Setesdal - Sideversjonshistorikk

Rool på 29. apr. 2026 kl. 22:51

2026-04-29T22:51:35Z

PaulVIF på 10. jan. 2024 kl. 10:43

2024-01-10T10:43:43Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. jan. 2024 kl. 10:43
Linje 67:		Linje 67:
	* [http://www.vallemal.no Talemålet i Valle og Hylestad].		* [http://www.vallemal.no Talemålet i Valle og Hylestad].
	[[Kategori:Setesdal\| ]]		[[Kategori:Setesdal\| ]]
			[[Kategori:Otravassdraget]]
	[[Kategori:Agder fylke]]		[[Kategori:Agder fylke]]
	[[Kategori:Aust-Agder]]		[[Kategori:Aust-Agder]]

Cnyborg på 16. jan. 2020 kl. 14:20

2020-01-16T14:20:42Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 16. jan. 2020 kl. 14:20
Linje 2:		Linje 2:
	{{thumb\|Setesdalslaget bunader.jpg\|Setesdal er kjend for å halde tradisjonar i hevd. Her medlemmer av Setesdalslaget i Oslo i bunad.\|Dagbladet / Norsk Folkemuseum (1952)}}		{{thumb\|Setesdalslaget bunader.jpg\|Setesdal er kjend for å halde tradisjonar i hevd. Her medlemmer av Setesdalslaget i Oslo i bunad.\|Dagbladet / Norsk Folkemuseum (1952)}}
	{{thumb\|Bjørgulv S. Lund i rette klede 2013.JPG\|Men, tradisjonene holdast framleis i hevd meir enn 60 år seinare enn på biletet frå Setesdalslaget. Her er fylkesordførar Bjørgulv S. Lund frå Valle kledd i «rette klede», med ordførarkjede på fylket sin kulturkonferanse i 2013.\|Aust-Agder bibliotek og kulturformidling}}		{{thumb\|Bjørgulv S. Lund i rette klede 2013.JPG\|Men, tradisjonene holdast framleis i hevd meir enn 60 år seinare enn på biletet frå Setesdalslaget. Her er fylkesordførar Bjørgulv S. Lund frå Valle kledd i «rette klede», med ordførarkjede på fylket sin kulturkonferanse i 2013.\|Aust-Agder bibliotek og kulturformidling}}
	<onlyinclude>'''[[Setesdal]]''' er dalføret langs [[Otra]]vassdraget, som strekk seg frå lengst nord i [[Aust-Agder fylke]]. Historisk har ein rekna de to kommunene [[Bykle kommune\|Bykle]] og [[Valle kommune\|Valle]] kommune til Setesdal, medan området sørover vart kalla [[Otrudal]]. Etter kvart flytta ein grensa sørover til [[Bygland kommune\|Bygland]]. Dalen vart då delt inn i Øvre og Nedre Setesdal. I dag reknar ein ofte også med [[Iveland kommune\|Iveland]] og [[Evje og Hornnes kommune\|Evje og Hornnes]] til dalen, noko som medfører at meir enn halvparten av Aust-Agder tilhøyrer Setesdal. Dette området svarar til [[Setesdal fogderi]], som eksisterte frå 1660 til 1919.</onlyinclude>		<onlyinclude>'''[[Setesdal]]''' er dalføret langs [[Otra]]vassdraget, som strekk seg frå lengst nord i tidlegare [[Aust-Agder fylke]]. Historisk har ein rekna de to kommunene [[Bykle kommune\|Bykle]] og [[Valle kommune\|Valle]] kommune til Setesdal, medan området sørover vart kalla [[Otrudal]]. Etter kvart flytta ein grensa sørover til [[Bygland kommune\|Bygland]]. Dalen vart då delt inn i Øvre og Nedre Setesdal. I dag reknar ein ofte også med [[Iveland kommune\|Iveland]] og [[Evje og Hornnes kommune\|Evje og Hornnes]] til dalen, noko som medfører at meir enn halvparten av Aust-Agder tilhøyrer Setesdal. Dette området svarar til [[Setesdal fogderi]], som eksisterte frå 1660 til 1919.</onlyinclude>

