Nes mållag - Sideversjonshistorikk

PaulVIF på 2. sep. 2024 kl. 14:40

2024-09-02T14:40:55Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. sep. 2024 kl. 14:40
Linje 28:		Linje 28:
	Å innføre nynorsk som kyrkjespråk var høgt prioritert, og i 1909 hadde [[Nes kyrkje (Sauherad)\|Nes kyrkje]] si fyrste målgudsteneste.		Å innføre nynorsk som kyrkjespråk var høgt prioritert, og i 1909 hadde [[Nes kyrkje (Sauherad)\|Nes kyrkje]] si fyrste målgudsteneste.

	Allereie fyrste året vart det oppretta eit handskrive blad, ''Fossegrimen.'' I tillegg til medlemene sine eigne tekstar og dikt, kom fleire prominente nynorskforfattarar på prent i bladet, mellom anna [[Ivar Aasen]], [[Aasmund Olavsson Vinje\|Aasmund O. Vinje]], [[Rasmus Steinsvik]], [[Per Sivle]], [[Lars Eskeland]], [[Anders Hovden]], [[Arne Støylen]] og [[Arne Garborg]].		Allereie fyrste året vart det oppretta eit handskrive blad, ''Fossegrimen.'' I tillegg til medlemene sine eigne tekstar og dikt, kom fleire prominente nynorskforfattarar på prent i bladet, mellom anna [[Ivar Aasen]], [[Aasmund Olavsson Vinje\|Aasmund O. Vinje]], [[Rasmus Steinsvik]], [[Per Sivle (1857–1904)\|Per Sivle]], [[Lars Eskeland]], [[Anders Hovden]], [[Arne Støylen]] og [[Arne Garborg]].

	Dei fyrste 10-15 åra var Nes mållag einaste målorganisasjon i kommunen. I stiftingsåret talde medlemslista 124 personar frå heile bygda. Årsmeldinga for 1909 synte at det vart halde 13 møte, av dei tre festar og ein større basar. Til 10-årsfesten på Sagavoll hausten 1918 kom om lag 300 menneske. Det var formann Johannes Kittelsen som leia festen.		Dei fyrste 10-15 åra var Nes mållag einaste målorganisasjon i kommunen. I stiftingsåret talde medlemslista 124 personar frå heile bygda. Årsmeldinga for 1909 synte at det vart halde 13 møte, av dei tre festar og ein større basar. Til 10-årsfesten på Sagavoll hausten 1918 kom om lag 300 menneske. Det var formann Johannes Kittelsen som leia festen.

Marianne Wiig: omskriving av langt sitat fra Kultursoge for Sauherad

2024-04-26T11:56:18Z

omskriving av langt sitat fra Kultursoge for Sauherad

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. apr. 2024 kl. 11:56
Linje 22:		Linje 22:
	\| digitalt =[https://lhistb.midt-telemark-museum.no/lokalhistorisk/EBK‐P‐104.pdf Arkivkatalogen]		\| digitalt =[https://lhistb.midt-telemark-museum.no/lokalhistorisk/EBK‐P‐104.pdf Arkivkatalogen]
	}}		}}
	'''[[Nes mållag]]''' i [[Midt-Telemark kommune]] blei stifta på [[Gvarv]] 4. oktober 1908 av blant andre [[Ketil Skogen (1884–1970)\|Ketil Skogen]], tidlegare stortingsrepresentant for [[Venstre]]. Laget eig Kjernehuset i Gvarv sentrum som er pussa opp og som starta opp att med serveringsverksemd og konsertar våren 2013. I 2021 er det Frivilligsentralen i Sauherad som held til i bygget.		'''[[Nes mållag]]''' i [[Midt-Telemark kommune]] blei stifta på [[Gvarv]] 4. oktober 1908 av blant andre [[Ketil Skogen (1884–1970)\|Ketil Skogen]], tidlegare stortingsrepresentant for [[Venstre]]. Laget eig Kjernehuset i Gvarv sentrum som er pussa opp og som starta opp att med serveringsverksemd og konsertar våren 2013. I 2021 er det Frivilligsentralen i Sauherad som held til i bygget.

