Namneskiftet Kristiania–Oslo - Sideversjonshistorikk

Aslak Kittelsen på 11. apr. 2026 kl. 03:37

2026-04-11T03:37:00Z

Aslak Kittelsen på 10. apr. 2026 kl. 18:02

2026-04-10T18:02:10Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2026 kl. 18:02
Linje 1:		Linje 1:
	{{Thumb\|Oslomerket faksimile.jpg\|Faksimile frå magasinet ''Signal'' nr. 48, 4. desember 1924: «Oslo-merket» vart nytta i korrespondanse, som eit slags ekstra frimerke, for å informere utlandet om namneskiftet frå Kristiania til Oslo. Henta frå ein artikkel om det komande namneskiftet.}}		<onlyinclude>{{Thumb\|Oslomerket faksimile.jpg\|Faksimile frå magasinet ''Signal'' nr. 48, 4. desember 1924: «Oslo-merket» vart nytta i korrespondanse, som eit slags ekstra frimerke, for å informere utlandet om namneskiftet frå Kristiania til Oslo. Henta frå ein artikkel om det komande namneskiftet.}}
	'''[[Namneskiftet Kristiania–Oslo\|Kristiania bytte namn til Oslo]]''' 1. januar 1925 etter å ha heitt Christiania sidan 1624, og frå 1877 Kristiania. Skiftet kom samstundes som 300-årsjubileet for flyttinga av byen og namneendringa frå Oslo til Christiania i 1624.		'''[[Namneskiftet Kristiania–Oslo\|Kristiania bytte namn til Oslo]]''' 1. januar 1925 etter å ha heitt Christiania sidan 1624, og frå 1877 Kristiania. Skiftet kom samstundes som 300-årsjubileet for flyttinga av byen og namneendringa frå Oslo til Christiania i 1624. Skiftet vart vedteke av Stortinget, trass i svært delte meiningar i kommunestyret i Kristiania og blant innbyggjarane i byen.</onlyinclude>

	Skiftet vart vedteke av Stortinget, trass i svært delte meiningar i kommunestyret i Kristiania og blant innbyggjarane i byen.

	== Byhistoria og namngjevinga ==		== Byhistoria og namngjevinga ==
Linje 45:		Linje 43:
	Kristiania kommunestyre vart deretter bedt om å vurdere ei endring av namnet på byen. I 1919 svara styret med 52 røyster mot 29 at dei ikkje ville endre namnet.<ref>Wetås 2000, s. 44.</ref> I 1923 vart kommunestyret på nytt bedt om å sjå på saka. Då var planlegginga av Kristianias 300-årsjubileum i gong, og det var jubileumskomiteen som førebudde saka. Dei tilrådde å utsetje ei eventuell namneendring, men då kommunestyret handsama saka i 1924, vart styret splitta. Ordføraren, [[Borger With]] frå Høgre, fekk det siste ordet, og Høgre-representantane hadde på førehand forplikta seg til å røyste mot namneendringa. I etterkant viste det seg at tre av Høgre-representantane hadde ynskt å røyste for endringa, dersom dei hadde fått løyve til det.<ref>Wetås 2000, s. 46.</ref>		Kristiania kommunestyre vart deretter bedt om å vurdere ei endring av namnet på byen. I 1919 svara styret med 52 røyster mot 29 at dei ikkje ville endre namnet.<ref>Wetås 2000, s. 44.</ref> I 1923 vart kommunestyret på nytt bedt om å sjå på saka. Då var planlegginga av Kristianias 300-årsjubileum i gong, og det var jubileumskomiteen som førebudde saka. Dei tilrådde å utsetje ei eventuell namneendring, men då kommunestyret handsama saka i 1924, vart styret splitta. Ordføraren, [[Borger With]] frå Høgre, fekk det siste ordet, og Høgre-representantane hadde på førehand forplikta seg til å røyste mot namneendringa. I etterkant viste det seg at tre av Høgre-representantane hadde ynskt å røyste for endringa, dersom dei hadde fått løyve til det.<ref>Wetås 2000, s. 46.</ref>

	Stort sett var nå likevel ein samanheng mellom parti og haldning. Den dåverande varaordføraren i Kristiania, [[August Andreas Logn Galtung (1881–1964)\|August Andreas Logn Galtung]], motsette seg endringa på det sterkaste. Han uttalte til Aftenposten at han «fandt, at den slags omdøpninger er unødvendig anstaltmakeri».<ref>''Aftenposten'', 1. juli 1924.</ref> Rett nok var han ein av dei få som lét til å leggje det praktiske bryderiet til grunn. I samfunnet handla diskusjonen i blant om kor vanskeleg det ville vere å gjennomføre ei namneendring, men dei folkevalde brukte ikkje mykje krefter på dette i handsaminga av saka.<ref>~~Wetåas~~ 2000, s. 201.</ref> I Fredrikshald nokre år seinare vart det derimot ei sentral del av diskusjonen.		Stort sett var nå likevel ein samanheng mellom parti og haldning. Den dåverande varaordføraren i Kristiania, [[August Andreas Logn Galtung (1881–1964)\|August Andreas Logn Galtung]], motsette seg endringa på det sterkaste. Han uttalte til Aftenposten at han «fandt, at den slags omdøpninger er unødvendig anstaltmakeri».<ref>''Aftenposten'', 1. juli 1924.</ref> Rett nok var han ein av dei få som lét til å leggje det praktiske bryderiet til grunn. I samfunnet handla diskusjonen i blant om kor vanskeleg det ville vere å gjennomføre ei namneendring, men dei folkevalde brukte ikkje mykje krefter på dette i handsaminga av saka.<ref>Wetås 2000, s. 201.</ref> I Fredrikshald nokre år seinare vart det derimot ei sentral del av diskusjonen.