	==Namn==		==Namn==

Cnyborg: Teksterstatting – «Kategori:Aust-Agder fylke» til «[[Kategori:Agder fylke [[Kategori:Aust-Agder»

2020-01-02T09:37:57Z

Teksterstatting – «[[Kategori:Aust-Agder fylke» til «Kategori:Agder fylke [[Kategori:Aust-Agder»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. jan. 2020 kl. 09:37
Linje 67:		Linje 67:
	* [http://www.vallemal.no Talemålet i Valle og Hylestad].		* [http://www.vallemal.no Talemålet i Valle og Hylestad].
	[[Kategori:Setesdal\| ]]		[[Kategori:Setesdal\| ]]
	[[Kategori:Aust-Agder ~~fylke~~]]		[[Kategori:Agder fylke]]
			[[Kategori:Aust-Agder]]
	[[Kategori:Daler]]		[[Kategori:Daler]]
	[[Kategori:Distrikt]]		[[Kategori:Distrikt]]
	{{nn}}		{{nn}}

Siri J: lenkefiks

2017-05-19T18:34:06Z

lenkefiks

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. mai 2017 kl. 18:34
Linje 44:		Linje 44:
	I tidleg mellomalder hadde området truleg ikkje nokon skreven lov, for det er ikkje med i [[Gulatingslagen]]. Fyrst i høgmellomalderen kom Setesdal fullt inn under riksstyret; som nemnt ovafor er ''Sættre'' med i [[landsloven]] frå 1274. Dalen vart ein del av [[Råbyggelag amt\|Råbyggjelag]], som omfatta det indre av Agder. Frå 1682 vart Råbyggjelag og Nedenes styrt som eitt amt, og i 1815 vart dei to formelt slått saman til [[Nedenes amt]], i dag [[Aust-Agder]] fylke.		I tidleg mellomalder hadde området truleg ikkje nokon skreven lov, for det er ikkje med i [[Gulatingslagen]]. Fyrst i høgmellomalderen kom Setesdal fullt inn under riksstyret; som nemnt ovafor er ''Sættre'' med i [[landsloven]] frå 1274. Dalen vart ein del av [[Råbyggelag amt\|Råbyggjelag]], som omfatta det indre av Agder. Frå 1682 vart Råbyggjelag og Nedenes styrt som eitt amt, og i 1815 vart dei to formelt slått saman til [[Nedenes amt]], i dag [[Aust-Agder]] fylke.

	Som [[distrikt]] omfattar Setesdal Valle, Bykle, Bygland og Evje og Hornnes, med [[Evje]] som regionsenter og [[Setesdal regionråd]] som samarbeidsforum. Iveland tilhøyrer i denne samanhangen [[Kristiansandregionen]], som dermed skil seg noko frå det gamle Setesdal fogderi.		Som [[distrikt]] omfattar Setesdal Valle, Bykle, Bygland og Evje og Hornnes, med [[Evje (Evje og Hornnes)\|Evje]] som regionsenter og [[Setesdal regionråd]] som samarbeidsforum. Iveland tilhøyrer i denne samanhangen [[Kristiansandregionen]], som dermed skil seg noko frå det gamle Setesdal fogderi.

