Parallellklasseordninga */

2012-04-09T20:58:11Z

Parallellklasseordninga

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. apr. 2012 kl. 20:58
Linje 53:		Linje 53:
	I folkeskulelovene av 1936 vart retten til klassedeling formulert slik i punkt 4 i målparagrafen (§ 66 i "Lov um folkeskulen på landet", § 60 i "Lov om folkeskolen i kjøbstædene"):		I folkeskulelovene av 1936 vart retten til klassedeling formulert slik i punkt 4 i målparagrafen (§ 66 i "Lov um folkeskulen på landet", § 60 i "Lov om folkeskolen i kjøbstædene"):

	Brukes samme målform ved alle kommunens skoler, kan foreldre eller forsørgere kreve den annen målform anvendt for sine barn, dersom de har så mange barn av samme årskull at de ved å henvises til samme skole hensiktsmessig kan danne en eller flere klasser.		:Brukes samme målform ved alle kommunens skoler, kan foreldre eller forsørgere kreve den annen målform anvendt for sine barn, dersom de har så mange barn av samme årskull at de ved å henvises til samme skole hensiktsmessig kan danne en eller flere klasser.

	I "Lov om folkeskolen" (1959) vart det presisert at ein kunne skipa språklege parallellklassar ~~så fremt~~ det ~~var~~ minst 15 elevar både i bokmåls- og nynorskklassen, og med grunnskulelova (1969) vart minstegrensa sett ned til 10 elevar. Dette er vidareført i opplæringslova (1998). Parallellklasseretten galdt i utgangspunktet alle sju årssteg i folkeskulen og frå 1969 årsstega 1-7 i grunnskulen, men for årsstega 4-7 berre for norsktimane. Frå 1985 har parallellklasseretten vore avgrensa til barneskulen, men i hovudsak for alle fag.		I "Lov om folkeskolen" (1959) vart det presisert at ein kunne skipa språklege parallellklassar dersom det vart minst 15 elevar både i bokmåls- og nynorskklassen, og med grunnskulelova (1969) vart minstegrensa sett ned til 10 elevar. Dette er vidareført i opplæringslova (1998). Parallellklasseretten galdt i utgangspunktet alle sju årssteg i folkeskulen og frå 1969 årsstega 1-7 i grunnskulen, men for årsstega 4-7 berre for norsktimane. Frå 1985 har parallellklasseretten vore avgrensa til barneskulen, men i hovudsak for alle fag.

	==Litteratur==		==Litteratur==

Oddloho: /* Seinare endringar */

2012-04-09T20:55:07Z

Seinare endringar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. apr. 2012 kl. 20:55
Linje 36:		Linje 36:
	Hovudprinsippa har vorte ståande fram til i dag, men med nokre endringar. Etter fleire års strid om målparagrafen og fleire endringar, vedtok Stortinget i desember 1917 ein versjon som kom til å bli ståande i mange år.		Hovudprinsippa har vorte ståande fram til i dag, men med nokre endringar. Etter fleire års strid om målparagrafen og fleire endringar, vedtok Stortinget i desember 1917 ein versjon som kom til å bli ståande i mange år.

	Her vart det for det fyrste fastslege at elevane skulle kunne bruka sitt heimlege talemål og at læraren skulle tilpassa talemålet sitt til elevane, altså ei lovfesting av stortingsvedtaket frå 1878 om at undervisninga skulle føregå på talemålet til elevane. Det vart vidare fastslege, som i 1892, at elevane skulle lesa både nynorsk og bokmål, og at lesebøkene måtte innehalda stoff på båe mål. For det tredje vart det som i 1892 fastslege at skulestyret fastset for kvar einskild skule både kva mål dei skriftlege arbeida til elevane skal skrivast på og kva lesebok og abc som skal nyttast i skulen. Det vart elles opp til foreldra kva mål kvar ~~ein skild~~ lærebok skulle vera på. Ordninga med folkerøystingar vart vidareført, men innskjerpa slik at eit kvalifisert fleirtal no fekk høve til å binda skulestyret. Dersom eit fleirtal av dei røysteføre røysta for eitt alternativ, var det bindande for skulestyret. Dersom minst 2/3 av dei røysteføre deltok i røystinga, var òg fleirtalet i røystinga bindande for skulestyret. Nytt var òg høvet til å skipa språklege parallellklassar (sjå nedanfor).		Her vart det for det fyrste fastslege at elevane skulle kunne bruka sitt heimlege talemål og at læraren skulle tilpassa talemålet sitt til elevane, altså ei lovfesting av stortingsvedtaket frå 1878 om at undervisninga skulle føregå på talemålet til elevane. Det vart vidare fastslege, som i 1892, at elevane skulle lesa både nynorsk og bokmål, og at lesebøkene måtte innehalda stoff på båe mål. For det tredje vart det som i 1892 fastslege at skulestyret fastset for kvar einskild skule både kva mål dei skriftlege arbeida til elevane skal skrivast på og kva lesebok og abc som skal nyttast i skulen. Det vart elles opp til foreldra kva mål kvar einskild lærebok skulle vera på. Ordninga med folkerøystingar vart vidareført, men innskjerpa slik at eit kvalifisert fleirtal no fekk høve til å binda skulestyret. Dersom eit fleirtal av dei røysteføre røysta for eitt alternativ, var det bindande for skulestyret. Dersom minst 2/3 av dei røysteføre deltok i røystinga, var òg fleirtalet i røystinga bindande for skulestyret. Nytt var òg høvet til å skipa språklege parallellklassar (sjå nedanfor).

