Rangadel - Sideversjonshistorikk

Cnyborg på 7. nov. 2024 kl. 13:22

2024-11-07T13:22:06Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. nov. 2024 kl. 13:22
Linje 1:		Linje 1:
	~~{{Leksikon\|Adel}}~~
	~~{{Leksikon\|Rang}}~~
	<onlyinclude>{{Thumb\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}		<onlyinclude>{{Thumb\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}
	'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.		'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.
Linje 34:		Linje 32:
	*«Kgl. Betienteres Privilegier af 23 Nov. 1661 confirmerede og forbedrede», utferda 11.2.1679. Trykt m.a. i [[Schous forordninger]].		*«Kgl. Betienteres Privilegier af 23 Nov. 1661 confirmerede og forbedrede», utferda 11.2.1679. Trykt m.a. i [[Schous forordninger]].
	*Rangforordningar 25.5.1671, 31.12.1680, 11.2.1693, 11.2.1699, 11.2.1717, 13.12.1730, 11.2.1734, 11.2.1744, [[Rangen av 1746\|14.10.1746]], 12.8.1808. Trykte i [[Schous forordninger]] og/eller [[Collegial-Tidende]] og/eller andre samlingar av forordningar.		*Rangforordningar 25.5.1671, 31.12.1680, 11.2.1693, 11.2.1699, 11.2.1717, 13.12.1730, 11.2.1734, 11.2.1744, [[Rangen av 1746\|14.10.1746]], 12.8.1808. Trykte i [[Schous forordninger]] og/eller [[Collegial-Tidende]] og/eller andre samlingar av forordningar.
			*[[Leksikon:Adel\|Adel]] i ''Norsk historisk leksikon''.
			*[[Leksikon:Rang\|Rang]] i ''Norsk historisk leksikon''.

	[[Kategori:Etableringer i 1679]]		[[Kategori:Etableringer i 1679]]
	[[Kategori:Adel]]		[[Kategori:Adel]]
	{{nn}}		{{nn}}

PaulVIF på 10. mai 2024 kl. 18:10

2024-05-10T18:10:28Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. mai 2024 kl. 18:10
Linje 8:		Linje 8:
	== Den fyrste rangforordninga 1671 ==		== Den fyrste rangforordninga 1671 ==

	Det fyrste nødvendige leddet i danninga av rangadelen kom med den rangforordninga [[25. mai]] [[1671]]. Den omfatta posisjonar frå nivået nest under kongen og ned til og med sekretærar i kollegia (regjeringskontora) av sivile, til og med majors grad av dei militære embetsmenn. I seinare rangforordningar vart talet på embete forlenga nedover, til å omfatte t.d. dei lågaste offisersgradene ([[fenrik]]/[[~~Leksikon:Kornett\|~~kornett]]). Det vart understreka at rangsplassering galdt nettopp ''embetsmenn''. Statsteneste skulle nå i seg sjølv bli eit avgjerande kriterium for den offisielle sosiale prestisje, ikkje herkomst i og for seg. Adelskap aleine gav ''ikkje'' plass i rangen, med unntak av kongens naturlege søner (som kongen har erkjent som sine) og den nye lensadelen av grevar og [[Friherre\|friherrar]] ([[Baron\|baronar]]), som figurerte på toppen av rangen i kraft av dette.<ref>Bartholdy, N.G. 1971:584</ref> Som det heiter i forordninga:		Det fyrste nødvendige leddet i danninga av rangadelen kom med den rangforordninga [[25. mai]] [[1671]]. Den omfatta posisjonar frå nivået nest under kongen og ned til og med sekretærar i kollegia (regjeringskontora) av sivile, til og med majors grad av dei militære embetsmenn. I seinare rangforordningar vart talet på embete forlenga nedover, til å omfatte t.d. dei lågaste offisersgradene ([[fenrik]]/[[kornett]]). Det vart understreka at rangsplassering galdt nettopp ''embetsmenn''. Statsteneste skulle nå i seg sjølv bli eit avgjerande kriterium for den offisielle sosiale prestisje, ikkje herkomst i og for seg. Adelskap aleine gav ''ikkje'' plass i rangen, med unntak av kongens naturlege søner (som kongen har erkjent som sine) og den nye lensadelen av grevar og [[Friherre\|friherrar]] ([[Baron\|baronar]]), som figurerte på toppen av rangen i kraft av dette.<ref>Bartholdy, N.G. 1971:584</ref> Som det heiter i forordninga:
	:"... Adelen (som ikke anden Charge eller Bestilling som dem høyere Rang iblandt Vores Betiente kunde give, betiene, eller betient haver) nyde deres sædvanlige Præ for de andre Stænder og Undersaatter, som ikke i denne Rangs-Anordning specificerede ere;.."		:"... Adelen (som ikke anden Charge eller Bestilling som dem høyere Rang iblandt Vores Betiente kunde give, betiene, eller betient haver) nyde deres sædvanlige Præ for de andre Stænder og Undersaatter, som ikke i denne Rangs-Anordning specificerede ere;.."