	Setesdal har ein eigen driftseining under [[Agder politidistrikt]]. Pr. 2015 er det fire lensmannskontor som ligg under Driftsenhet Setesdal: [[Valle og Bykle lensmannskontor]], [[Bygland lensmannskontor]], [[Evje og Hornnes lensmannskontor]] og [[Åseral lensmannskontor]]; sistnemnde reknast elles ikkje med til dalen, men det er mest praktisk å ha området under denne driftseininga.		Setesdal har ein eigen driftseining under [[Agder politidistrikt]]. Pr. 2015 er det fire lensmannskontor som ligg under Driftsenhet Setesdal: [[Valle og Bykle lensmannskontor]], [[Bygland lensmannskontor]], [[Evje og Hornnes lensmannskontor]] og [[Åseral lensmannskontor]]; sistnemnde reknast elles ikkje med til dalen, men det er mest praktisk å ha området under denne driftseininga.
Linje 52:		Linje 52:
	==Kyrkja==		==Kyrkja==

	Det fyrste teiknet på kristen tru i Setesdal er [[Galtelandsteinen]] på [[Evje]], som nemnar far og son som var kristne, og som truleg var satt opp mellom 1016 og 1020. Dette er langt sør i dalen, og truleg tok det noko lenger tid før den nye trua spreidde seg nordover. Ingen av kyrkjene frå mellomalderen er bevart, men ein har rester av nokre av dei. Mest kjent er portalen frå [[Hylestad stavkyrkje]].		Det fyrste teiknet på kristen tru i Setesdal er [[Galtelandsteinen]] på Evje, som nemnar far og son som var kristne, og som truleg var satt opp mellom 1016 og 1020. Dette er langt sør i dalen, og truleg tok det noko lenger tid før den nye trua spreidde seg nordover. Ingen av kyrkjene frå mellomalderen er bevart, men ein har rester av nokre av dei. Mest kjent er portalen frå [[Hylestad stavkyrkje]].

	[[Otredal prosti]] i [[Den norske kyrkje]] dekkjer Setesdal og [[Vennesla kommune\|Vennesla]]. Prestegjelda i Setesdal var [[Evje prestegjeld\|Evje]], [[Bygland prestegjeld\|Bygland]] og [[Valle prestegjeld\|Valle]]. [[Bykle sokn]] var ein del av Valle prestegjeld, også etter at Bykle kommune vart oppretta i 1902. Sjå elles artiklane om prestegjelda for meir informasjon om sokneinndelinga.		[[Otredal prosti]] i [[Den norske kyrkje]] dekkjer Setesdal og [[Vennesla kommune\|Vennesla]]. Prestegjelda i Setesdal var [[Evje prestegjeld\|Evje]], [[Bygland prestegjeld\|Bygland]] og [[Valle prestegjeld\|Valle]]. [[Bykle sokn]] var ein del av Valle prestegjeld, også etter at Bykle kommune vart oppretta i 1902. Sjå elles artiklane om prestegjelda for meir informasjon om sokneinndelinga.

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T09:28:05Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 09:28
Linje 70:		Linje 70:
	[[Kategori:Daler]]		[[Kategori:Daler]]
	[[Kategori:Distrikt]]		[[Kategori:Distrikt]]
			{{nn}}

Siri J: /* Eksterne lenkjer */

2015-03-28T11:29:31Z

Eksterne lenkjer

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. mar. 2015 kl. 11:29
Linje 70:		Linje 70:
	[[Kategori:Daler]]		[[Kategori:Daler]]
	[[Kategori:Distrikt]]		[[Kategori:Distrikt]]
	~~120~~

Siri J: /* Eksterne lenkjer */

2015-03-28T11:28:56Z

Eksterne lenkjer

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. mar. 2015 kl. 11:28
Linje 65:		Linje 65:

	* [http://www.setesdalswiki.no/wiki/Hovedside Setesdalswiki].		* [http://www.setesdalswiki.no/wiki/Hovedside Setesdalswiki].
	* [http://www.vallemal.~~com~~ Talemålet i Valle og Hylestad].		* [http://www.vallemal.no Talemålet i Valle og Hylestad].
	[[Kategori:Setesdal\| ]]		[[Kategori:Setesdal\| ]]
	[[Kategori:Aust-Agder fylke]]		[[Kategori:Aust-Agder fylke]]
	[[Kategori:Daler]]		[[Kategori:Daler]]
	[[Kategori:Distrikt]]		[[Kategori:Distrikt]]
			120

