Oktant - Sideversjonshistorikk

Kallrustad: korr.

2025-02-17T14:11:14Z

korr.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 17. feb. 2025 kl. 14:11
Linje 106:		Linje 106:
	== Nedgangstid for oktanten ==		== Nedgangstid for oktanten ==

	I [[1767]] kom første utgåva av ''Nautical Almanac'' ut i [[Storbritannia]]. Inkludert der var tabellar over måneavstandar som gjorde det muleg for navigatørar å finne det noverande klokkeslettet frå vinkelen mellom sola og månen. Denne vinkelen er nokre gonger større enn 90 °, og dermed umuleg å måle med ein vanleg oktant. ~~Defor~~ føreslo admiral John Campbell, som utførte praktiske eksperiment om bord på skip med måneavstandsmetoden eit større instrument, og sekstanten vart utvikla.<ref name="turner">Gerard L'E. Turner: ''Nineteenth Century Scientific Instruments''. Sotheby Publications, 1983. ISBN 0-85667-170-3</ref> Den første sekstanten vart bygd av astronomen [[John Bird]] i [[1757]].		I [[1767]] kom første utgåva av ''Nautical Almanac'' ut i [[Storbritannia]]. Inkludert der var tabellar over måneavstandar som gjorde det muleg for navigatørar å finne det noverande klokkeslettet frå vinkelen mellom sola og månen. Denne vinkelen er nokre gonger større enn 90 °, og dermed umuleg å måle med ein vanleg oktant. Difor føreslo admiral John Campbell, som utførte praktiske eksperiment om bord på skip med måneavstandsmetoden eit større instrument, og sekstanten vart utvikla.<ref name="turner">Gerard L'E. Turner: ''Nineteenth Century Scientific Instruments''. Sotheby Publications, 1983. ISBN 0-85667-170-3</ref> Den første sekstanten vart bygd av astronomen [[John Bird]] i [[1757]].

	Frå den tida av var det først og fremst sekstanten som vart vidareutvikla og gjort betre, og sekstanten var òg det føretrekte instrumentet i skipsfarten. Oktanten vart framleis produsert fram til vel innpå [[1800-talet]] som eit mindre presist, men òg billigare, navigasjonsinstrument. Den lågare prisen på oktanten, inkludert versjonar utan teleskopsikte, gjorde han til eit praktisk val for skip i handelsflåten og fiskeflåten.		Frå den tida av var det først og fremst sekstanten som vart vidareutvikla og gjort betre, og sekstanten var òg det føretrekte instrumentet i skipsfarten. Oktanten vart framleis produsert fram til vel innpå [[1800-talet]] som eit mindre presist, men òg billigare, navigasjonsinstrument. Den lågare prisen på oktanten, inkludert versjonar utan teleskopsikte, gjorde han til eit praktisk val for skip i handelsflåten og fiskeflåten.

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Portal

2024-03-08T08:52:22Z

Robot: Endrer mal: Portal

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. mar. 2024 kl. 08:52
Linje 122:		Linje 122:
	<references />		<references />

	{{~~Portal~~\|fiske og sjøfart}}		{{Forside\|fiske og sjøfart}}

	{{Wikipedia\|en\|Octant (instrument)}}		{{Wikipedia\|en\|Octant (instrument)}}

Olve Utne: Teksterstatting – «[[Kategori:n» til «[[Kategori:N»

2023-11-26T01:54:21Z

Teksterstatting – «[[Kategori:n» til «[[Kategori:N»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. nov. 2023 kl. 01:54
Linje 127:		Linje 127:
	{{Wikipedia\|en\|Reflecting instrument}}		{{Wikipedia\|en\|Reflecting instrument}}

	[[Kategori:~~navigasjon~~]]		[[Kategori:Navigasjon]]
	{{nn}}		{{nn}}

Olve Utne: Teksterstatting – «[[kategori:» til «[[Kategori:»

2023-11-17T12:36:08Z

Teksterstatting – «[[kategori:» til «[[Kategori:»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 17. nov. 2023 kl. 12:36
Linje 127:		Linje 127:
	{{Wikipedia\|en\|Reflecting instrument}}		{{Wikipedia\|en\|Reflecting instrument}}

	[[~~kategori~~:navigasjon]]		[[Kategori:navigasjon]]
	{{nn}}		{{nn}}

Olve Utne: Tok ut {{F1}} - lett tilrettelagt wikipediaimport

2023-03-02T12:24:09Z

Tok ut {{F1}} - lett tilrettelagt wikipediaimport

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. mar. 2023 kl. 12:24
Linje 122:		Linje 122:
	<references />		<references />

	~~{{F1}}~~
	{{Portal\|fiske og sjøfart}}		{{Portal\|fiske og sjøfart}}

Cnyborg på 9. des. 2022 kl. 11:56

2022-12-09T11:56:30Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. des. 2022 kl. 11:56
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>
	~~{{navigasjonsinstrument}}~~
	<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av [[latin]] ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].		<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av [[latin]] ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].

Cnyborg: Teksterstatting – «{{lat.}}» til «latin»

2022-12-01T10:34:12Z

Teksterstatting – «{{lat.}}» til «latin»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2022 kl. 10:34
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>
	{{navigasjonsinstrument}}		{{navigasjonsinstrument}}
	<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av ~~{{lat.}}~~ ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].		<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av [[latin]] ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].

	== Opphav ==		== Opphav ==

Cnyborg på 30. nov. 2022 kl. 09:34

2022-11-30T09:34:36Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. nov. 2022 kl. 09:34
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>
	{{navigasjonsinstrument}}		{{navigasjonsinstrument}}
	<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av {{lat}} ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].		<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av {{lat.}} ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].

	== Opphav ==		== Opphav ==

Olve Utne på 27. jan. 2022 kl. 16:30

2022-01-27T16:30:42Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. jan. 2022 kl. 16:30
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>
	{{navigasjonsinstrument}}		{{navigasjonsinstrument}}
	<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av {{lat}} ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].		<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av {{lat}} ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].

	== Opphav ==		== Opphav ==

Olve Utne: /* Opphav */

2022-01-20T11:09:09Z

Opphav

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 20. jan. 2022 kl. 11:09
Linje 7:		Linje 7:
	I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.		I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.

	{{thumb\|Newton's reflecting quadrant.png\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />		{{thumb\|Newton's reflecting quadrant.png\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Merk at siktet åleine var ca. ein meter langt, noko som ikkje gjorde det praktisk å bruke denne kvadranten til sjøs. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />
	A-B - teleskopsikte<br />		A-B - teleskopsikte<br />
	C-D - indeksarm<br />		C-D - indeksarm<br />