Cnyborgbot: Robot: Erstatter mal: 150 portretter

2024-10-16T11:11:58Z

Robot: Erstatter mal: 150 portretter

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 16. okt. 2024 kl. 11:11
Linje 22:		Linje 22:

	* Dale, Bjørn Jonsson: [https://nbl.snl.no/Ragnhild_Abelset Ragnhild Abelset] i ''Norsk biografisk leksikon''.		* Dale, Bjørn Jonsson: [https://nbl.snl.no/Ragnhild_Abelset Ragnhild Abelset] i ''Norsk biografisk leksikon''.
	* {{~~150 portretter~~}}.		* Meyer, Ulla: ''Norske kvinner: 150 portretter''. Utg. Jacob Dybwads forlag. [Oslo]. 1943. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2008041500061}}..
	* {{WP-lenke\|Ragnelde Abelseth\|nb}}		* {{WP-lenke\|Ragnelde Abelseth\|nb}}

Cnyborg: Ny side: '''Ragnelde Lauritzdotter Abelset''' (fødd omkring 1660 i Ørskog, død 1733 på Ørsta) var første kvinnelege lensmann i Noreg. Ho var også kyrk...

2016-05-04T13:03:18Z

Ny side: '''Ragnelde Lauritzdotter Abelset''' (fødd omkring 1660 i Ørskog, død 1733 på Ørsta) var første kvinnelege lensmann i Noreg. Ho var også kyrk...

Ny side

'''[[Ragnelde Lauritzdotter Abelset]]''' (fødd omkring 1660 i [[Ørskog kommune|Ørskog]], død [[1733]] på [[Ørsta]]) var første kvinnelege [[lensmann]] i Noreg. Ho var også [[kyrkjeverje]], jordeigar og kjøpmann, og vart stammor til store delar av den seinare borgar- og embetsstanden på [[Sunnmøre]]. Ho kan sjåast som ein kvinnepioner, men det er vel så rett å setje ho i samanhang med tradisjonar frå [[mellomalderen]] for at enker kan styre sitt eige gods og vere ombod med same mynde som menn, sjølv om dei formelt ikkje var myndige.

==Slekt og familie==

Ho var dotter av handelsborgar, lensmann og jordeigar [[Lauritz Olsson Abelset]] og [[Margrete Laugesdotter Gamst]].

Omkring 1678 vart ho gift med borgar, lensmann og jordeigar [[Knud Nilsson Wig (d. 1703)|Knud Nilsson Wig]] (d. 1703), som var son av lensmann [[Nils Iversson Wig]]. Han må ha vore fødd seinast i 1653, sidan han vart borgar i [[Bergen]] i 1678 og lågalderen for borgarskap var 25 år.

Paret fekk tolv barn, og av dei levde seks framleis da mannen døydde i 1703 (sjå nedanfor). Dottera [[Margaretha Knudsdotter Wig (1692-1743)|Margaretha Knudsdotter Wig]] var gift med [[Hans Holtermann (d. 1781)|Hans Holtermann]], eigaren av [[Austrått]].

==Liv==

Ho vart fødd på garden [[Apalset (Ørskog)|Apalset]] i Ørskog, som faren eigde. Ein veit ikkje nøyaktig fødselsår. Ut frå når ho fekk born vart ho truleg fødd omkring 1660. Om det stemmer at ho gifta seg omkring 1668, som ei innskrift på ei sølvkanne nemnd i eit skifte tydar på, var ho kanskje fødd nærmare 1650. Men det er meir truleg at ho gifta seg omkring 1678, same året som mannen hennar tok borgarskap i Bergen, og då er omkring 1660 også det mest sannsynlege fødselsåret.

Faren tilhøyrde borgarstanden, og både han og far hans var lensmenn i [[Valle skipreide (Sunnmøre)|Valle skipreide]]. Valle hadde mykje skog, og var eit sentrum for sagdrift og trelasthandel i [[skottetida]] og [[hollendartida]]. Dette tente storbønder og borgarar godt på, og bland dei som tente mest var [[Oluf Jonsson Apalset]] og [[Lauge Jensson Gamst]] frå [[Sykkylven kommune|Sykkylven]] - altså bestefedrane til Ragnelde Abelset. Farfaren eller farmora ser ut til å ha vore frå gamal odelsslekt i Ørskog. Morfaren kom frå Jylland, og var inngifta i ei lågadelsætt knytt til [[Eiksundgodset]] og [[Straumsgodset]].

I 1703 døydde Knud Nilsson Wig, og Ragnelda vart ei av dei rikaste enkene på Sunnmøre. Ho tok over ansvaret for jordeigedomane, kjøpmannsverksemda og verva som lensmann og kyrkjeverje etter han. Eigedomane omfatta mellom anna omkring ein tredjedel av jorda i Ørsta. Vi har eit portrett av familien frå dette året, frå minnetavla i [[Ørsta kyrkje]]. Det var truleg [[Caspar Skildrer]] som måla det. På biletet ser ein Ragnelde og mannen med tolv born. Av dei var seks daude i 1703, og seks levde framleis.

Det må ha kome ein del friarar til ei så rik enke som Ragnelde, men dei vart avvist. Ho vart sittande med vervet som kyrkjeverje til 1725, då ein verson kjøpte Ørsta kyrkje med gods. Lensmann var ho i nesten ti år, inntil sonen [[Iver Knudsen Wig]] tok over. Ragnelde Abelset var og ei god forretningskvinne, for frå 1704 til 1733 dobla ho formuen.

==Litteratur==

* Dale, Bjørn Jonsson: [https://nbl.snl.no/Ragnhild_Abelset Ragnhild Abelset] i ''Norsk biografisk leksikon''.
* {{150 portretter}}.
* {{WP-lenke|Ragnelde Abelseth|nb}}

{{DEFAULTSORT:Abelset, Ragnelde Lauritzdotter}}
[[Kategori:Personer]]
[[Kategori:Lensmenn]]
[[Kategori:Kirkeverger]]
[[Kategori:Gardbrukere]]
[[Kategori:Handelsfolk]]
[[Kategori:Fødsler på 1600-tallet]]
[[Kategori:Dødsfall i 1733]]
{{kvinner i lokalhistoria}}
{{nn}}

Ragnelde Lauritzdotter Abelset - Sideversjonshistorikk

Cnyborgbot: Robot: Erstatter mal: 150 portretter

Cnyborg: Ny side: '''Ragnelde Lauritzdotter Abelset''' (fødd omkring 1660 i Ørskog, død 1733 på Ørsta) var første kvinnelege lensmann i Noreg. Ho var også kyrk...