	~~== Framveksten av målrørsla og den frilynde~~ ungdomsrørsla ==		Målrørsla hadde større nedslag i tidlegare [[Sauherad]] kommune enn ungdomsrørsla, som båe vaks fram frå slutten av 1800-talet. Berre to år etter at [[Noregs mållag]] vart skipa i 1906, tok jusstudenten [[Ketil Skogen (1884–1970)\|Ketil Skogen]] initiativ til eit møte på Gvarv for oppretting av Nes mållag''.'' Læraren [[Erik Gunheim (1851-1919)\|Erik Gunheim]] vart valt til formann. Gunheim og Skogen, som seinare vart leiar for laget, vart sterke pådrivarar for fremjing av nynorsken. [[Rolleiv Lønheim (1903-1987)\|Rolleiv Lønheim]] var ein annan sentral mann i mållagsarbeidet. Han var formann i fleire perioder både før og etter andre verdskrigen, og var i 1983 fyrste æresmedlemet i laget.
	~~'''''Utdrag~~ frå ~~Olav Rovdes artikkel~~ i ~~«Kultursoga~~ for ~~Sauherad»'~~''''

	~~Det~~ var ~~særleg to rørsler som dominerte organisasjonsframveksten på bygdene frå slutten av 1800-talet~~, og ~~som utvikla seg vidare på 1900-talet: målrørsla og den frilynde ungdomsrørsla. Dei var~~ i ~~mange samanhengar nærskylde. Ei hovudoppgåve for dei begge var å «fremje landsmålet og den norske kulturen», som det heitte i lagslovene til ''Telefylket frilyndte Ungdomssamlag''.~~[i] ~~I tillegg til kamp for «det norske», var fråhaldssaka eit prioritert område, sjølv om det aldri vart kravd totalfråhald av medlemene, slik fråhaldsorganisasjonane gjorde~~.		Å innføre nynorsk som kyrkjespråk var høgt prioritert, og i 1909 hadde [[Nes kyrkje (Sauherad)\|Nes kyrkje]] si fyrste målgudsteneste.

	I eit ~~stemne for ungdomslag på Årnes i 1895 vart ungdomssamlaget sett på beina som ein samleorganisjon for alle dei lokale ungdomslaga i Bratsberg. Samlaget vart samstundes underorganisasjon for~~ ''~~Noregs Ungdomslag~~'' ~~som vart skipa året etter. Sauherad var representert med ungdomslag både~~ på ~~Akkerhaugen~~, ~~Nes og Hjuksebø~~, ~~men den frilynde ungdomsrørsla i kommunen vart aldri så sterk som i Øvre Telemark~~. ~~Det kan ha samanheng med innverknaden kristendom~~ og ~~indremisjon fekk i Sauherad – m.a. rundt ungdomsmiljøa knytte til Sagavoll. Den frisinna rørsla stod altfor nær «fritenkjarane» rundt folkehøgskulen i Seljord~~.		Allereie fyrste året vart det oppretta eit handskrive blad, ''Fossegrimen.'' I tillegg til medlemene sine eigne tekstar og dikt, kom fleire prominente nynorskforfattarar på prent i bladet, mellom anna [[Ivar Aasen]], [[Aasmund Olavsson Vinje\|Aasmund O. Vinje]], [[Rasmus Steinsvik]], [[Per Sivle]], [[Lars Eskeland]], [[Anders Hovden]], [[Arne Støylen]] og [[Arne Garborg]].