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Thumb høyre

2024-03-04T14:57:38Z

Robot: Endrer mal: Thumb høyre

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:57
Linje 1:		Linje 1:
	{{Leksikon\|Adel}}		{{Leksikon\|Adel}}
	{{Leksikon\|Rang}}		{{Leksikon\|Rang}}
	<onlyinclude>{{~~thumb høyre~~\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}		<onlyinclude>{{Thumb\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}
	'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.		'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.

Linje 22:		Linje 22:
	== Arveleg rangadel 1693-1730 ==		== Arveleg rangadel 1693-1730 ==

	{{~~thumb høyre~~\|Mathias de Tonsberg.jpg\|<small>[[Mathias de Tonsberg]] (1638-1705), son av handelsborgaren Anders Madssen i [[Tønsberg]]. M. de Tonsberg var ein av dei som vart adla i kraft av si plassering i rangen. Han var både stiftamtmann og oppnådde ærestittelen etatsråd, og stod dermed i tredje klasse i rangen. Det gav arveleg adelskap.</small>}}		{{Thumb\|Mathias de Tonsberg.jpg\|<small>[[Mathias de Tonsberg]] (1638-1705), son av handelsborgaren Anders Madssen i [[Tønsberg]]. M. de Tonsberg var ein av dei som vart adla i kraft av si plassering i rangen. Han var både stiftamtmann og oppnådde ærestittelen etatsråd, og stod dermed i tredje klasse i rangen. Det gav arveleg adelskap.</small>}}
	Frå og med rangforordninga av 1693 vart rangsembeta grupperte i klasser (7-9 på talet). Dei tre fyrste klassene, som m.a. omfatta grevar og friherrar, [[Leksikon:Geheimeråd\|geheimerådar]], generalar og admiralar, [[Leksikon:Stiftamt\|stiftsamtmenn]] og bispane i København og Christiania, vart gjort til arveleg adel. I Christian 6's rangforordning 13. desember 1730, vart koplinga rang/adel sløyfa i teksten. Frå nå av var det ikkje lenger heimel for «automatisk» tildeling av arveleg adelskap etter posisjon i rangen. Men det personlege adelskapet følgde med i seinare forordningar, iallfall den siste frå 1808, men som nemnt ovanfor noko innsnevra i talet på dei embeta som var tillagde slik ekstra gunst.		Frå og med rangforordninga av 1693 vart rangsembeta grupperte i klasser (7-9 på talet). Dei tre fyrste klassene, som m.a. omfatta grevar og friherrar, [[Leksikon:Geheimeråd\|geheimerådar]], generalar og admiralar, [[Leksikon:Stiftamt\|stiftsamtmenn]] og bispane i København og Christiania, vart gjort til arveleg adel. I Christian 6's rangforordning 13. desember 1730, vart koplinga rang/adel sløyfa i teksten. Frå nå av var det ikkje lenger heimel for «automatisk» tildeling av arveleg adelskap etter posisjon i rangen. Men det personlege adelskapet følgde med i seinare forordningar, iallfall den siste frå 1808, men som nemnt ovanfor noko innsnevra i talet på dei embeta som var tillagde slik ekstra gunst.

Oasorgard: Lenke til Rangen av 1746.

