Skjåk Almenning - historisk oversyn - Sideversjonshistorikk

Cnyborg på 26. jun. 2025 kl. 09:14

2025-06-26T09:14:29Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. jun. 2025 kl. 09:14
Linje 190:		Linje 190:
	[[Kategori:Skjåk Almenning]]		[[Kategori:Skjåk Almenning]]
	[[Kategori:Skjåk kommune]]		[[Kategori:Skjåk kommune]]
	{{nn}}		{{nn}}{{artikkelkoord\|61.8837\|N\|8.26275\|Ø}}
	{{F2}}		{{F2}}

Cnyborg: Teksterstatting – «[[Leksikon:Matrikkel|» til «[[matrikkel|»

2024-09-11T11:39:45Z

Teksterstatting – «[[Leksikon:Matrikkel|» til «[[matrikkel|»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. sep. 2024 kl. 11:39
Linje 17:		Linje 17:
	I 1705 betalte gardbrukaren Kristen Marlo [[engeskatt]] for «Jøranstulen» (gnr. 162.1 Jørungstulen) som i skattelista blir sagt å liggje «udi Almindingen».<ref>Riksarkivet: Futerekneskap for Gudbrandsdalen 1705.</ref> Dette er den tidlegast direkte omtalen av Skjåk-ålmenninga som hittil er registrert i kjeldene.		I 1705 betalte gardbrukaren Kristen Marlo [[engeskatt]] for «Jøranstulen» (gnr. 162.1 Jørungstulen) som i skattelista blir sagt å liggje «udi Almindingen».<ref>Riksarkivet: Futerekneskap for Gudbrandsdalen 1705.</ref> Dette er den tidlegast direkte omtalen av Skjåk-ålmenninga som hittil er registrert i kjeldene.

	I [[~~Leksikon:Matrikkel~~\|matrikkelførearbeidet 1723]] er eigedomen omtala slik:		I [[matrikkel\|matrikkelførearbeidet 1723]] er eigedomen omtala slik:
	:«Nordherredsmarken med derudi beliggende fiskevand, Liavandet kaldet. Beliggende nordenfor Nordherredsbygden begge sider ælvene Aasten og Othen, ungefær 3 mile i længden, i dalene kaldet Aastdalen og Othdalen, i bredden fra fjelde til elven ungefær ½ fjerdings distanse paa hver side. Udi bemeldte almenning findes fornøden hustømmer til den del af prestegjældet som kaldes Nordherred, samt sagtømmer, som falder vanskelig at udvirke, dog af ringe kvalitet, saasom bemeldte skog for en stor del allerede er udhuggen, og har elles sognepresterne udi dette prestegjeld havt deres brug der sammesteds hidtindtil til husfornødenhed. Fiskevandet av ingen importance.»		:«Nordherredsmarken med derudi beliggende fiskevand, Liavandet kaldet. Beliggende nordenfor Nordherredsbygden begge sider ælvene Aasten og Othen, ungefær 3 mile i længden, i dalene kaldet Aastdalen og Othdalen, i bredden fra fjelde til elven ungefær ½ fjerdings distanse paa hver side. Udi bemeldte almenning findes fornøden hustømmer til den del af prestegjældet som kaldes Nordherred, samt sagtømmer, som falder vanskelig at udvirke, dog af ringe kvalitet, saasom bemeldte skog for en stor del allerede er udhuggen, og har elles sognepresterne udi dette prestegjeld havt deres brug der sammesteds hidtindtil til husfornødenhed. Fiskevandet av ingen importance.»

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Thumb høyre

2024-03-04T14:53:45Z

Robot: Endrer mal: Thumb høyre

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:53
Linje 1:		Linje 1:
	:Sjå også hovudartikkelen om [[Skjåk Almenning]].		:Sjå også hovudartikkelen om [[Skjåk Almenning]].