	Kommunestyret i Kristiania hadde i alle fall berre rett til å kome med ei fråsegn. Det var Stortinget som skulle ta den endelege avgjerda. I Odelstinget røysta 81 representantar for namneendringa og 23 imot. Namneendringa vart innført frå 1. januar 1925.<ref>Wetås 2000, s. 48.</ref>		Kommunestyret i Kristiania hadde i alle fall berre rett til å kome med ei fråsegn. Det var Stortinget som skulle ta den endelege avgjerda. I Odelstinget røysta 81 representantar for namneendringa og 23 imot. Namneendringa vart innført frå 1. januar 1925.<ref>Wetås 2000, s. 48.</ref>

Henrikom på 10. apr. 2026 kl. 10:56

2026-04-10T10:56:21Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2026 kl. 10:56
Linje 48:		Linje 48:

	Kommunestyret i Kristiania hadde i alle fall berre rett til å kome med ei fråsegn. Det var Stortinget som skulle ta den endelege avgjerda. I Odelstinget røysta 81 representantar for namneendringa og 23 imot. Namneendringa vart innført frå 1. januar 1925.<ref>Wetås 2000, s. 48.</ref>		Kommunestyret i Kristiania hadde i alle fall berre rett til å kome med ei fråsegn. Det var Stortinget som skulle ta den endelege avgjerda. I Odelstinget røysta 81 representantar for namneendringa og 23 imot. Namneendringa vart innført frå 1. januar 1925.<ref>Wetås 2000, s. 48.</ref>

			== Saksforhandlingane ==
			Forhandlingane i Stortinget munna ut i Lov um namnebyte for byen Kristiania av 11. juli 1924. Lova og saksforhandlingane er tilgjengelege på nettsidene til Stortinget.<ref>[https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Stortingsforhandlinger/Saksside/?pid=1911-1924&mtid=72&vt=a&did=DIVL89294 Om forslag om forandr. av Kristiania bys navn (jfr. 1923).]</ref>

	==Ringverknader==		==Ringverknader==
Linje 58:		Linje 61:

	== Referansar ==		== Referansar ==
	<references/>		<references/>

	~~== Saksforhandlingane ==~~
	Forhandlingane i Stortinget munna ut i Lov um namnebyte for byen Kristiania av 11. juli 1924. Lova og saksforhandlingane er tilgjengelege på nettsidene til Stortinget.<ref>[https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Stortingsforhandlinger/Saksside/?pid=1911-1924&mtid=72&vt=a&did=DIVL89294 Om forslag om forandr. av Kristiania bys navn (jfr. 1923).]</ref>

	==Kilder og litteratur==		==Kilder og litteratur==

Henrikom på 10. apr. 2026 kl. 10:55

2026-04-10T10:55:44Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2026 kl. 10:55
Linje 59:		Linje 59:
	== Referansar ==		== Referansar ==
	<references/>		<references/>

			== Saksforhandlingane ==
			Forhandlingane i Stortinget munna ut i Lov um namnebyte for byen Kristiania av 11. juli 1924. Lova og saksforhandlingane er tilgjengelege på nettsidene til Stortinget.<ref>[https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Stortingsforhandlinger/Saksside/?pid=1911-1924&mtid=72&vt=a&did=DIVL89294 Om forslag om forandr. av Kristiania bys navn (jfr. 1923).]</ref>

	==Kilder og litteratur==		==Kilder og litteratur==

Henrikom på 10. apr. 2026 kl. 09:30

2026-04-10T09:30:44Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2026 kl. 09:30
Linje 73:		Linje 73:
	[[kategori:målstriden]]		[[kategori:målstriden]]
	[[kategori:stedsnavn]]		[[kategori:stedsnavn]]
	~~[[mal:~~nn]]		{{nn}}

Henrikom på 10. apr. 2026 kl. 09:29

2026-04-10T09:29:02Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2026 kl. 09:29
Linje 73:		Linje 73:
	[[kategori:målstriden]]		[[kategori:målstriden]]
	[[kategori:stedsnavn]]		[[kategori:stedsnavn]]
	[[nn]]		[[mal:nn]]

Henrikom på 10. apr. 2026 kl. 09:28

2026-04-10T09:28:36Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2026 kl. 09:28
Linje 7:		Linje 7:
	Den gamle busetnaden i Oslo låg der vi i dag har [[Gamlebyen (Oslo)\|Gamlebyen]]. Byen oppstod organisk, så vi har ikkje eit sikkert grunnleggingsår, men ein gong på 1000-talet hadde husklynga i vika vorte stor nok til å kallast ein by.		Den gamle busetnaden i Oslo låg der vi i dag har [[Gamlebyen (Oslo)\|Gamlebyen]]. Byen oppstod organisk, så vi har ikkje eit sikkert grunnleggingsår, men ein gong på 1000-talet hadde husklynga i vika vorte stor nok til å kallast ein by.

	Opphavet til namnet Oslo har vore omstridt. Sisteleddet ''ló'' er sikkert; det tyder slette, engslette eller elveslette. Ei tidleg forklaring var at fyrsteleddet kom frå «[[Loelva]]», eit elvenamn som er nemnt fyrste gongen i [[1613]] i [[Peder Claussøn Friis]] sin ''Norriges beskrivelse.'' Friis forklarte bynamnet som «Loens [[os]]». Men det tidlegaste kjende namnet [[Alna\|Alnaelva]], er Alna, ikkje Loelva. I [[middelalderen\|mellomalderen]] vart Oslo-namnet skrive både ''Anslo'', ''Ásló'' og ''Ósló'', og dei fyrst ~~nemde formane~~ er dei tidlegast belagde. Det er sannsynleg at fyrste anten viser til åsen bakom den opphavlege Oslosletta, [[Ekeberg (Oslo)\|Ekeberg]], eller til det [[Norrønt\|norrøne]] ordet for gud som hadde den latinske forma «ans». Tolkningane som har mest for seg, er altså anten «sletta under åsen» eller «gudanes slette».		Opphavet til namnet Oslo har vore omstridt. Sisteleddet ''ló'' er sikkert; det tyder slette, engslette eller elveslette. Ei tidleg forklaring var at fyrsteleddet kom frå «[[Loelva]]», eit elvenamn som er nemnt fyrste gongen i [[1613]] i [[Peder Claussøn Friis]] sin ''Norriges beskrivelse.'' Friis forklarte bynamnet som «Loens [[os]]». Men det tidlegaste kjende namnet [[Alna\|Alnaelva]], er Alna, ikkje Loelva. I [[middelalderen\|mellomalderen]] vart Oslo-namnet skrive både ''Anslo'', ''Ásló'' og ''Ósló'', og dei fyrst nemnde formene er dei tidlegast belagde. Det er sannsynleg at fyrste anten viser til åsen bakom den opphavlege Oslosletta, [[Ekeberg (Oslo)\|Ekeberg]], eller til det [[Norrønt\|norrøne]] ordet for gud som hadde den latinske forma «ans». Tolkningane som har mest for seg, er altså anten «sletta under åsen» eller «gudanes slette».