2020-09-05T13:40:28Z

Lenke til Rangen av 1746.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 5. sep. 2020 kl. 13:40
Linje 33:		Linje 33:
	*Bartholdy, Nils G.: «Adelsbegrebet under det ældre enevælde. Sammenhengen med privilegier og rang i tiden 1660-1730,» i (dansk) ''Historisk Tidsskrift'', 12. række, bind V, hæfte 3. København 1971.		*Bartholdy, Nils G.: «Adelsbegrebet under det ældre enevælde. Sammenhengen med privilegier og rang i tiden 1660-1730,» i (dansk) ''Historisk Tidsskrift'', 12. række, bind V, hæfte 3. København 1971.
	*«Kgl. Betienteres Privilegier af 23 Nov. 1661 confirmerede og forbedrede», utferda 11.2.1679. Trykt m.a. i [[Schous forordninger]].		*«Kgl. Betienteres Privilegier af 23 Nov. 1661 confirmerede og forbedrede», utferda 11.2.1679. Trykt m.a. i [[Schous forordninger]].
	*Rangforordningar 25.5.1671, 31.12.1680, 11.2.1693, 11.2.1699, 11.2.1717, 13.12.1730, 11.2.1734, 11.2.1744, 14.10.1746, 12.8.1808. Trykte i [[Schous forordninger]] og/eller [[Collegial-Tidende]] og/eller andre samlingar av forordningar.		*Rangforordningar 25.5.1671, 31.12.1680, 11.2.1693, 11.2.1699, 11.2.1717, 13.12.1730, 11.2.1734, 11.2.1744, [[Rangen av 1746\|14.10.1746]], 12.8.1808. Trykte i [[Schous forordninger]] og/eller [[Collegial-Tidende]] og/eller andre samlingar av forordningar.

	[[Kategori:Etableringer i 1679]]		[[Kategori:Etableringer i 1679]]
	[[Kategori:Adel]]		[[Kategori:Adel]]
	{{nn}}		{{nn}}

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T13:24:44Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 13:24
Linje 37:		Linje 37:
	[[Kategori:Etableringer i 1679]]		[[Kategori:Etableringer i 1679]]
	[[Kategori:Adel]]		[[Kategori:Adel]]
			{{nn}}

Kallrustad: onlyinclude

2012-02-01T10:51:15Z

onlyinclude

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. feb. 2012 kl. 10:51
Linje 1:		Linje 1:
	{{Leksikon\|Adel}}		{{Leksikon\|Adel}}
	{{Leksikon\|Rang}}		{{Leksikon\|Rang}}
	{{thumb høyre\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}
	'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.		'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.

	Det fanst to typar rangadel, ''personleg'' (for embetsinnehavaren, ektefellen og deira ektefødde born i fyrste ledd), og dessutan ''arveleg'' «til evig tid», noko som følgde dei høgaste og fornemste embeta. Denne måten å oppnå arveleg adelskap på var rett nok verksam berre i tidsrommet 1693-1730. Systemet med rangadelen kan i det øvrige hevdast å ha vore gjeldande i Noreg til 1814, men kva som i røynda låg i dette, er noko omdiskutert.		Det fanst to typar rangadel, ''personleg'' (for embetsinnehavaren, ektefellen og deira ektefødde born i fyrste ledd), og dessutan ''arveleg'' «til evig tid», noko som følgde dei høgaste og fornemste embeta. Denne måten å oppnå arveleg adelskap på var rett nok verksam berre i tidsrommet 1693-1730. Systemet med rangadelen kan i det øvrige hevdast å ha vore gjeldande i Noreg til 1814, men kva som i røynda låg i dette, er noko omdiskutert.</onlyinclude>

	== Den fyrste rangforordninga 1671 ==		== Den fyrste rangforordninga 1671 ==

Hans P. Hosar: Bilete

2012-01-27T13:40:09Z

Bilete

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. jan. 2012 kl. 13:40
Linje 22:		Linje 22:
	== Arveleg rangadel 1693-1730 ==		== Arveleg rangadel 1693-1730 ==