	Endringane 1912-17 skjedde innanfor folkeskulelovene frå 1889, men ein identisk målparagraf vart vidareført i dei nye skulelovene i 1936 - ”Lov um folkeskulen på landet” (§ 66) og ”Lov om folkeskolen i kjøpstædene” (§ 60).		Endringane 1912-17 skjedde innanfor folkeskulelovene frå 1889, men ein identisk målparagraf vart vidareført i dei nye skulelovene i 1936 - ”Lov um folkeskulen på landet” (§ 66) og ”Lov om folkeskolen i kjøpstædene” (§ 60).

Oddloho: /* Seinare endringar */

2012-04-09T20:54:43Z

Seinare endringar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. apr. 2012 kl. 20:54
Linje 36:		Linje 36:
	Hovudprinsippa har vorte ståande fram til i dag, men med nokre endringar. Etter fleire års strid om målparagrafen og fleire endringar, vedtok Stortinget i desember 1917 ein versjon som kom til å bli ståande i mange år.		Hovudprinsippa har vorte ståande fram til i dag, men med nokre endringar. Etter fleire års strid om målparagrafen og fleire endringar, vedtok Stortinget i desember 1917 ein versjon som kom til å bli ståande i mange år.

	Her vart det for det fyrste fastslege at elevane skulle kunne bruka sitt heimlege talemål og at læraren skulle tilpassa talemålet sitt til elevane, altså ei lovfesting av stortingsvedtaket frå 1878 om at undervisninga skulle føregå på talemålet til elevane. Det vart vidare fastslege, som i 1892, at elevane skulle lesa både nynorsk og bokmål, og at lesebøkene måtte innehalda stoff på båe mål. For det tredje vart det som i 1892 fastslege at skulestyret fastset for kvar einskild skule både kva mål dei skriftlege arbeida til elevane skal skrivast på og kva ~~lesebokog~~ abc som skal nyttast i skulen. Det vart elles opp til foreldra kva mål kvar ein skild lærebok skulle vera på. Ordninga med folkerøystingar vart vidareført, men innskjerpa slik at eit kvalifisert fleirtal no fekk høve til å binda skulestyret. Dersom eit fleirtal av dei røysteføre røysta for eitt alternativ, var det bindande for skulestyret. Dersom minst 2/3 av dei røysteføre deltok i røystinga, var òg fleirtalet i røystinga bindande for skulestyret. Nytt var òg høvet til å skipa språklege parallellklassar (sjå nedanfor).		Her vart det for det fyrste fastslege at elevane skulle kunne bruka sitt heimlege talemål og at læraren skulle tilpassa talemålet sitt til elevane, altså ei lovfesting av stortingsvedtaket frå 1878 om at undervisninga skulle føregå på talemålet til elevane. Det vart vidare fastslege, som i 1892, at elevane skulle lesa både nynorsk og bokmål, og at lesebøkene måtte innehalda stoff på båe mål. For det tredje vart det som i 1892 fastslege at skulestyret fastset for kvar einskild skule både kva mål dei skriftlege arbeida til elevane skal skrivast på og kva lesebok og abc som skal nyttast i skulen. Det vart elles opp til foreldra kva mål kvar ein skild lærebok skulle vera på. Ordninga med folkerøystingar vart vidareført, men innskjerpa slik at eit kvalifisert fleirtal no fekk høve til å binda skulestyret. Dersom eit fleirtal av dei røysteføre røysta for eitt alternativ, var det bindande for skulestyret. Dersom minst 2/3 av dei røysteføre deltok i røystinga, var òg fleirtalet i røystinga bindande for skulestyret. Nytt var òg høvet til å skipa språklege parallellklassar (sjå nedanfor).

	Endringane 1912-17 skjedde innanfor folkeskulelovene frå 1889, men ein identisk målparagraf vart vidareført i dei nye skulelovene i 1936 - ”Lov um folkeskulen på landet” (§ 66) og ”Lov om folkeskolen i kjøpstædene” (§ 60).		Endringane 1912-17 skjedde innanfor folkeskulelovene frå 1889, men ein identisk målparagraf vart vidareført i dei nye skulelovene i 1936 - ”Lov um folkeskulen på landet” (§ 66) og ”Lov om folkeskolen i kjøpstædene” (§ 60).