	<onlyinclude>{{~~thumb høyre~~\|Heggebottvatnet.JPG\|Utsikt frå Heggjabottsetra i Billingsdalen i Skjåkålmenninga. Det viser mange sider ved ressursar og verksemd i ålmenninga: seterbruk, høgfjell, produktiv furuskog. I dalbotnen lengst borte kan skimtast tre småbruk i Brumillomsgrenda. I dalbotnen nærast: Heggjabottvatnet, som er ei utviding av Otta-elva. Vatnet vart oppdemt som del av kraftutbygginga i Øvre Otta 2002-2005. Foto: Hans P. Hosar.}}'''[[Skjåk Almenning - historisk oversyn\|Skjåk Almennings historie]]''' kan delast inn i fem hovudbolkar: <br />		<onlyinclude>{{Thumb\|Heggebottvatnet.JPG\|Utsikt frå Heggjabottsetra i Billingsdalen i Skjåkålmenninga. Det viser mange sider ved ressursar og verksemd i ålmenninga: seterbruk, høgfjell, produktiv furuskog. I dalbotnen lengst borte kan skimtast tre småbruk i Brumillomsgrenda. I dalbotnen nærast: Heggjabottvatnet, som er ei utviding av Otta-elva. Vatnet vart oppdemt som del av kraftutbygginga i Øvre Otta 2002-2005. Foto: Hans P. Hosar.}}'''[[Skjåk Almenning - historisk oversyn\|Skjåk Almennings historie]]''' kan delast inn i fem hovudbolkar: <br />

	1. Tida fram til 1726, da kongen selde eigedomen til private. Før 1726 kan ein definere Skjåk-ålmenninga som [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]].<br />		1. Tida fram til 1726, da kongen selde eigedomen til private. Før 1726 kan ein definere Skjåk-ålmenninga som [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]].<br />
Linje 41:		Linje 41:

	=== Den fyrste nyryddinga ===		=== Den fyrste nyryddinga ===
	{{~~thumb høyre~~\|Øyberget.jpg\|Øyberget var ei av dei nyryddingane som fekk Anker-skøyte i 1790-åra. Der budde [[Anne Olsdotter Hyrve\|Anne]] og [[Syver Sylfestsen Hyrve\|Syver Hyrve]] i åra 1806-1811, og der vart sonen deira [[Sylvester Sivertson]] fødd. Foto: Kristian Hosar}}		{{Thumb\|Øyberget.jpg\|Øyberget var ei av dei nyryddingane som fekk Anker-skøyte i 1790-åra. Der budde [[Anne Olsdotter Hyrve\|Anne]] og [[Syver Sylfestsen Hyrve\|Syver Hyrve]] i åra 1806-1811, og der vart sonen deira [[Sylvester Sivertson]] fødd. Foto: Kristian Hosar}}
	Ein sideeffekt av skogsdrifta var at det vart rydda gardar og plassar i [[Bråtå]], [[Kvitingslia]] og [[Langleitsgrend]]. Tosten Hjelle gav dei fyrste løyva til slik nyrydding i 1739. Det galdt tre bruk i Bråtå ([[Mork (Skjåk)\|Mork]], [[Slette]] og [[Storbråtå]]) og eitt i Langleitsgrenda (truleg nåverande [[Søre Langleite]]). Sidan kom det mange bruk og plassar til, med og utan løyve frå grunneigar og styresmakter. Nokre av nyryddingane vart matrikulerte bygselsbruk, medan andre vart verande husmannsplassar. 14 av dei matrikulerte småbruka vart sjølveigande da Bernt Anker selde dei til brukarane i 1790-åra. Dei blir den dag i dag omtala som gardar med Anker-skøyte. Desse bruka var:<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref>		Ein sideeffekt av skogsdrifta var at det vart rydda gardar og plassar i [[Bråtå]], [[Kvitingslia]] og [[Langleitsgrend]]. Tosten Hjelle gav dei fyrste løyva til slik nyrydding i 1739. Det galdt tre bruk i Bråtå ([[Mork (Skjåk)\|Mork]], [[Slette]] og [[Storbråtå]]) og eitt i Langleitsgrenda (truleg nåverande [[Søre Langleite]]). Sidan kom det mange bruk og plassar til, med og utan løyve frå grunneigar og styresmakter. Nokre av nyryddingane vart matrikulerte bygselsbruk, medan andre vart verande husmannsplassar. 14 av dei matrikulerte småbruka vart sjølveigande da Bernt Anker selde dei til brukarane i 1790-åra. Dei blir den dag i dag omtala som gardar med Anker-skøyte. Desse bruka var:<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref>

Linje 75:		Linje 75:

	=== Heimkjøpet 1798 ===		=== Heimkjøpet 1798 ===
	{{~~thumb høyre~~\|Skjaak almenn minnesmerke 2.jpg\|Minnetavle ved Skjåk Almennings administrasjonsbygning i Bismo, Skjåk, reist i 1948 til 150-årsjubileet for heimkjøpet av ålmenninga i 1798. Foto: Hans P. Hosar.}}		{{Thumb\|Skjaak almenn minnesmerke 2.jpg\|Minnetavle ved Skjåk Almennings administrasjonsbygning i Bismo, Skjåk, reist i 1948 til 150-årsjubileet for heimkjøpet av ålmenninga i 1798. Foto: Hans P. Hosar.}}
	I 1798 selde daverande eigar Bernt Anker ålmenninga til «Ole Mallaug, Sevald og Hans Spærstad, Lars Eriksen Andvord og med Intressentere, som ere alle Almuer i Schiagers Annex til Loms Præstegjeld», som det heiter i skøytet i [[Leksikon:Pantebok\|panteboka]] (22. januar 1798).<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref> (I andre avskrifter heiter det «Almuesmænd». Originalskøytet er gått tapt.)		I 1798 selde daverande eigar Bernt Anker ålmenninga til «Ole Mallaug, Sevald og Hans Spærstad, Lars Eriksen Andvord og med Intressentere, som ere alle Almuer i Schiagers Annex til Loms Præstegjeld», som det heiter i skøytet i [[Leksikon:Pantebok\|panteboka]] (22. januar 1798).<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref> (I andre avskrifter heiter det «Almuesmænd». Originalskøytet er gått tapt.)

Linje 81:		Linje 81:

	=== Nye grender ===		=== Nye grender ===
	{{~~thumb høyre~~\|Nordre Bysjet i Skjaak.JPG\|<small>Det tidlegare ålmenningsbruket Nørdre Bysjet (gnr. 148.1 Nyhus) i Skjåk. Truleg rydda tidleg på 1800-talet. Bruket vart kjøpt til sjølveige i 1929. I bakgrunnen, på andre sida av dalen, skimtast ålmenningsgrenda Jøingslia.</small>}}		{{Thumb\|Nordre Bysjet i Skjaak.JPG\|<small>Det tidlegare ålmenningsbruket Nørdre Bysjet (gnr. 148.1 Nyhus) i Skjåk. Truleg rydda tidleg på 1800-talet. Bruket vart kjøpt til sjølveige i 1929. I bakgrunnen, på andre sida av dalen, skimtast ålmenningsgrenda Jøingslia.</small>}}
	Nyryddinga skaut fart mot slutten av 1700-talet og byrjinga av 1800-åra. Nye grender av plassbruk kom til i Jøingslia og [[Billingsdalen]]. (Sjå døme på plasskontrakter [[Kjeldearkiv:Husmannskontrakter, Skjåk Almenning 1804\| her.]]) Dei fyrste plassfolka vi kjenner til i Jøingslia, er Hans Kristensen og Ragnhild Larsdotter i Skryu (gnr. 141.1 Skriden). Hans var stemna for forlikskommisjonen av ålmenningseigarane i 1804, sjå det inngåtte forliket [[Kjeldearkiv:Husmannskontrakter, Skjåk Almenning 1804#4de_af_Hans_Christensenher\|her]]. Det same året og frå den same samanhengen er den fyrste billingsdølen kjend, Ola Persen Heggjabotn ([[Forbergs-Ola]]) (sjå forliket frå 1804 [[Kjeldearkiv:Husmannskontrakter, Skjåk Almenning 1804#3_af_Ole_Pedersen_Hegebotten\|her]]). Men ved inngangen til Billingsdalen var Øyberget rydda allereie på 1700-talet, og var eit av dei bruka som Bernt Anker selde til sjølveige i 1790-åra.		Nyryddinga skaut fart mot slutten av 1700-talet og byrjinga av 1800-åra. Nye grender av plassbruk kom til i Jøingslia og [[Billingsdalen]]. (Sjå døme på plasskontrakter [[Kjeldearkiv:Husmannskontrakter, Skjåk Almenning 1804\| her.]]) Dei fyrste plassfolka vi kjenner til i Jøingslia, er Hans Kristensen og Ragnhild Larsdotter i Skryu (gnr. 141.1 Skriden). Hans var stemna for forlikskommisjonen av ålmenningseigarane i 1804, sjå det inngåtte forliket [[Kjeldearkiv:Husmannskontrakter, Skjåk Almenning 1804#4de_af_Hans_Christensenher\|her]]. Det same året og frå den same samanhengen er den fyrste billingsdølen kjend, Ola Persen Heggjabotn ([[Forbergs-Ola]]) (sjå forliket frå 1804 [[Kjeldearkiv:Husmannskontrakter, Skjåk Almenning 1804#3_af_Ole_Pedersen_Hegebotten\|her]]). Men ved inngangen til Billingsdalen var Øyberget rydda allereie på 1700-talet, og var eit av dei bruka som Bernt Anker selde til sjølveige i 1790-åra.