	~~Målrørsla – som altså hadde slektskap til ungdomsrørsla, hadde eit noko sterkare nedslag~~ i kommunen~~, men den vart seinare organisert enn den frilynde ungdomsrørsla~~. ~~''Noregs mållag''~~ vart ~~skipa i Oslo 1906. To år seinare kalla Ketil Skogen inn til~~ møte ~~på Furuheim~~, ~~bak bakeriet på Gvarv, der det i dag er omsorgsbustadar – for oppretting~~ av ~~''Nes Mållag~~.~~'' Skogen, som på denne tid var oppteken med jus~~-studiet i Oslo, kunne ikkje gå inn som formann. Erik Gunheim vart valt, han stod sentralt i målarbeidet i heile sitt vaksne liv. Skogen gjekk inn som leiar i mållaget seinare, og saman var dei to sterke pådrivarar for «å gjeva det nynorske målet det rom og den vyrdnad det med all rett hev krav på~~: Å verta Norigs godkjende hovudmål», som det heitte i første post i lovene.[ii] Prioriterte arbeidsoppgåver var å innføre nynorsk som kyrkjespråk~~. Første målgudsteneste i Nes kyrkje var i 1909. Men språkkrav i gudstenestene vekte (som vi skal sjå) strid til langt inn i siste etterkrigstid. Den som elles stod sentralt i arbeidet i mållaget, var Rolleiv Lønheim. Han var formann ~~i fleire perioder både på 20- og 30-talet, og etter krigen (1949–54, 1968–79), og han vart utnemd~~ som ~~første æresmedlem i 1983~~.		Dei fyrste 10-15 åra var Nes mållag einaste målorganisasjon i kommunen. I stiftingsåret talde medlemslista 124 personar frå heile bygda. Årsmeldinga for 1909 synte at det vart halde 13 møte, av dei tre festar og ein større basar. Til 10-årsfesten på Sagavoll hausten 1918 kom om lag 300 menneske. Det var formann Johannes Kittelsen som leia festen.

	''Nes mållag'' stod åleine som målorganisasjon i kommunen dei første 10–15 åra etter skipinga i 1908. Men i denne perioden, og særleg den første tida, dreiv det eit aktivt mållagsarbeid. Medlemslista frå 1908 talde 124 personar frå heile bygda. Året etter syner årsmeldinga at det vart halde 16 møte, av dei 3 festar og ein større basar. På 10-årsfesten hausten 1918 på Sagavoll, leidd av formannen Johannes Kittelsen, var det samla om lag 300 menneske.[i] Ved starten i 1908 vart det oppretta eit handskrive blad, ''Fossegrimen,'' der det vart trykt dikt og litterære tekstar av nynorskforfattarar: Ivar Aasen, Aasmund O. Vinje, Rasmus Steinsvik, Per Sivle, Lars Eskeland, Anders Hovden, Arne Støylen, Arne Garborg. Garborg vitja også laget våren 1910. Medlemene tok del med eigne tekstar – og eigne dikt – mest med nasjonalt innhald, i pakt med dei politiske stemningane i målmiljøa etter unionsoppløysinga.[ii]		Frå slutten av 1920-åra minka aktiviteten i lage, og mellom 1931 og 1938 låg laget nede. Leiaren, Kristen Gunheim, lærar og bror til Erik, kalte likevel inn til årsmøte og selde julehefte. Etter at alt lagsarbeid vart lagt ned under okkupasjonen, fekk mållaget ei ny blomstring frå 1949. I midten av 1950-åra hadde laget opp mot 90 medlemer.