	Etter at [[Bybrannen i Oslo 1567\|byen brann ned i 1567]] var det snakk om å flytte han til området ved [[Akershus festning]], men det vart ikkje noko av det. Etter [[Bybrannen i Oslo 1624\|bybrannen i 1624]] slo [[Christian IV]] fast at byen skulle flyttast, og at namnet skulle vere Christiania etter han sjølv. Kyrkja og hospitalet vart fritekne frå flytting, og heldt fram med å heite Oslo hospital og Oslo kyrkje. Også namnet Oslofjorden levde vidare, men vart etter kvart endra til Christianiafjorden.<ref>Wetås 2000, s. 35.</ref>		Etter at [[Bybrannen i Oslo 1567\|byen brann ned i 1567]] var det snakk om å flytte han til området ved [[Akershus festning]], men det vart ikkje noko av det. Etter [[Bybrannen i Oslo 1624\|bybrannen i 1624]] slo [[Christian IV]] fast at byen skulle flyttast, og at namnet skulle vere Christiania etter han sjølv. Kyrkja og hospitalet vart fritekne frå flytting, og heldt fram med å heite Oslo hospital og Oslo kyrkje. Også namnet Oslofjorden levde vidare, men vart etter kvart endra til Christianiafjorden.<ref>Wetås 2000, s. 35.</ref>

Henrikom på 10. apr. 2026 kl. 09:25

2026-04-10T09:25:05Z

Vis endringer

Henrikom på 10. apr. 2026 kl. 09:00

2026-04-10T09:00:15Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2026 kl. 09:00
Linje 25:		Linje 25:
	Kritikken mot namnet «Kristiania» og dei aukande ynskjemåla om å endre namnet kan ikkje sjåast isolert frå nasjonsbygginga i samtida.		Kritikken mot namnet «Kristiania» og dei aukande ynskjemåla om å endre namnet kan ikkje sjåast isolert frå nasjonsbygginga i samtida.

	I Noreg tok nasjonalismen fleire former og fekk dessutan ny vind etter unionsoppløysinga i 1905. Den store motstanden mot det «danske» i norsk kultur, språk og samfunn bidrog til framveksten av landsmålsrørsla, som eit meir «norsk» alternativ til det utprega danske skriftspråket. Motivasjonen bak krava om namneendringar på byane i Noreg som bar namn etter danske regentar må – lik den samtidige interessa for norske folkedrakter, folkemusikk og ei vag, men sterk kjensle av kva som utgjorde «norsk» kultur og tradisjon – sjåast i denne samanhengen.		I Noreg tok nasjonalismen fleire former og fekk dessutan ny vind etter [[unionsoppløysinga]] i 1905. Den store motstanden mot det «danske» i norsk kultur, språk og samfunn bidrog til framveksten av landsmålsrørsla, som eit meir «norsk» alternativ til det utprega danske skriftspråket. Motivasjonen bak krava om namneendringar på byane i Noreg som bar namn etter danske regentar må – lik den samtidige interessa for norske folkedrakter, folkemusikk og ei vag, men sterk kjensle av kva som utgjorde «norsk» kultur og tradisjon – sjåast i denne samanhengen.

	I både målrørsla og venstrerørsla vart det utforma idear om ei djup kulturell kløft mellom det norske «folket» og embetsklassen som ei framand herskarelite.<ref>Hyvik 2016.</ref> Alt som denne framande overklassen representerte, inkludert språkforma deira, vart difor forstått som noko meir eller mindre unasjonalt. Det nasjonale vart blanda saman med oppfatningar om klassemotsetningar og eit førestilt motsetningsforhold mellom by og land, og særleg hovudstaden, der embetseliten var mest konsentrert, og resten av landet.		I både [[Nynorsk\|målrørsla]] og venstrerørsla vart det utforma idear om ei djup kulturell kløft mellom det norske «folket» og embetsklassen som ei framand herskarelite.<ref>Hyvik 2016.</ref> Alt som denne framande overklassen representerte, inkludert språkforma deira, vart difor forstått som noko meir eller mindre unasjonalt. Det nasjonale vart blanda saman med oppfatningar om klassemotsetningar og eit førestilt motsetningsforhold mellom by og land, og særleg hovudstaden, der embetseliten var mest konsentrert, og resten av landet.

	Bynamna «Christiania», ~~«Christianssund»~~, ~~«Christianssand»~~, ~~«Friedrichs Wærn»~~, ~~«Fredrikshald»~~ og ~~«Frederiksstad»~~ var alle namn som vart gjevne til byane under dansketida. Til og med ~~«Trondhjem»~~ vart sett på som noko dansk, fordi byen tidligere hadde heitt «Nidaros». Også namnet ~~«Bergen»~~ vart gjort til stridsspørsmål, med ynskje om at byen skulle verte døypt om til «Bjørgvin». Det var særleg med dei sistnemnde namna tydeleg at ein ville tilbake til dei førdanske namneformene, i den grad dei vart oppfatta som gangbare alternativ.		Bynamna «Christiania», «[[Kristiansund\|Christianssund]]», «[[Kristiansand\|Christianssand]]», «[[Stavern\|Friedrichs Wærn]]», «[[Halden\|Fredrikshald]]» og «[[Fredrikstad kommune\|Frederiksstad]]» var alle namn som vart gjevne til byane under dansketida. Til og med «[[Trondheim\|Trondhjem]]» vart sett på som noko dansk, fordi byen tidligere hadde heitt «Nidaros». Også namnet «[[Bergen kommune\|Bergen]]» vart gjort til stridsspørsmål, med ynskje om at byen skulle verte døypt om til «Bjørgvin». Det var særleg med dei sistnemnde namna tydeleg at ein ville tilbake til dei førdanske namneformene, i den grad dei vart oppfatta som gangbare alternativ.