Linje 102:		Linje 102:

	=== Sal av ålmenningsbruk og bureising ===		=== Sal av ålmenningsbruk og bureising ===
	{{~~thumb høyre~~\|Skoglund i Skjaak.JPG\|<small>Bureisingsbruket Skoglund (gnr. 150.1 i Skjåk). Det vart rydda på ålmenningsgrunn frå 1922. Merk dreneringskanalen i framgrunnen. Det var eit fellestiltak for fleire bureisingsbruk som vart oppdyrka samstundes i dette opphavlege myrlendet.</small>}}Mot slutten av 1800-talet byrja ålmenninga å selje ein og annan av dei gamle husmannsplassane til sjølveige. Eit nytt, bruksrettsorientert ålmenningsstyre sette frå 1915 i gang sal i større omfang av ålmenningsplassar i Jøingslia og andre stader. Dette vekte motstand blant ein del av eigarane, og vart kjelde til strid i fleire tiår frametter. Det same galdt [[Bureising\|bureisinga]] som tok til fyrst i 1920-åra, og som i tida fram til 1945 skapte 24 nye bruk i ålmenninga.		{{Thumb\|Skoglund i Skjaak.JPG\|<small>Bureisingsbruket Skoglund (gnr. 150.1 i Skjåk). Det vart rydda på ålmenningsgrunn frå 1922. Merk dreneringskanalen i framgrunnen. Det var eit fellestiltak for fleire bureisingsbruk som vart oppdyrka samstundes i dette opphavlege myrlendet.</small>}}Mot slutten av 1800-talet byrja ålmenninga å selje ein og annan av dei gamle husmannsplassane til sjølveige. Eit nytt, bruksrettsorientert ålmenningsstyre sette frå 1915 i gang sal i større omfang av ålmenningsplassar i Jøingslia og andre stader. Dette vekte motstand blant ein del av eigarane, og vart kjelde til strid i fleire tiår frametter. Det same galdt [[Bureising\|bureisinga]] som tok til fyrst i 1920-åra, og som i tida fram til 1945 skapte 24 nye bruk i ålmenninga.

	== Frå 1930 til 1990-åra ==		== Frå 1930 til 1990-åra ==
Linje 150:		Linje 150:

	=== Fjellstyre og utmarksbruk ===		=== Fjellstyre og utmarksbruk ===
	{{~~thumb høyre~~\|Tverraahytta-Skjaak.jpg\|<small>Tverråhytta i Tordalen, ei av Skjåk Almenning sine hytter for turgåarar, jegerar og fiskarar. Hytta var opphavleg oppsett i 1941 for dei som gjette fellesdriftene der. Også før den tid har det vore gjetarbuer i det same området. Foto: Stig Aaboen.</small>}}		{{Thumb\|Tverraahytta-Skjaak.jpg\|<small>Tverråhytta i Tordalen, ei av Skjåk Almenning sine hytter for turgåarar, jegerar og fiskarar. Hytta var opphavleg oppsett i 1941 for dei som gjette fellesdriftene der. Også før den tid har det vore gjetarbuer i det same området. Foto: Stig Aaboen.</small>}}
	I tidsrommet 1920-1925 var det eit [[fjellstyre]] i bygda, oppnemnt av kommunen i samsvar med [[Fjellova av 1920\|Fjellova frå 1920]]. Lova galdt for statsålmenningar. Etter at eigedomsretten til høgfjellet vart tilkjent Skjåk Almenning i 1922, var det eigentleg uaktuelt med eit offentleg oppnemnt fjellstyre i Skjåk.		I tidsrommet 1920-1925 var det eit [[fjellstyre]] i bygda, oppnemnt av kommunen i samsvar med [[Fjellova av 1920\|Fjellova frå 1920]]. Lova galdt for statsålmenningar. Etter at eigedomsretten til høgfjellet vart tilkjent Skjåk Almenning i 1922, var det eigentleg uaktuelt med eit offentleg oppnemnt fjellstyre i Skjåk.