			{{thumb høyre\|Mathias de Tonsberg.jpg\|<small>[[Mathias de Tonsberg]] (1638-1705), son av handelsborgaren Anders Madssen i [[Tønsberg]]. M. de Tonsberg var ein av dei som vart adla i kraft av si plassering i rangen. Han var både stiftamtmann og oppnådde ærestittelen etatsråd, og stod dermed i tredje klasse i rangen. Det gav arveleg adelskap.</small>}}
	Frå og med rangforordninga av 1693 vart rangsembeta grupperte i klasser (7-9 på talet). Dei tre fyrste klassene, som m.a. omfatta grevar og friherrar, [[Leksikon:Geheimeråd\|geheimerådar]], generalar og admiralar, [[Leksikon:Stiftamt\|stiftsamtmenn]] og bispane i København og Christiania, vart gjort til arveleg adel. I Christian 6's rangforordning 13. desember 1730, vart koplinga rang/adel sløyfa i teksten. Frå nå av var det ikkje lenger heimel for «automatisk» tildeling av arveleg adelskap etter posisjon i rangen. Men det personlege adelskapet følgde med i seinare forordningar, iallfall den siste frå 1808, men som nemnt ovanfor noko innsnevra i talet på dei embeta som var tillagde slik ekstra gunst.		Frå og med rangforordninga av 1693 vart rangsembeta grupperte i klasser (7-9 på talet). Dei tre fyrste klassene, som m.a. omfatta grevar og friherrar, [[Leksikon:Geheimeråd\|geheimerådar]], generalar og admiralar, [[Leksikon:Stiftamt\|stiftsamtmenn]] og bispane i København og Christiania, vart gjort til arveleg adel. I Christian 6's rangforordning 13. desember 1730, vart koplinga rang/adel sløyfa i teksten. Frå nå av var det ikkje lenger heimel for «automatisk» tildeling av arveleg adelskap etter posisjon i rangen. Men det personlege adelskapet følgde med i seinare forordningar, iallfall den siste frå 1808, men som nemnt ovanfor noko innsnevra i talet på dei embeta som var tillagde slik ekstra gunst.

Hans P. Hosar: Illustrasjon

2012-01-27T13:31:42Z

Illustrasjon

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. jan. 2012 kl. 13:31
Linje 1:		Linje 1:
	{{Leksikon\|Adel}}		{{Leksikon\|Adel}}
	{{Leksikon\|Rang}}		{{Leksikon\|Rang}}
			{{thumb høyre\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}
	'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.		'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.

Hans P. Hosar på 12. jan. 2012 kl. 08:59

2012-01-12T08:59:29Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. jan. 2012 kl. 08:59
Linje 31:		Linje 31:
	*Bartholdy, Nils G.: «Adelsbegrebet under det ældre enevælde. Sammenhengen med privilegier og rang i tiden 1660-1730,» i (dansk) ''Historisk Tidsskrift'', 12. række, bind V, hæfte 3. København 1971.		*Bartholdy, Nils G.: «Adelsbegrebet under det ældre enevælde. Sammenhengen med privilegier og rang i tiden 1660-1730,» i (dansk) ''Historisk Tidsskrift'', 12. række, bind V, hæfte 3. København 1971.
	*«Kgl. Betienteres Privilegier af 23 Nov. 1661 confirmerede og forbedrede», utferda 11.2.1679. Trykt m.a. i [[Schous forordninger]].		*«Kgl. Betienteres Privilegier af 23 Nov. 1661 confirmerede og forbedrede», utferda 11.2.1679. Trykt m.a. i [[Schous forordninger]].
	*Rangforordningar 25.5.1671, 31.12.1680, 11.2.1693, 11.2.1699, 11.2.1717, 13.12.1730, 12.8.1808.		*Rangforordningar 25.5.1671, 31.12.1680, 11.2.1693, 11.2.1699, 11.2.1717, 13.12.1730, 11.2.1734, 11.2.1744, 14.10.1746, 12.8.1808. Trykte i [[Schous forordninger]] og/eller [[Collegial-Tidende]] og/eller andre samlingar av forordningar.