	I fyrste omgang vart namneformene «normerte» til norsk skrivemåte. Til dømes vart Christiania skrive Kristiania og Christianssund, Kristianssund frå og med statskalenderen i 1877.<ref>Stemshaug 1991, s. 20–21; Wetås 2000, s. 38.</ref>		I fyrste omgang vart namneformene «normerte» til norsk skrivemåte. Til dømes vart Christiania skrive Kristiania og Christianssund, Kristianssund frå og med statskalenderen i 1877.<ref>Stemshaug 1991, s. 20–21; Wetås 2000, s. 38.</ref>
Linje 41:		Linje 41:

	== Namnevedtaket i 1924 ==		== Namnevedtaket i 1924 ==
	Saka var fyrst oppe til vurdering i Kristiania bystyre i fleire omgangar frå 1907. Samstundes gjekk det føre seg ei større nasjonal debatt om hovudstadsnamnet i samanheng med den geistlege og verdslege inndelinga av landet. I 1915 hadde ei vitskapleg utgreiing tilrådd at Kristiania stift skulle byte namn til Oslo bispedøme. Professorane tilrådde òg å byte ut nemninga «amt» med «fylke» og samstundes byte ut ein del av namna på desse fylka. I lovforslaget frå 1918 vart Oslo fylke tilrådd som ny nemning på Kristiania amt. Sjølve namnet på byen vart ikkje kommentert, men framlegget lente seg på forslaget om å døype om Kristiania stift til Oslo bispedøme. I innstillinga vart derimot forslaget om fylkesnamnet trekt tilbake, på grunn av krav om at bynamnet fyrst burde takast opp til vurdering.<ref>Wetås 2000, s. 42–43.</ref>		Saka var fyrst oppe til vurdering i Kristiania bystyre i fleire omgangar frå 1907. Samstundes gjekk det føre seg ei større nasjonal debatt om hovudstadsnamnet i samanheng med den geistlege og verdslege inndelinga av landet. I 1915 hadde ei vitskapleg utgreiing tilrådd at Kristiania stift skulle byte namn til [[Oslo bispedømme\|Oslo bispedøme]]. Professorane tilrådde òg å byte ut nemninga «amt» med «fylke» og samstundes byte ut ein del av namna på desse fylka. I lovforslaget frå 1918 vart [[Oslo\|Oslo fylke]] tilrådd som ny nemning på Kristiania amt. Sjølve namnet på byen vart ikkje kommentert, men framlegget lente seg på forslaget om å døype om Kristiania stift til Oslo bispedøme. I innstillinga vart derimot forslaget om fylkesnamnet trekt tilbake, på grunn av krav om at bynamnet fyrst burde takast opp til vurdering.<ref>Wetås 2000, s. 42–43.</ref>

	Kristiania kommunestyre vart deretter bedt om å vurdere ei endring av namnet på byen. I 1919 svara styret med 52 røyster mot 29 at dei ikkje ville endre namnet.<ref>Wetås 2000, s. 44.</ref> I 1923 vart kommunestyret på nytt bedt om å sjå på saka. Då var planlegginga av Kristianias 300-årsjubileum i gong, og det var jubileumskomiteen som førebudde saka. Dei tilrådde å utsetje ei eventuell namneendring, men då kommunestyret handsama saka i 1924, vart styret splitta. Ordføraren, [[Borger With]] frå Høgre, fekk det siste ordet, og Høgre-representantane hadde på førehand forplikta seg til å røyste mot namneendringa. I etterkant viste det seg at tre av Høgre-representantane hadde ynskt å røyste for endringa, dersom dei hadde fått løyve til det.<ref>Wetås 2000, s. 46.</ref>		Kristiania kommunestyre vart deretter bedt om å vurdere ei endring av namnet på byen. I 1919 svara styret med 52 røyster mot 29 at dei ikkje ville endre namnet.<ref>Wetås 2000, s. 44.</ref> I 1923 vart kommunestyret på nytt bedt om å sjå på saka. Då var planlegginga av Kristianias 300-årsjubileum i gong, og det var jubileumskomiteen som førebudde saka. Dei tilrådde å utsetje ei eventuell namneendring, men då kommunestyret handsama saka i 1924, vart styret splitta. Ordføraren, [[Borger With]] frå Høgre, fekk det siste ordet, og Høgre-representantane hadde på førehand forplikta seg til å røyste mot namneendringa. I etterkant viste det seg at tre av Høgre-representantane hadde ynskt å røyste for endringa, dersom dei hadde fått løyve til det.<ref>Wetås 2000, s. 46.</ref>
Linje 69:		Linje 69:
	*Wetås, Åse. ''Namneskiftet Kristiania - Oslo''. Utg. Novus. Oslo. 2000. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2016012105017}}.		*Wetås, Åse. ''Namneskiftet Kristiania - Oslo''. Utg. Novus. Oslo. 2000. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2016012105017}}.
	*''Dagsavisen'' (Oslo: 1998-), 30. april 2024. {{nb.no\|NBN:no-nb_digavis_dagsavisen_null_null_20240430_139_100_1}}.		*''Dagsavisen'' (Oslo: 1998-), 30. april 2024. {{nb.no\|NBN:no-nb_digavis_dagsavisen_null_null_20240430_139_100_1}}.