	Frå slutten av 1920-åra ~~gjekk~~ aktiviteten i ~~''Nes mållag'' attende. Frå~~ 1931 ~~til~~ 1938 låg ~~det heilt~~ nede~~, men leiaren~~, Kristen Gunheim ~~(han var utdanna~~ lærar og bror til Erik ~~Gunheim)~~, ~~heldt liv i det ved å kalle~~ inn til årsmøte og ~~selje~~ julehefte. ~~Under okkupasjonen vart~~ alt lagsarbeid lagt ned. ~~Atterreisinga skjedde i 1949, og fram til~~ midten av 1950-åra ~~vart det igjen ein stor organisasjon med ein medlemsmasse på~~ opp mot 90. ~~Gjennom aktiv medlemsverving heldt tala seg høge lenge, men det vart stadig vanskelegare å få medlemene til å stille på møta. Det var mest styret som heldt arbeidet i gang.[i]~~
	==Kjelder og litteratur==		==Kjelder og litteratur==

	*Ulvenes, Halvor: Nes Mållag er i 100. I: ''Varden 2008.09.27''. {{nb.no\|NBN:no-nb_digavis_varden_null_null_20080927_134_226_1\|side=19}}.		*Ulvenes, Halvor: Nes Mållag er i 100. I: ''Varden 2008.09.27''. {{nb.no\|NBN:no-nb_digavis_varden_null_null_20080927_134_226_1\|side=19}}.
	*Fosstveit, T., Lønheim, E., Rekkedal, P., Skobba, I., & Aarnes, T. (2023). ''Kultursoge for Sauherad''. Sauherad historielag.{{nn}}		*Rovde, Olav: Artikkel i: Fosstveit, T., Lønheim, E., Rekkedal, P., Skobba, I., & Aarnes, T. (2023). ''Kultursoge for Sauherad''. Sauherad historielag.{{nn}}
	[[Kategori:Etableringer i 1897]]		[[Kategori:Etableringer i 1897]]
	[[Kategori:Opphør i 1972]]		[[Kategori:Opphør i 1972]]

Marianne Wiig: justert kildehenvisning, innholdet i sitatet bør integreres i artikkelen

2024-04-03T11:25:09Z

justert kildehenvisning, innholdet i sitatet bør integreres i artikkelen

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. apr. 2024 kl. 11:25
Linje 36:		Linje 36:

	Frå slutten av 1920-åra gjekk aktiviteten i ''Nes mållag'' attende. Frå 1931 til 1938 låg det heilt nede, men leiaren, Kristen Gunheim (han var utdanna lærar og bror til Erik Gunheim), heldt liv i det ved å kalle inn til årsmøte og selje julehefte. Under okkupasjonen vart alt lagsarbeid lagt ned. Atterreisinga skjedde i 1949, og fram til midten av 1950-åra vart det igjen ein stor organisasjon med ein medlemsmasse på opp mot 90. Gjennom aktiv medlemsverving heldt tala seg høge lenge, men det vart stadig vanskelegare å få medlemene til å stille på møta. Det var mest styret som heldt arbeidet i gang.[i]		Frå slutten av 1920-åra gjekk aktiviteten i ''Nes mållag'' attende. Frå 1931 til 1938 låg det heilt nede, men leiaren, Kristen Gunheim (han var utdanna lærar og bror til Erik Gunheim), heldt liv i det ved å kalle inn til årsmøte og selje julehefte. Under okkupasjonen vart alt lagsarbeid lagt ned. Atterreisinga skjedde i 1949, og fram til midten av 1950-åra vart det igjen ein stor organisasjon med ein medlemsmasse på opp mot 90. Gjennom aktiv medlemsverving heldt tala seg høge lenge, men det vart stadig vanskelegare å få medlemene til å stille på møta. Det var mest styret som heldt arbeidet i gang.[i]
	~~----~~