Siri J: /* Eksterne lenkjer */ +talemålet i Valle og Hylestd

2015-03-28T11:26:23Z

Eksterne lenkjer: +talemålet i Valle og Hylestd

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. mar. 2015 kl. 11:26
Linje 65:		Linje 65:

	* [http://www.setesdalswiki.no/wiki/Hovedside Setesdalswiki].		* [http://www.setesdalswiki.no/wiki/Hovedside Setesdalswiki].
			* [http://www.vallemal.com Talemålet i Valle og Hylestad].
	[[Kategori:Setesdal\| ]]		[[Kategori:Setesdal\| ]]
	[[Kategori:Aust-Agder fylke]]		[[Kategori:Aust-Agder fylke]]
	[[Kategori:Daler]]		[[Kategori:Daler]]
	[[Kategori:Distrikt]]		[[Kategori:Distrikt]]

Cnyborg: /* Offentleg forvaltning */

2015-03-27T14:10:13Z

Offentleg forvaltning

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. mar. 2015 kl. 14:10
Linje 41:		Linje 41:

	==Offentleg forvaltning==		==Offentleg forvaltning==

			I tidleg mellomalder hadde området truleg ikkje nokon skreven lov, for det er ikkje med i [[Gulatingslagen]]. Fyrst i høgmellomalderen kom Setesdal fullt inn under riksstyret; som nemnt ovafor er ''Sættre'' med i [[landsloven]] frå 1274. Dalen vart ein del av [[Råbyggelag amt\|Råbyggjelag]], som omfatta det indre av Agder. Frå 1682 vart Råbyggjelag og Nedenes styrt som eitt amt, og i 1815 vart dei to formelt slått saman til [[Nedenes amt]], i dag [[Aust-Agder]] fylke.

	Som [[distrikt]] omfattar Setesdal Valle, Bykle, Bygland og Evje og Hornnes, med [[Evje]] som regionsenter og [[Setesdal regionråd]] som samarbeidsforum. Iveland tilhøyrer i denne samanhangen [[Kristiansandregionen]], som dermed skil seg noko frå det gamle Setesdal fogderi.		Som [[distrikt]] omfattar Setesdal Valle, Bykle, Bygland og Evje og Hornnes, med [[Evje]] som regionsenter og [[Setesdal regionråd]] som samarbeidsforum. Iveland tilhøyrer i denne samanhangen [[Kristiansandregionen]], som dermed skil seg noko frå det gamle Setesdal fogderi.

	Setesdal ~~var tidlegare~~ ein ~~del av~~ [[~~Råbyggelag amt\|Råbyggjelag~~]], ~~som omfatta det indre av Agder. I tidleg mellomalder hadde området truleg~~ ikkje ~~nokon skreven lov~~, ~~for~~ det er ~~ikkje med i~~ [[~~Gulatingslagen~~]]~~. Fyrst i høgmellomalderen kom Setesdal fullt inn~~ under ~~riksstyret; som nemnt ovafor er ''Sættre'' med i~~ [[~~landsloven~~]] ~~frå 1274~~.		Setesdal har ein eigen driftseining under [[Agder politidistrikt]]. Pr. 2015 er det fire lensmannskontor som ligg under Driftsenhet Setesdal: [[Valle og Bykle lensmannskontor]], [[Bygland lensmannskontor]], [[Evje og Hornnes lensmannskontor]] og [[Åseral lensmannskontor]]; sistnemnde reknast elles ikkje med til dalen, men det er mest praktisk å ha området under denne driftseininga.

			Setesdalskommunane tilhøyrer [[Kristiansand tingrett]] under [[Agder lagdøme]].