			[[kategori:Oslo kommune]]
			[[kategori:målstriden]]
			[[kategori:stedsnavn]]
			[[nn]]

Henrikom på 10. apr. 2026 kl. 08:50

2026-04-10T08:50:26Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2026 kl. 08:50
Linje 45:		Linje 45:
	Kristiania kommunestyre vart deretter bedt om å vurdere ei endring av namnet på byen. I 1919 svara styret med 52 røyster mot 29 at dei ikkje ville endre namnet.<ref>Wetås 2000, s. 44.</ref> I 1923 vart kommunestyret på nytt bedt om å sjå på saka. Då var planlegginga av Kristianias 300-årsjubileum i gong, og det var jubileumskomiteen som førebudde saka. Dei tilrådde å utsetje ei eventuell namneendring, men då kommunestyret handsama saka i 1924, vart styret splitta. Ordføraren, [[Borger With]] frå Høgre, fekk det siste ordet, og Høgre-representantane hadde på førehand forplikta seg til å røyste mot namneendringa. I etterkant viste det seg at tre av Høgre-representantane hadde ynskt å røyste for endringa, dersom dei hadde fått løyve til det.<ref>Wetås 2000, s. 46.</ref>		Kristiania kommunestyre vart deretter bedt om å vurdere ei endring av namnet på byen. I 1919 svara styret med 52 røyster mot 29 at dei ikkje ville endre namnet.<ref>Wetås 2000, s. 44.</ref> I 1923 vart kommunestyret på nytt bedt om å sjå på saka. Då var planlegginga av Kristianias 300-årsjubileum i gong, og det var jubileumskomiteen som førebudde saka. Dei tilrådde å utsetje ei eventuell namneendring, men då kommunestyret handsama saka i 1924, vart styret splitta. Ordføraren, [[Borger With]] frå Høgre, fekk det siste ordet, og Høgre-representantane hadde på førehand forplikta seg til å røyste mot namneendringa. I etterkant viste det seg at tre av Høgre-representantane hadde ynskt å røyste for endringa, dersom dei hadde fått løyve til det.<ref>Wetås 2000, s. 46.</ref>

	Stort sett var nå likevel ein samanheng mellom parti og haldning. Den dåverande varaordføraren i Kristiania, [[August Andreas Logn Galtung (1881–1964)\|August Andreas Logn Galtung]], motsette seg endringa på det sterkaste. Han uttalte til Aftenposten at han «fandt, at den slags omdøpninger er unødvendig anstaltmakeri».<ref>''Aftenposten'', 1. juli 1924.</ref> Rett nok var han ein av dei få som lét til å leggje det praktiske bryderiet til grunn. ~~Stort sett~~ handla ~~ikkje~~ diskusjonen om kor vanskeleg det ville vere å gjennomføre ei namneendring.<ref></ref> I Fredrikshald nokre år seinare vart det derimot ei sentral del av diskusjonen.~~<ref></ref>~~		Stort sett var nå likevel ein samanheng mellom parti og haldning. Den dåverande varaordføraren i Kristiania, [[August Andreas Logn Galtung (1881–1964)\|August Andreas Logn Galtung]], motsette seg endringa på det sterkaste. Han uttalte til Aftenposten at han «fandt, at den slags omdøpninger er unødvendig anstaltmakeri».<ref>''Aftenposten'', 1. juli 1924.</ref> Rett nok var han ein av dei få som lét til å leggje det praktiske bryderiet til grunn. I samfunnet handla diskusjonen i blant om kor vanskeleg det ville vere å gjennomføre ei namneendring, men dei folkevalde brukte ikkje mykje krefter på dette i handsaminga av saka.<ref>Wetåas 2000, s. 201.</ref> I Fredrikshald nokre år seinare vart det derimot ei sentral del av diskusjonen.

	Kommunestyret i Kristiania hadde i alle fall berre rett til å kome med ei fråsegn. Det var Stortinget som skulle ta den endelege avgjerda. I Odelstinget røysta 81 representantar for namneendringa og 23 imot. Namneendringa vart innført frå 1. januar 1925.<ref>Wetås 2000, s. 48.</ref>		Kommunestyret i Kristiania hadde i alle fall berre rett til å kome med ei fråsegn. Det var Stortinget som skulle ta den endelege avgjerda. I Odelstinget røysta 81 representantar for namneendringa og 23 imot. Namneendringa vart innført frå 1. januar 1925.<ref>Wetås 2000, s. 48.</ref>

	==Ringverknader==		==Ringverknader==
	* Det hadde vore planlagt eit storstilt 300-årsjubileum for Kristiania i 1924, men dels på grunn av saka kring namneskiftet vart planene endra til ei mer lågmælt byhistorisk ustilling.		*Det hadde vore planlagt eit storstilt 300-årsjubileum for Kristiania i 1924, men dels på grunn av saka kring namneskiftet vart planene endra til ei mer lågmælt byhistorisk ustilling.
	* Samstundes bytta óg «Kristianiafjorden» namn til [[Oslofjorden]].		*Samstundes bytta óg «Kristianiafjorden» namn til [[Oslofjorden]].
	*Kristiania-bydelen «Oslo» vart til [[Gamlebyen (Oslo)\|Gamlebyen]].		*Kristiania-bydelen «Oslo» vart til [[Gamlebyen (Oslo)\|Gamlebyen]].
	*«Oslo gravlund» vart til [[Gamlebyen gravlund (Oslo)\|Gamlebyen gravlund]].		*«Oslo gravlund» vart til [[Gamlebyen gravlund (Oslo)\|Gamlebyen gravlund]].

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2026 kl. 09:28
Linje 7:		Linje 7:
	Den gamle busetnaden i Oslo låg der vi i dag har [[Gamlebyen (Oslo)\|Gamlebyen]]. Byen oppstod organisk, så vi har ikkje eit sikkert grunnleggingsår, men ein gong på 1000-talet hadde husklynga i vika vorte stor nok til å kallast ein by.		Den gamle busetnaden i Oslo låg der vi i dag har [[Gamlebyen (Oslo)\|Gamlebyen]]. Byen oppstod organisk, så vi har ikkje eit sikkert grunnleggingsår, men ein gong på 1000-talet hadde husklynga i vika vorte stor nok til å kallast ein by.