	[[Kategori:Etableringer i 1679]]		[[Kategori:Etableringer i 1679]]
	[[Kategori:Adel]]		[[Kategori:Adel]]

Hans P. Hosar: Justering

2012-01-12T08:43:42Z

Justering

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. jan. 2012 kl. 08:43
Linje 1:		Linje 1:

	{{Leksikon\|Adel}}		{{Leksikon\|Adel}}
	{{Leksikon\|Rang}}		{{Leksikon\|Rang}}
	'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i 1660. Det ~~var~~ to typar rangadel, ''personleg'' (for embetsinnehavaren, ektefellen og deira ektefødde born i fyrste ledd), og dessutan ''arveleg'' «til evig tid», noko som følgde dei høgaste og fornemste embeta. Denne måten å oppnå arveleg adelskap på var rett nok verksam berre i tidsrommet 1693-1730. ~~Men systemet~~ med rangadelen ~~galdt for øvrig~~ i ~~prinsippet~~ i Noreg til 1814.		'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.

			Det fanst to typar rangadel, ''personleg'' (for embetsinnehavaren, ektefellen og deira ektefødde born i fyrste ledd), og dessutan ''arveleg'' «til evig tid», noko som følgde dei høgaste og fornemste embeta. Denne måten å oppnå arveleg adelskap på var rett nok verksam berre i tidsrommet 1693-1730. Systemet med rangadelen kan i det øvrige hevdast å ha vore gjeldande i Noreg til 1814, men kva som i røynda låg i dette, er noko omdiskutert.

	== Den fyrste rangforordninga 1671 ==		== Den fyrste rangforordninga 1671 ==

	Det fyrste nødvendige leddet i danninga av rangadelen kom med den rangforordninga [[25. mai]] [[1671]]. Den omfatta posisjonar frå nivået nest under kongen og ned til og med sekretærar i kollegia (regjeringskontora) av sivile, til og med majors grad av dei militære embetsmenn. I seinare rangforordningar vart talet på embete forlenga nedover, til å omfatte t.d. dei lågaste offisersgradene ([[fenrik]]/[[Leksikon:Kornett\|kornett]]). Det vart understreka at rangsplassering galdt nettopp ''embetsmenn''. Statsteneste skulle nå i seg sjølv bli eit avgjerande kriterium for den offisielle sosiale prestisje, ikkje herkomst i og for seg. Adelskap aleine gav ''ikkje'' plass i rangen, med unntak av kongens naturlege søner (som kongen har erkjent som sine) og den nye ~~[[Lensadel\|~~lensadelen]] av grevar og [[Friherre\|friherrar]] ([[Baron\|baronar]]), som figurerte på toppen av rangen i kraft av dette.<ref>Bartholdy, N.G. 1971:584</ref> Som det heiter i forordninga:		Det fyrste nødvendige leddet i danninga av rangadelen kom med den rangforordninga [[25. mai]] [[1671]]. Den omfatta posisjonar frå nivået nest under kongen og ned til og med sekretærar i kollegia (regjeringskontora) av sivile, til og med majors grad av dei militære embetsmenn. I seinare rangforordningar vart talet på embete forlenga nedover, til å omfatte t.d. dei lågaste offisersgradene ([[fenrik]]/[[Leksikon:Kornett\|kornett]]). Det vart understreka at rangsplassering galdt nettopp ''embetsmenn''. Statsteneste skulle nå i seg sjølv bli eit avgjerande kriterium for den offisielle sosiale prestisje, ikkje herkomst i og for seg. Adelskap aleine gav ''ikkje'' plass i rangen, med unntak av kongens naturlege søner (som kongen har erkjent som sine) og den nye lensadelen av grevar og [[Friherre\|friherrar]] ([[Baron\|baronar]]), som figurerte på toppen av rangen i kraft av dette.<ref>Bartholdy, N.G. 1971:584</ref> Som det heiter i forordninga:
	:"... Adelen (som ikke anden Charge eller Bestilling som dem høyere Rang iblandt Vores Betiente kunde give, betiene, eller betient haver) nyde deres sædvanlige Præ for de andre Stænder og Undersaatter, som ikke i denne Rangs-Anordning specificerede ere;.."		:"... Adelen (som ikke anden Charge eller Bestilling som dem høyere Rang iblandt Vores Betiente kunde give, betiene, eller betient haver) nyde deres sædvanlige Præ for de andre Stænder og Undersaatter, som ikke i denne Rangs-Anordning specificerede ere;.."