Hans P. Hosar: /* Fjellstyre og utmarksbruk */ Korr bilettekst

2020-10-30T04:51:47Z

Fjellstyre og utmarksbruk: Korr bilettekst

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. okt. 2020 kl. 04:51
Linje 150:		Linje 150:

	=== Fjellstyre og utmarksbruk ===		=== Fjellstyre og utmarksbruk ===
	{{thumb høyre\|Tverraahytta-Skjaak.jpg\|<small>Tverråhytta i Tordalen, ei av Skjåk ~~ålmennings~~ hytter for turgåarar, jegerar og fiskarar. Hytta var opphavleg oppsett i 1941 ~~til~~ for dei som gjette fellesdriftene der. Også før ~~det~~ har det vore gjetarbuer i same området. Foto: Stig Aaboen.</small>}}		{{thumb høyre\|Tverraahytta-Skjaak.jpg\|<small>Tverråhytta i Tordalen, ei av Skjåk Almenning sine hytter for turgåarar, jegerar og fiskarar. Hytta var opphavleg oppsett i 1941 for dei som gjette fellesdriftene der. Også før den tid har det vore gjetarbuer i det same området. Foto: Stig Aaboen.</small>}}
	I tidsrommet 1920-1925 var det eit [[fjellstyre]] i bygda, oppnemnt av kommunen i samsvar med [[Fjellova av 1920\|Fjellova frå 1920]]. Lova galdt for statsålmenningar. Etter at eigedomsretten til høgfjellet vart tilkjent Skjåk Almenning i 1922, var det eigentleg uaktuelt med eit offentleg oppnemnt fjellstyre i Skjåk.		I tidsrommet 1920-1925 var det eit [[fjellstyre]] i bygda, oppnemnt av kommunen i samsvar med [[Fjellova av 1920\|Fjellova frå 1920]]. Lova galdt for statsålmenningar. Etter at eigedomsretten til høgfjellet vart tilkjent Skjåk Almenning i 1922, var det eigentleg uaktuelt med eit offentleg oppnemnt fjellstyre i Skjåk.

Arnfinn Kjelland: /* Høgfjellet */

2018-05-28T09:16:00Z

Høgfjellet

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. mai 2018 kl. 09:16
Linje 94:		Linje 94:

	=== Høgfjellet ===		=== Høgfjellet ===
	Eigedomsretten til høgfjellet var lenge omtvista. Staten hevda at dette var statsålmenning, medan Skjåk Almenning gjorde krav på full eigedomsrett også til høgfjellet innan Skjåks grenser. Saka vart behandla av [[~~Leksikon:~~ Høyfjellskommisjonen\|Høgfjellskommisjonen]]. Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av den såkalla [[Sperstadstrekninga av Grotlis utmål]]. Dette var eit område i [[Breidalen]] som staten hadde kjøpt av privatmannen Hans Hansen Sperstad i 1872 i samband med etablering av [[Grotli fjellstove]]. Dette vart verande eit stridsspørsmål, den såkalla [[Grotli-saka]], som vart løyst ved forlik mellom Skjåk Almenning og staten i 1933. Da vart ålmenninga eigar også av dette området.		Eigedomsretten til høgfjellet var lenge omtvista. Staten hevda at dette var statsålmenning, medan Skjåk Almenning gjorde krav på full eigedomsrett også til høgfjellet innan Skjåks grenser. Saka vart behandla av [[Høyfjellskommisjonen\|Høgfjellskommisjonen]]. Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av den såkalla [[Sperstadstrekninga av Grotlis utmål]]. Dette var eit område i [[Breidalen]] som staten hadde kjøpt av privatmannen Hans Hansen Sperstad i 1872 i samband med etablering av [[Grotli fjellstove]]. Dette vart verande eit stridsspørsmål, den såkalla [[Grotli-saka]], som vart løyst ved forlik mellom Skjåk Almenning og staten i 1933. Da vart ålmenninga eigar også av dette området.