	==Kyrkja==		==Kyrkja==

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 29. apr. 2026 kl. 22:51
Linje 10:		Linje 10:
	==Geografi og kommunikasjon==		==Geografi og kommunikasjon==

	Det er ein relativt trang dal, med [[Setesdalsheiane]] på både sider. <onlyinclude>Nede i dalen er det områder som tidlegare var ~~nærastt~~ uframkommelege, og dalen var derfor lenge isolert frå kysten i sør. Stiar og [[kløvveger]] på heiane var då einaste moglegheit til å komme fram. Frem til 1800-talet var det mest ferdsel til/frå Setesdal i retning aust-vest. Det vil si at iallefall midtre og øvre del av dalen hadde mest kontakt mot [[Rogaland]] og mot [[Fyresdal]] i [[Telemark]]. I [[mellomalderen]] skatta setesdølane til [[Stavanger]].		Det er ein relativt trang dal, med [[Setesdalsheiane]] på både sider. <onlyinclude>Nede i dalen er det områder som tidlegare var nærmast uframkommelege, og dalen var derfor lenge isolert frå kysten i sør. Stiar og [[kløvveger]] på heiane var då einaste moglegheit til å komme fram. Frem til 1800-talet var det mest ferdsel til/frå Setesdal i retning aust-vest. Det vil si at iallefall midtre og øvre del av dalen hadde mest kontakt mot [[Rogaland]] og mot [[Fyresdal]] i [[Telemark]]. I [[mellomalderen]] skatta setesdølane til [[Stavanger]].

	Fyrst i [[1846]] vart hovudvegen frå [[Kristiansand]] til [[Bykle (tettsted)\|Bykle]] anlagt, og setesdølane trakk då meir mot byen i sør. Særleg i Bykle hadde det vore vanskeleg kommunikasjon sørover, då den smale og bratte [[Byklestigen]] var einaste veg.</onlyinclude> I dag er det [[riksveg 9]], også kalla Setesdalsvegen, som er den viktigste ferdselsåra gjennom dalen.		Fyrst i [[1846]] vart hovudvegen frå [[Kristiansand]] til [[Bykle (tettsted)\|Bykle]] anlagt, og setesdølane trakk då meir mot byen i sør. Særleg i Bykle hadde det vore vanskeleg kommunikasjon sørover, då den smale og bratte [[Byklestigen]] var einaste veg.</onlyinclude> I dag er det [[riksveg 9]], også kalla [[Setesdalsvegen]], som er den viktigste ferdselsåra gjennom dalen.

	I 1867 byrja dampbåttrafikken på [[Kilefjorden]] og [[Byglandsfjorden]].		I 1867 byrja dampbåttrafikken på [[Kilefjorden]] og [[Byglandsfjorden]].
Linje 22:		Linje 22:
	<onlyinclude>I Setesdal har ein tatt vare på meir av [[mellomalderen]]s byggeskikk, folkekunst og drakter enn dei fleste andre stader. Dalen har også ein rik tradisjon for segn og folkemusikk og for sine handverkstradisjonar. På Rysstad i Valle ligg både [[Setesdalsmuseet]] og [[Agder folkemusikkarkiv]], og ellers er særleg [[sølvsmed]]ane frå Setesdal kjend for sine arbeider.</onlyinclude>		<onlyinclude>I Setesdal har ein tatt vare på meir av [[mellomalderen]]s byggeskikk, folkekunst og drakter enn dei fleste andre stader. Dalen har også ein rik tradisjon for segn og folkemusikk og for sine handverkstradisjonar. På Rysstad i Valle ligg både [[Setesdalsmuseet]] og [[Agder folkemusikkarkiv]], og ellers er særleg [[sølvsmed]]ane frå Setesdal kjend for sine arbeider.</onlyinclude>

	Lokalavisa ''[[Setesdølen]]'' vert utgjeve i Bygland. Den lesast av et klart fleirtal av husstandane i dalen - i Bygland har ho meir enn 100 prosent dekning, fordi det også er mange utflyttarar og hytteeigarar som abonnerer.		Lokalavisa ''[[Setesdølen]]'' vert utgjeve i Bygland. Den lesast av et klart fleirtal av husstandane i dalen – i Bygland har ho meir enn 100 prosent dekning, fordi det også er mange utflyttarar og hytteeigarar som abonnerer.