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:57
Linje 1:		Linje 1:
	{{Leksikon\|Adel}}		{{Leksikon\|Adel}}
	{{Leksikon\|Rang}}		{{Leksikon\|Rang}}
	<onlyinclude>{{~~thumb høyre~~\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}		<onlyinclude>{{Thumb\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}
	'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.		'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.

Linje 22:		Linje 22:
	== Arveleg rangadel 1693-1730 ==		== Arveleg rangadel 1693-1730 ==

	{{~~thumb høyre~~\|Mathias de Tonsberg.jpg\|<small>[[Mathias de Tonsberg]] (1638-1705), son av handelsborgaren Anders Madssen i [[Tønsberg]]. M. de Tonsberg var ein av dei som vart adla i kraft av si plassering i rangen. Han var både stiftamtmann og oppnådde ærestittelen etatsråd, og stod dermed i tredje klasse i rangen. Det gav arveleg adelskap.</small>}}		{{Thumb\|Mathias de Tonsberg.jpg\|<small>[[Mathias de Tonsberg]] (1638-1705), son av handelsborgaren Anders Madssen i [[Tønsberg]]. M. de Tonsberg var ein av dei som vart adla i kraft av si plassering i rangen. Han var både stiftamtmann og oppnådde ærestittelen etatsråd, og stod dermed i tredje klasse i rangen. Det gav arveleg adelskap.</small>}}
	Frå og med rangforordninga av 1693 vart rangsembeta grupperte i klasser (7-9 på talet). Dei tre fyrste klassene, som m.a. omfatta grevar og friherrar, [[Leksikon:Geheimeråd\|geheimerådar]], generalar og admiralar, [[Leksikon:Stiftamt\|stiftsamtmenn]] og bispane i København og Christiania, vart gjort til arveleg adel. I Christian 6's rangforordning 13. desember 1730, vart koplinga rang/adel sløyfa i teksten. Frå nå av var det ikkje lenger heimel for «automatisk» tildeling av arveleg adelskap etter posisjon i rangen. Men det personlege adelskapet følgde med i seinare forordningar, iallfall den siste frå 1808, men som nemnt ovanfor noko innsnevra i talet på dei embeta som var tillagde slik ekstra gunst.		Frå og med rangforordninga av 1693 vart rangsembeta grupperte i klasser (7-9 på talet). Dei tre fyrste klassene, som m.a. omfatta grevar og friherrar, [[Leksikon:Geheimeråd\|geheimerådar]], generalar og admiralar, [[Leksikon:Stiftamt\|stiftsamtmenn]] og bispane i København og Christiania, vart gjort til arveleg adel. I Christian 6's rangforordning 13. desember 1730, vart koplinga rang/adel sløyfa i teksten. Frå nå av var det ikkje lenger heimel for «automatisk» tildeling av arveleg adelskap etter posisjon i rangen. Men det personlege adelskapet følgde med i seinare forordningar, iallfall den siste frå 1808, men som nemnt ovanfor noko innsnevra i talet på dei embeta som var tillagde slik ekstra gunst.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. jan. 2012 kl. 13:31
Linje 1:		Linje 1:
	{{Leksikon\|Adel}}		{{Leksikon\|Adel}}
	{{Leksikon\|Rang}}		{{Leksikon\|Rang}}
			{{thumb høyre\|Rangforordning 1699.jpg\|<small>Eit utdrag av rangforordninga 1699. Frå 1693 hadde innehavarane av embete/titlar i dei fyrste tre klassene i rangen fått rett til arveleg adelskap, utan omsyn til herkomst.</small>}}
	'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.		'''[[Rangadel]]''' er ei nemning for dei som vart tildelte adeleg status i kraft av å ha embete som var plasserte i [[Leksikon:Rang\|rangen]], dvs. kongens liste over sivile, militære og geistlege embete, ordna etter kor viktige og prestisjefylte dei vart rekna for å vere. Rangadelen i Danmark-Noreg vart innstifta i [[1679]], og kan sjåast som eit ledd i konsolideringa av [[Enevelde\|einevaldsmakta]] i dei fyrste tiåra etter statsomveltinga i [[1660]]. Saman med opprettinga av ein ny [[lensadel]] frå [[1671]] var rangadelsskipnaden med på å danne eit nytt adelsomgrep tilpassa eineveldet som statsform og ideologi.