	Da Hans Sperstad selde fjellområde til staten i 1872, hadde han halde attende to delar av det området han hadde hevd på. Det galdt [[Vien]], som Skjåk Almenning fekk kjøpt av Per Sperstad i 1937, og [[Breidablikk]], som vart verande i privat eige til det vart kjøpt, ikkje av ålmenninga, men av Skjåk kommune i 1985.		Da Hans Sperstad selde fjellområde til staten i 1872, hadde han halde attende to delar av det området han hadde hevd på. Det galdt [[Vien]], som Skjåk Almenning fekk kjøpt av Per Sperstad i 1937, og [[Breidablikk]], som vart verande i privat eige til det vart kjøpt, ikkje av ålmenninga, men av Skjåk kommune i 1985.

Arnfinn Kjelland: /* Høgfjellet */

2018-05-28T09:14:28Z

Høgfjellet

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. mai 2018 kl. 09:14
Linje 94:		Linje 94:

	=== Høgfjellet ===		=== Høgfjellet ===
	Eigedomsretten til høgfjellet var lenge omtvista. Staten hevda at dette var statsålmenning, medan Skjåk Almenning gjorde krav på full eigedomsrett også til høgfjellet innan Skjåks grenser. Saka vart behandla av [[Høgfjellskommisjonen]]. Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av den såkalla [[Sperstadstrekninga av Grotlis utmål]]. Dette var eit område i [[Breidalen]] som staten hadde kjøpt av privatmannen Hans Hansen Sperstad i 1872 i samband med etablering av [[Grotli fjellstove]]. Dette vart verande eit stridsspørsmål, den såkalla [[Grotli-saka]], som vart løyst ved forlik mellom Skjåk Almenning og staten i 1933. Da vart ålmenninga eigar også av dette området.		Eigedomsretten til høgfjellet var lenge omtvista. Staten hevda at dette var statsålmenning, medan Skjåk Almenning gjorde krav på full eigedomsrett også til høgfjellet innan Skjåks grenser. Saka vart behandla av [[Leksikon: Høyfjellskommisjonen\|Høgfjellskommisjonen]]. Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av den såkalla [[Sperstadstrekninga av Grotlis utmål]]. Dette var eit område i [[Breidalen]] som staten hadde kjøpt av privatmannen Hans Hansen Sperstad i 1872 i samband med etablering av [[Grotli fjellstove]]. Dette vart verande eit stridsspørsmål, den såkalla [[Grotli-saka]], som vart løyst ved forlik mellom Skjåk Almenning og staten i 1933. Da vart ålmenninga eigar også av dette området.

	Da Hans Sperstad selde fjellområde til staten i 1872, hadde han halde attende to delar av det området han hadde hevd på. Det galdt [[Vien]], som Skjåk Almenning fekk kjøpt av Per Sperstad i 1937, og [[Breidablikk]], som vart verande i privat eige til det vart kjøpt, ikkje av ålmenninga, men av Skjåk kommune i 1985.		Da Hans Sperstad selde fjellområde til staten i 1872, hadde han halde attende to delar av det området han hadde hevd på. Det galdt [[Vien]], som Skjåk Almenning fekk kjøpt av Per Sperstad i 1937, og [[Breidablikk]], som vart verande i privat eige til det vart kjøpt, ikkje av ålmenninga, men av Skjåk kommune i 1985.

	=== Begynnande kraftutbygging ===		=== Begynnande kraftutbygging ===

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T09:53:33Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 09:53
Linje 190:		Linje 190:
	[[Kategori:Skjåk Almenning]]		[[Kategori:Skjåk Almenning]]
	[[Kategori:Skjåk kommune]]		[[Kategori:Skjåk kommune]]
			{{nn}}
	{{F2}}		{{F2}}

Hans P. Hosar på 19. jun. 2015 kl. 09:12

2015-06-19T09:12:21Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. jun. 2015 kl. 09:12
Linje 188:		Linje 188:


	[[Kategori:~~Allmenninger~~]]		[[Kategori:Skjåk Almenning]]
	[[Kategori:Skjåk kommune]]		[[Kategori:Skjåk kommune]]