	[[Setesdalslaget (Oslo)\|Setesdalslaget]] i [[Oslo]] er eit [[innflytterlag\|innflyttarlag]] som vart grunnlagt i 1945. Etter ei tid utan særleg aktivitet vart det blåst liv i laget i 2009.		[[Setesdalslaget (Oslo)\|Setesdalslaget]] i [[Oslo]] er eit [[innflytterlag\|innflyttarlag]] som vart grunnlagt i 1945. Etter ei tid utan særleg aktivitet vart det blåst liv i laget i 2009.
Linje 42:		Linje 42:
	==Offentleg forvaltning==		==Offentleg forvaltning==

	I tidleg mellomalder hadde området truleg ikkje nokon skreven lov, for det er ikkje med i [[Gulatingslagen]]. Fyrst i høgmellomalderen kom Setesdal fullt inn under riksstyret; som nemnt ovafor er ''Sættre'' med i [[landsloven]] frå 1274. Dalen vart ein del av [[Råbyggelag amt\|Råbyggjelag]], som omfatta det indre av Agder. Frå 1682 vart Råbyggjelag og Nedenes styrt som eitt amt, og i 1815 vart dei to formelt slått saman til [[Nedenes amt]], i dag [[Aust-Agder]] fylke.		I tidleg mellomalder hadde området truleg ikkje nokon skreven lov, for det er ikkje med i [[Gulatingslagen]]. Fyrst i [[høgmellomalderen]] kom Setesdal fullt inn under riksstyret; som nemnt ovafor er ''Sættre'' med i [[landsloven]] frå 1274. Dalen vart ein del av [[Råbyggelag amt\|Råbyggjelag]], som omfatta det indre av Agder. Frå 1682 vart Råbyggjelag og Nedenes styrt som eitt amt, og i 1815 vart dei to formelt slått saman til [[Nedenes amt]], i dag [[Aust-Agder]] fylke.

	Som [[distrikt]] omfattar Setesdal Valle, Bykle, Bygland og Evje og Hornnes, med [[Evje (Evje og Hornnes)\|Evje]] som regionsenter og [[Setesdal regionråd]] som samarbeidsforum. Iveland tilhøyrer i denne samanhangen [[Kristiansandregionen]], som dermed skil seg noko frå det gamle Setesdal fogderi.		Som [[distrikt]] omfattar Setesdal Valle, Bykle, Bygland og Evje og Hornnes, med [[Evje (Evje og Hornnes)\|Evje]] som regionsenter og [[Setesdal regionråd]] som samarbeidsforum. Iveland tilhøyrer i denne samanhangen [[Kristiansandregionen]], som dermed skil seg noko frå det gamle Setesdal fogderi.

	Setesdal har ein eigen driftseining under [[Agder politidistrikt]]. Pr. 2015 er det fire lensmannskontor som ligg under Driftsenhet Setesdal: [[Valle og Bykle lensmannskontor]], [[Bygland lensmannskontor]], [[Evje og Hornnes lensmannskontor]] og [[Åseral lensmannskontor]]~~; sistnemnde~~ reknast elles ikkje med til dalen, men det er mest praktisk å ha området under denne driftseininga.		Setesdal har ein eigen driftseining under [[Agder politidistrikt]]. Pr. 2015 er det fire lensmannskontor som ligg under Driftsenhet Setesdal: [[Valle og Bykle lensmannskontor]], [[Bygland lensmannskontor]], [[Evje og Hornnes lensmannskontor]] og [[Åseral lensmannskontor]]. Sistnemnde reknast elles ikkje med til dalen, men det er mest praktisk å ha området under denne driftseininga.

	Setesdalskommunane tilhøyrer [[Kristiansand tingrett]] under [[Agder lagdøme]].		Setesdalskommunane tilhøyrer [[Kristiansand tingrett]] under [[Agder lagdøme]].