	~~----~~


	~~----~~


	==Kjelder og litteratur==		==Kjelder og litteratur==

	*Ulvenes, Halvor: Nes Mållag er i 100. I: ''Varden 2008.09.27''. {{nb.no\|NBN:no-nb_digavis_varden_null_null_20080927_134_226_1\|side=19}}.		*Ulvenes, Halvor: Nes Mållag er i 100. I: ''Varden 2008.09.27''. {{nb.no\|NBN:no-nb_digavis_varden_null_null_20080927_134_226_1\|side=19}}.
	*Sauherad ~~Historielag: Kultursoga for~~ Sauherad ~~2023~~.		*Fosstveit, T., Lønheim, E., Rekkedal, P., Skobba, I., & Aarnes, T. (2023). ''Kultursoge for Sauherad''. Sauherad historielag.{{nn}}
	[[Kategori:Etableringer i 1897]]		[[Kategori:Etableringer i 1897]]
	[[Kategori:Opphør i 1972]]		[[Kategori:Opphør i 1972]]
Linje 55:		Linje 45:
	[[Kategori:Sauherad]]		[[Kategori:Sauherad]]
	[[Kategori:Mållag]]		[[Kategori:Mållag]]
	~~{{nn}}~~

Torstein Fosstveit: Fet skrift

2024-03-21T10:23:47Z

Fet skrift

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. mar. 2024 kl. 10:23
Linje 25:		Linje 25:

	== Framveksten av målrørsla og den frilynde ungdomsrørsla ==		== Framveksten av målrørsla og den frilynde ungdomsrørsla ==
	''Utdrag frå Olav Rovdes artikkel i «Kultursoga for Sauherad»''		'''''Utdrag frå Olav Rovdes artikkel i «Kultursoga for Sauherad»'''''

	Det var særleg to rørsler som dominerte organisasjonsframveksten på bygdene frå slutten av 1800-talet, og som utvikla seg vidare på 1900-talet: målrørsla og den frilynde ungdomsrørsla. Dei var i mange samanhengar nærskylde. Ei hovudoppgåve for dei begge var å «fremje landsmålet og den norske kulturen», som det heitte i lagslovene til ''Telefylket frilyndte Ungdomssamlag''.[i] I tillegg til kamp for «det norske», var fråhaldssaka eit prioritert område, sjølv om det aldri vart kravd totalfråhald av medlemene, slik fråhaldsorganisasjonane gjorde.		Det var særleg to rørsler som dominerte organisasjonsframveksten på bygdene frå slutten av 1800-talet, og som utvikla seg vidare på 1900-talet: målrørsla og den frilynde ungdomsrørsla. Dei var i mange samanhengar nærskylde. Ei hovudoppgåve for dei begge var å «fremje landsmålet og den norske kulturen», som det heitte i lagslovene til ''Telefylket frilyndte Ungdomssamlag''.[i] I tillegg til kamp for «det norske», var fråhaldssaka eit prioritert område, sjølv om det aldri vart kravd totalfråhald av medlemene, slik fråhaldsorganisasjonane gjorde.

Torstein Fosstveit: Utfyllande opplysningar om Nes Mållag.

2024-03-21T10:22:10Z

Utfyllande opplysningar om Nes Mållag.

@@ Linje 23: / Linje 23: @@
 }}
 '''[[Nes mållag]]''' i [[Midt-Telemark kommune]] blei stifta på [[Gvarv]] 4. oktober 1908 av blant andre [[Ketil Skogen (1884–1970)|Ketil Skogen]], tidlegare stortingsrepresentant for [[Venstre]]. Laget eig Kjernehuset i Gvarv sentrum som er pussa opp og som starta opp att med serveringsverksemd og konsertar våren 2013. I 2021 er det Frivilligsentralen i Sauherad som held til i bygget.
 ==Kjelder og litteratur==
 *Ulvenes, Halvor: Nes Mållag er i 100. I: ''Varden 2008.09.27''. {{nb.no|NBN:no-nb_digavis_varden_null_null_20080927_134_226_1|side=19}}.
 [[Kategori:Etableringer i 1897]]
 [[Kategori:Opphør i 1972]]

Torstein Fosstveit på 21. mar. 2024 kl. 10:08

2024-03-21T10:08:28Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. mar. 2024 kl. 10:08
Linje 12:		Linje 12:
	\| kategori =		\| kategori =
	\| fra =1897		\| fra =1897
	\| til =~~1972~~		\| til =
	\| fylke =Telemark		\| fylke =Telemark
	\| kommune =Midt-Telemark		\| kommune =Midt-Telemark