	Opphavet til namnet Oslo har vore omstridt. Sisteleddet ''ló'' er sikkert; det tyder slette, engslette eller elveslette. Ei tidleg forklaring var at fyrsteleddet kom frå «[[Loelva]]», eit elvenamn som er nemnt fyrste gongen i [[1613]] i [[Peder Claussøn Friis]] sin ''Norriges beskrivelse.'' Friis forklarte bynamnet som «Loens [[os]]». Men det tidlegaste kjende namnet [[Alna\|Alnaelva]], er Alna, ikkje Loelva. I [[middelalderen\|mellomalderen]] vart Oslo-namnet skrive både ''Anslo'', ''Ásló'' og ''Ósló'', og dei fyrst ~~nemde formane~~ er dei tidlegast belagde. Det er sannsynleg at fyrste anten viser til åsen bakom den opphavlege Oslosletta, [[Ekeberg (Oslo)\|Ekeberg]], eller til det [[Norrønt\|norrøne]] ordet for gud som hadde den latinske forma «ans». Tolkningane som har mest for seg, er altså anten «sletta under åsen» eller «gudanes slette».		Opphavet til namnet Oslo har vore omstridt. Sisteleddet ''ló'' er sikkert; det tyder slette, engslette eller elveslette. Ei tidleg forklaring var at fyrsteleddet kom frå «[[Loelva]]», eit elvenamn som er nemnt fyrste gongen i [[1613]] i [[Peder Claussøn Friis]] sin ''Norriges beskrivelse.'' Friis forklarte bynamnet som «Loens [[os]]». Men det tidlegaste kjende namnet [[Alna\|Alnaelva]], er Alna, ikkje Loelva. I [[middelalderen\|mellomalderen]] vart Oslo-namnet skrive både ''Anslo'', ''Ásló'' og ''Ósló'', og dei fyrst nemnde formene er dei tidlegast belagde. Det er sannsynleg at fyrste anten viser til åsen bakom den opphavlege Oslosletta, [[Ekeberg (Oslo)\|Ekeberg]], eller til det [[Norrønt\|norrøne]] ordet for gud som hadde den latinske forma «ans». Tolkningane som har mest for seg, er altså anten «sletta under åsen» eller «gudanes slette».

	Etter at [[Bybrannen i Oslo 1567\|byen brann ned i 1567]] var det snakk om å flytte han til området ved [[Akershus festning]], men det vart ikkje noko av det. Etter [[Bybrannen i Oslo 1624\|bybrannen i 1624]] slo [[Christian IV]] fast at byen skulle flyttast, og at namnet skulle vere Christiania etter han sjølv. Kyrkja og hospitalet vart fritekne frå flytting, og heldt fram med å heite Oslo hospital og Oslo kyrkje. Også namnet Oslofjorden levde vidare, men vart etter kvart endra til Christianiafjorden.<ref>Wetås 2000, s. 35.</ref>		Etter at [[Bybrannen i Oslo 1567\|byen brann ned i 1567]] var det snakk om å flytte han til området ved [[Akershus festning]], men det vart ikkje noko av det. Etter [[Bybrannen i Oslo 1624\|bybrannen i 1624]] slo [[Christian IV]] fast at byen skulle flyttast, og at namnet skulle vere Christiania etter han sjølv. Kyrkja og hospitalet vart fritekne frå flytting, og heldt fram med å heite Oslo hospital og Oslo kyrkje. Også namnet Oslofjorden levde vidare, men vart etter kvart endra til Christianiafjorden.<ref>Wetås 2000, s. 35.</ref>

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. apr. 2026 kl. 03:37
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{Thumb\|Oslomerket faksimile.jpg\|Faksimile frå magasinet ''Signal'' nr. 48, 4. desember 1924: «Oslo-merket» vart nytta i korrespondanse, som eit slags ekstra frimerke, for å informere utlandet om namneskiftet frå Kristiania til Oslo. Henta frå ein artikkel om det komande namneskiftet.}}		<onlyinclude>{{Thumb\|Oslomerket faksimile.jpg\|Faksimile frå magasinet ''Signal'' nr. 48, 4. desember 1924: «Oslo-merket» vart nytta i korrespondanse, som eit slags ekstra frimerke, for å informere utlandet om namneskiftet frå Kristiania til Oslo. Henta frå ein artikkel om det komande namneskiftet.}}
	'''[[Namneskiftet Kristiania–Oslo\|Kristiania bytte namn til Oslo]]''' 1. januar 1925 etter å ha heitt Christiania sidan 1624, og frå 1877 Kristiania. Skiftet kom samstundes som 300-årsjubileet for flyttinga av byen og namneendringa frå Oslo til Christiania i 1624. Skiftet vart vedteke av Stortinget, trass i svært delte meiningar i kommunestyret i Kristiania og blant innbyggjarane i byen.</onlyinclude>		'''[[Namneskiftet Kristiania–Oslo\|Kristiania bytte namn til Oslo]]''' 1. januar 1925 etter å ha heitt Christiania sidan 1624, og frå 1877 Kristiania. Skiftet kom samstundes som 300-årsjubileet for flyttinga av byen og namneendringa frå Oslo til Christiania i 1624. Skiftet vart vedteke av Stortinget, trass i at det var svært delte meiningar om saka i kommunestyret i Kristiania og blant innbyggjarane i byen.</onlyinclude>

	== Byhistoria og namngjevinga ==		== Byhistoria og namngjevinga ==
	Den gamle busetnaden i Oslo låg der vi i dag har [[Gamlebyen (Oslo)\|Gamlebyen]]. Byen oppstod organisk, så vi har ikkje eit sikkert grunnleggingsår, men ein gong på 1000-talet ~~hadde~~ husklynga i vika ~~vorte~~ stor nok til å kallast ein by.		Den gamle busetnaden i Oslo låg der vi i dag har [[Gamlebyen (Oslo)\|Gamlebyen]]. Byen oppstod organisk, så vi har ikkje eit sikkert grunnleggingsår, men ein gong på 1000-talet vart husklynga i vika stor nok til å kallast ein by.