	{{F2}}		{{F2}}

Aslak Kittelsen: /* Den fyrste nyryddinga */ rettar lenkje

2014-05-16T08:22:43Z

Den fyrste nyryddinga: rettar lenkje

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 16. mai 2014 kl. 08:22
Linje 42:		Linje 42:
	=== Den fyrste nyryddinga ===		=== Den fyrste nyryddinga ===
	{{thumb høyre\|Øyberget.jpg\|Øyberget var ei av dei nyryddingane som fekk Anker-skøyte i 1790-åra. Der budde [[Anne Olsdotter Hyrve\|Anne]] og [[Syver Sylfestsen Hyrve\|Syver Hyrve]] i åra 1806-1811, og der vart sonen deira [[Sylvester Sivertson]] fødd. Foto: Kristian Hosar}}		{{thumb høyre\|Øyberget.jpg\|Øyberget var ei av dei nyryddingane som fekk Anker-skøyte i 1790-åra. Der budde [[Anne Olsdotter Hyrve\|Anne]] og [[Syver Sylfestsen Hyrve\|Syver Hyrve]] i åra 1806-1811, og der vart sonen deira [[Sylvester Sivertson]] fødd. Foto: Kristian Hosar}}
	Ein sideeffekt av skogsdrifta var at det vart rydda gardar og plassar i [[Bråtå]], [[Kvitingslia]] og [[Langleitsgrend]]. Tosten Hjelle gav dei fyrste løyva til slik nyrydding i 1739. Det galdt tre bruk i Bråtå ([[Mork]], [[Slette]] og [[Storbråtå]]) og eitt i Langleitsgrenda (truleg nåverande [[Søre Langleite]]). Sidan kom det mange bruk og plassar til, med og utan løyve frå grunneigar og styresmakter. Nokre av nyryddingane vart matrikulerte bygselsbruk, medan andre vart verande husmannsplassar. 14 av dei matrikulerte småbruka vart sjølveigande da Bernt Anker selde dei til brukarane i 1790-åra. Dei blir den dag i dag omtala som gardar med Anker-skøyte. Desse bruka var:<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref>		Ein sideeffekt av skogsdrifta var at det vart rydda gardar og plassar i [[Bråtå]], [[Kvitingslia]] og [[Langleitsgrend]]. Tosten Hjelle gav dei fyrste løyva til slik nyrydding i 1739. Det galdt tre bruk i Bråtå ([[Mork (Skjåk)\|Mork]], [[Slette]] og [[Storbråtå]]) og eitt i Langleitsgrenda (truleg nåverande [[Søre Langleite]]). Sidan kom det mange bruk og plassar til, med og utan løyve frå grunneigar og styresmakter. Nokre av nyryddingane vart matrikulerte bygselsbruk, medan andre vart verande husmannsplassar. 14 av dei matrikulerte småbruka vart sjølveigande da Bernt Anker selde dei til brukarane i 1790-åra. Dei blir den dag i dag omtala som gardar med Anker-skøyte. Desse bruka var:<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref>

	I Bråtå:		I Bråtå:

Hans P. Hosar: /* Ny vektlegging i næringsverksemda */ Korrektur

2013-05-08T07:30:09Z

Ny vektlegging i næringsverksemda: Korrektur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. mai 2013 kl. 07:30
Linje 172:		Linje 172:

	=== Ny vektlegging i næringsverksemda ===		=== Ny vektlegging i næringsverksemda ===
	I løpet av dei siste 20-30 åra har det foregått ei fleire viktige vektforskyvingar både kva gjeld sysselsetjing og økonomi mellom dei ulike greiner av verksemd som ålmenninga har drive. Andre enn tømmer og trelast har fått auka relativ betydning. Det gjeld hytteutbygging, jakt, fiske og anna friluftsliv. Dette er ei utvikling som nok er blitt forsterka ved etableringa av nasjonalparkar på store delar av ålmenninga sitt territorium på 2000-talet		I løpet av dei siste 20-30 åra har det foregått fleire viktige vektforskyvingar både kva gjeld sysselsetjing og økonomi mellom dei ulike greiner av verksemd som ålmenninga har drive. Andre produkt og ressursar enn tømmer og trelast har fått auka relativ betydning. Det gjeld hytteutbygging, jakt, fiske og anna friluftsliv. Dette er ei utvikling som nok er blitt forsterka ved etableringa av nasjonalparkar på store delar av ålmenninga sitt territorium på 2000-talet

	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==