Cnyborg: Teksterstatting – «| fylke =Vestfold og Telemark» til «| fylke =Telemark»

2024-01-31T11:49:56Z

Teksterstatting – «| fylke =Vestfold og Telemark» til «| fylke =Telemark»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 31. jan. 2024 kl. 11:49
Linje 13:		Linje 13:
	\| fra =1897		\| fra =1897
	\| til =1972		\| til =1972
	\| fylke =~~Vestfold og~~ Telemark		\| fylke =Telemark
	\| kommune =Midt-Telemark		\| kommune =Midt-Telemark
	\| sted =Evju Bygdetun		\| sted =Evju Bygdetun

Cnyborg på 24. apr. 2023 kl. 12:17

2023-04-24T12:17:42Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. apr. 2023 kl. 12:17
Linje 27:		Linje 27:

	*Ulvenes, Halvor: Nes Mållag er i 100. I: ''Varden 2008.09.27''. {{nb.no\|NBN:no-nb_digavis_varden_null_null_20080927_134_226_1\|side=19}}.		*Ulvenes, Halvor: Nes Mållag er i 100. I: ''Varden 2008.09.27''. {{nb.no\|NBN:no-nb_digavis_varden_null_null_20080927_134_226_1\|side=19}}.

	~~[[kategori:Foreninger]]~~
	[[Kategori:Etableringer i 1897]]		[[Kategori:Etableringer i 1897]]
	[[Kategori:Opphør i 1972]]		[[Kategori:Opphør i 1972]]

Marianne Wiig: lagt inn kilde

2022-08-05T14:01:43Z

lagt inn kilde

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 5. aug. 2022 kl. 14:01
Linje 22:		Linje 22:
	\| digitalt =[https://lhistb.midt-telemark-museum.no/lokalhistorisk/EBK‐P‐104.pdf Arkivkatalogen]		\| digitalt =[https://lhistb.midt-telemark-museum.no/lokalhistorisk/EBK‐P‐104.pdf Arkivkatalogen]
	}}		}}
	'''[[Nes mållag]]''' i [[Midt-Telemark kommune]] blei stifta på [[Gvarv]] ~~i 1909~~ av blant andre [[Ketil Skogen (1884–1970)\|Ketil Skogen]], tidlegare stortingsrepresentant for [[Venstre]]. Laget eig Kjernehuset i Gvarv sentrum som er pussa opp og som starta opp att med serveringsverksemd og konsertar våren 2013. I 2021 er det Frivilligsentralen i Sauherad som held til i bygget.		'''[[Nes mållag]]''' i [[Midt-Telemark kommune]] blei stifta på [[Gvarv]] 4. oktober 1908 av blant andre [[Ketil Skogen (1884–1970)\|Ketil Skogen]], tidlegare stortingsrepresentant for [[Venstre]]. Laget eig Kjernehuset i Gvarv sentrum som er pussa opp og som starta opp att med serveringsverksemd og konsertar våren 2013. I 2021 er det Frivilligsentralen i Sauherad som held til i bygget.

	==~~Referansar~~==		==Kjelder og litteratur==
	{{~~Trenger kilder~~}}~~<references />~~
			*Ulvenes, Halvor: Nes Mållag er i 100. I: ''Varden 2008.09.27''. {{nb.no\|NBN:no-nb_digavis_varden_null_null_20080927_134_226_1\|side=19}}.

	[[kategori:Foreninger]]		[[kategori:Foreninger]]

Marianne Wiig: trenger kilder

2021-05-25T10:32:30Z

trenger kilder

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. mai 2021 kl. 10:32
Linje 25:		Linje 25:

	==Referansar==		==Referansar==
	<references />		{{Trenger kilder}}<references />

	[[kategori:Foreninger]]		[[kategori:Foreninger]]