	Opphavet til namnet Oslo har vore omstridt. Sisteleddet ''ló'' er sikkert; det tyder slette, engslette eller elveslette. Ei tidleg forklaring var at fyrsteleddet kom frå «[[Loelva]]», eit elvenamn som er nemnt fyrste gongen i [[1613]] i [[Peder Claussøn Friis]] ~~sin ''Norriges beskrivelse~~.'' Friis forklarte bynamnet som «Loens [[os]]». Men det tidlegaste kjende namnet [[Alna\|Alnaelva]], er Alna, ikkje Loelva. I [[middelalderen\|mellomalderen]] vart Oslo-namnet skrive både ''Anslo'', ''Ásló'' og ''Ósló'', og dei fyrst nemnde formene er dei tidlegast belagde. Det er sannsynleg at ~~fyrste~~ anten viser til åsen bakom den opphavlege Oslosletta, [[Ekeberg (Oslo)\|Ekeberg]], eller til det [[Norrønt\|norrøne]] ordet for gud som hadde den latinske forma «ans». Tolkningane som har mest for seg, er altså anten «sletta under åsen» eller «gudanes slette».		Opphavet til namnet Oslo har vore omstridt. Sisteleddet ''ló'' er sikkert; det tyder slette, engslette eller elveslette. Ei tidleg forklaring var at fyrsteleddet kom frå «[[Loelva]]», eit elvenamn som er nemnt fyrste gongen i [[1613]] i ''Norriges beskrivelse'' av [[Peder Claussøn Friis]]. Friis forklarte bynamnet som «Loens [[os]]». Men det tidlegaste kjende namnet [[Alna\|Alnaelva]], er Alna, ikkje Loelva. I [[middelalderen\|mellomalderen]] vart Oslo-namnet skrive både ''Anslo'', ''Ásló'' og ''Ósló'', og dei fyrst nemnde formene er dei tidlegast belagde. Det er sannsynleg at fyrsteleddet anten viser til åsen bakom den opphavlege Oslosletta, [[Ekeberg (Oslo)\|Ekeberg]], eller til det [[Norrønt\|norrøne]] ordet for gud som hadde den latinske forma «ans». Tolkningane som har mest for seg, er altså anten «sletta under åsen» eller «gudanes slette».

	Etter at [[Bybrannen i Oslo 1567\|byen brann ned i 1567]] var det snakk om å flytte han til området ved [[Akershus festning]], men det vart ikkje noko av det. Etter [[Bybrannen i Oslo 1624\|bybrannen i 1624]] slo [[Christian IV]] fast at byen skulle flyttast, og at namnet skulle vere Christiania etter han ~~sjølv~~. Kyrkja og hospitalet vart fritekne frå flytting, og heldt fram med å heite Oslo hospital og Oslo kyrkje. Også namnet Oslofjorden levde vidare, men vart etter kvart endra til Christianiafjorden.<ref>Wetås 2000, s. 35.</ref>		Etter at [[Bybrannen i Oslo 1567\|byen brann ned i 1567]] var det snakk om å flytte han til området ved [[Akershus festning]], men det vart ikkje noko av det. Etter [[Bybrannen i Oslo 1624\|bybrannen i 1624]] slo [[Christian IV]] fast at byen skulle flyttast, og at namnet skulle vere Christiania etter han sjølve. Kyrkja og hospitalet vart fritekne frå flytting, og heldt fram med å heite Oslo hospital og Oslo kyrkje. Også namnet Oslofjorden levde vidare, men vart etter kvart endra til Christianiafjorden.<ref>Wetås 2000, s. 35.</ref>

	== Interessa for eit namneskifte ==		== Interessa for eit namneskifte ==
Linje 15:		Linje 15:
	Historikaren [[P.A. Munch\|P. A. Munch]] meinte at Oslonamnet kom frå namnet på [[Herred\|heradet]] rundt byen, og at Oslo opphavleg hadde heitt «kaupangr i Osló». Han meinte difor at det var urimeleg «i 1624 at forandre Navnet Oslo, da byen flyttedes over til [[Akershagen\|Agershagen]], thi den vedblev lige fullt at være 'Kjøbstaden i Oslo'».<ref>Munch 1855, referert i Wetås 2000, s. 35.</ref>		Historikaren [[P.A. Munch\|P. A. Munch]] meinte at Oslonamnet kom frå namnet på [[Herred\|heradet]] rundt byen, og at Oslo opphavleg hadde heitt «kaupangr i Osló». Han meinte difor at det var urimeleg «i 1624 at forandre Navnet Oslo, da byen flyttedes over til [[Akershagen\|Agershagen]], thi den vedblev lige fullt at være 'Kjøbstaden i Oslo'».<ref>Munch 1855, referert i Wetås 2000, s. 35.</ref>

	[[Ivar Aasen]] stod for det fyrste kjende forslaget om å ~~endra~~ namnet «Christiania» til «Oslo». I 1866 prenta han teksten «Um namnet Oslo» anonymt, og argumenterte for at ein burde ta opp att det gamle namnet. Han meinte Christiania var vanskeleg å uttale, og at det i skrift fekk underlege avkortingar – den vanlege kortforma ''Chra'' vart ofte kalla «Kråkeskriket». Aasen likte heller ikkje at byen hadde namn etter ein dansk konge, og kalla det, med støtte i Munch ~~sine argument, «halvbarbarisk»~~. Mange landsmålsfolk tok i tida fram mot 1900 til å nytte namnet Oslo i staden for Christiania.<ref>Wetås 2000, s. 36.</ref>		[[Ivar Aasen]] stod for det fyrste kjende forslaget om å endre namnet «Christiania» til «Oslo». I 1866 prenta han teksten «Um namnet Oslo» anonymt, og argumenterte for at ein burde ta opp att det gamle namnet. Han meinte Christiania var vanskeleg å uttale, og at det i skrift fekk underlege avkortingar – den vanlege kortforma ''Chra'' vart ofte kalla «Kråkeskriket». Aasen likte heller ikkje at byen hadde namn etter ein dansk konge, og kalla det «halvbarbarisk», med støtte i argumenta frå Munch. Mange landsmålsfolk tok i tida fram mot 1900 til å nytte namnet Oslo i staden for Christiania.<ref>Wetås 2000, s. 36.</ref>

	I samband med byjubileet i 1874 prenta [[Dagbladet]] ein føljetong av artiklar som protesterte mot at Christian IV skulle feirast som grunnleggjaren av den norske hovudstaden – trass alt hadde byen ei historie som gjekk mange hundre år lenger attende.<ref>Wetås 2000, s. 36–37.</ref>		I samband med byjubileet i 1874 prenta [[Dagbladet]] ein føljetong av artiklar som protesterte mot at Christian IV skulle feirast som grunnleggjaren av den norske hovudstaden – trass alt hadde byen ei historie som gjekk mange hundre år lenger attende.<ref>Wetås 2000, s. 36–37.</ref>
Linje 27:		Linje 27:
	I både [[Nynorsk\|målrørsla]] og venstrerørsla vart det utforma tankar om ei djup kulturell kløft mellom det norske «folket» og embetsklassen som ei framand herskarelite.<ref>Hyvik 2016.</ref> Alt denne eliten representerte, inkludert språkforma, vart difor oppfatta som noko unasjonalt. Tankar om det nasjonale vart blanda med oppfatningar om klassemotsetningar og eit førestilt motsetningsforhold mellom by og land, og særleg hovudstaden, der embetseliten var mest konsentrert, og resten av landet.		I både [[Nynorsk\|målrørsla]] og venstrerørsla vart det utforma tankar om ei djup kulturell kløft mellom det norske «folket» og embetsklassen som ei framand herskarelite.<ref>Hyvik 2016.</ref> Alt denne eliten representerte, inkludert språkforma, vart difor oppfatta som noko unasjonalt. Tankar om det nasjonale vart blanda med oppfatningar om klassemotsetningar og eit førestilt motsetningsforhold mellom by og land, og særleg hovudstaden, der embetseliten var mest konsentrert, og resten av landet.

	Bynamna «Christiania», «[[Kristiansund\|Christianssund]]», «[[Kristiansand\|Christianssand]]», «[[Stavern\|Friedrichs Wærn]]», «[[Halden\|Fredrikshald]]» og «[[Fredrikstad kommune\|Frederiksstad]]» var alle namn som ~~vart gjevne til~~ byane under dansketida. Til og med «[[Trondheim\|Trondhjem]]» vart sett på som dansk fordi byen tidlegare hadde heitt «Nidaros». Også namnet «[[Bergen kommune\|Bergen]]» vart gjort til stridsspørsmål, med ynskje om at byen skulle verte døypt om til «Bjørgvin». Det var særleg med dei sistnemnde namna tydeleg at ein ville tilbake til dei førdanske namneformene, i den grad dei vart oppfatta som gangbare alternativ.		Bynamna «Christiania», «[[Kristiansund\|Christianssund]]», «[[Kristiansand\|Christianssand]]», «[[Stavern\|Friedrichs Wærn]]», «[[Halden\|Fredrikshald]]» og «[[Fredrikstad kommune\|Frederiksstad]]» var alle namn som byane fekk under dansketida. Til og med «[[Trondheim\|Trondhjem]]» vart sett på som dansk fordi byen tidlegare hadde heitt «Nidaros». Også namnet «[[Bergen kommune\|Bergen]]» vart gjort til stridsspørsmål, med ynskje om at byen skulle verte døypt om til «Bjørgvin». Det var særleg med dei sistnemnde namna tydeleg at ein ville tilbake til dei førdanske namneformene, i den grad dei vart oppfatta som gangbare alternativ.

	I fyrste omgang vart namneformene «normerte» til norsk skrivemåte. Til dømes vart Christiania ~~skrive~~ Kristiania og Christianssund, Kristianssund frå og med statskalenderen i 1877.<ref>Stemshaug 1991, s. 20–21; Wetås 2000, s. 38.</ref>		I fyrste omgang vart namneformene «normerte» til norsk skrivemåte. Til dømes vart Christiania endra til Kristiania og Christianssund til Kristianssund frå og med statskalenderen i 1877.<ref>Stemshaug 1991, s. 20–21; Wetås 2000, s. 38.</ref>

	== Forsøk på namneendringar ==		== Forsøk på namneendringar ==
	Lokalt var det gjerne sterk motstand mot forslaga om ~~namnendringar~~. Slik var det òg i Kristiania. Bynamnet vart gjerne positivt knytt til lokal identitet. Nokre byar endra likevel namn i løpet av mellomkrigstida. Fredrikshald bytte namn til «Halden» i 1927, etter over eit tiår med diskusjon.<ref>Eliassen og Hansen 2014, s. 258.</ref> Fredriksvern bytte til «Stavern» i 1930.		Lokalt var det gjerne sterk motstand mot forslaga om namneendringar. Slik var det òg i Kristiania. Bynamnet vart gjerne positivt knytt til lokal identitet. Nokre byar endra likevel namn i løpet av mellomkrigstida. Fredrikshald bytte namn til «Halden» i 1927, etter over eit tiår med diskusjon.<ref>Eliassen og Hansen 2014, s. 258.</ref> Fredriksvern bytte til «Stavern» i 1930.

	I Fredrikstad var det ikkje snakk om å endre namnet, og den gamle skrivemåten held seg òg. Til slutt vedtok bystyret å rette seg etter normeringa som staten tidlegare hadde rådd dei til, og valde i 1932 å skrive namnet med berre ein «s».<ref>Dehli 1987, s. 393.</ref> I Kristiansund vart namnet «Fosna» førebels brukt, men det vann til slutt ikkje fram.<ref>Stemshaug 1991.</ref> For Kristiansand vart konstruksjonen «Storesand» prøvd ut, og «Agderhavn», «Otraby» og «Otraos» kom òg på bordet, men Kristiansand-namnet stod ved lag.<ref>Tønnessen 1974, s. 121–122.</ref> I 1929 røysta eit fleirtal i Stortinget for at Trondhjem skulle bytte namn til Nidaros frå og med 1930, men lokale protestar førte til eit kompromiss i eit nytt samansett Storting året etter: «Trondheim».<ref>Lockertsen 2007, s. 15.</ref>		I Fredrikstad var det ikkje snakk om å endre namnet, og den gamle skrivemåten held seg òg. Til slutt vedtok bystyret å rette seg etter normeringa som staten tidlegare hadde rådd dei til, og valde i 1932 å skrive namnet med berre ein «s».<ref>Dehli 1987, s. 393.</ref> I Kristiansund vart namnet «Fosna» førebels brukt, men det vann til slutt ikkje fram.<ref>Stemshaug 1991.</ref> For Kristiansand vart konstruksjonen «Storesand» prøvd ut, og «Agderhavn», «Otraby» og «Otraos» kom òg på bordet, men Kristiansand-namnet stod ved lag.<ref>Tønnessen 1974, s. 121–122.</ref> I 1929 røysta eit fleirtal i Stortinget for at Trondhjem skulle bytte namn til Nidaros frå og med 1930, men lokale protestar førte til eit kompromiss i eit nytt samansett Storting året etter: «Trondheim».<ref>Lockertsen 2007, s. 15.</ref>