Skottehandelen i Sunnhordland - Sideversjonshistorikk

Cnyborg: Teksterstatting – « omlag » til « om lag »

2026-04-09T09:07:01Z

Teksterstatting – « omlag » til « om lag »

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. apr. 2026 kl. 09:07
Linje 12:		Linje 12:
	== Handelen med Shetland ==		== Handelen med Shetland ==
	[[Bilde:Axel Mowatt.jpg\|thumb\|Som faren Anders tok også Axel Mowat (ca. 1592-1661) aktivt del i skottehandelen.]]		[[Bilde:Axel Mowatt.jpg\|thumb\|Som faren Anders tok også Axel Mowat (ca. 1592-1661) aktivt del i skottehandelen.]]
	Shetland stod på mange vis i ei særstilling i denne handelen. Den norrøne dialekten [[norn]] var framleis i bruk på Shetland - eller [[Hjaltland]], som det heitte - og shetlendingar og nordmenn hadde ingen problem med å forstå kvarandre. Fram til 1580 vart shetlendingar rekna som nordmenn og vart difor ikkje fortolla. Manglande tollrekneskaper gjer det såleis vanskeleg å få eit innsyn i omfanget av handelen. Frå 1597 til 1642 er det registrert eit dusin skip fra Shetland og [[Orknøyane]] i Sunnhordland kvart år. Det utgjer årleg ~~omlag~~ ein tredjedel av registrerte skip frå Skottland, og meir enn dei fartøya som kom frå [[Tyskland]] og [[Holland]].		Shetland stod på mange vis i ei særstilling i denne handelen. Den norrøne dialekten [[norn]] var framleis i bruk på Shetland - eller [[Hjaltland]], som det heitte - og shetlendingar og nordmenn hadde ingen problem med å forstå kvarandre. Fram til 1580 vart shetlendingar rekna som nordmenn og vart difor ikkje fortolla. Manglande tollrekneskaper gjer det såleis vanskeleg å få eit innsyn i omfanget av handelen. Frå 1597 til 1642 er det registrert eit dusin skip fra Shetland og [[Orknøyane]] i Sunnhordland kvart år. Det utgjer årleg om lag ein tredjedel av registrerte skip frå Skottland, og meir enn dei fartøya som kom frå [[Tyskland]] og [[Holland]].

	Mange av skipa kom to turar for året. Dei trong sjeldan los, og ettersom handelsmennene og sjøfolka som regel snakka norsk og kjente kysten av Sunnhordland godt vart det også eit tett personleg samkvem med innbyggjarane - stundom vart det også giftarmål.		Mange av skipa kom to turar for året. Dei trong sjeldan los, og ettersom handelsmennene og sjøfolka som regel snakka norsk og kjente kysten av Sunnhordland godt vart det også eit tett personleg samkvem med innbyggjarane - stundom vart det også giftarmål.

Cnyborgbot: Robot: Satte tilbake til versjon 2671949 av Kallrustad 12. august 2025 11:00:25

2026-04-09T09:04:12Z

Robot: Satte tilbake til versjon 2671949 av Kallrustad 12. august 2025 11:00:25

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. apr. 2026 kl. 09:04
Linje 12:		Linje 12:
	== Handelen med Shetland ==		== Handelen med Shetland ==
	[[Bilde:Axel Mowatt.jpg\|thumb\|Som faren Anders tok også Axel Mowat (ca. 1592-1661) aktivt del i skottehandelen.]]		[[Bilde:Axel Mowatt.jpg\|thumb\|Som faren Anders tok også Axel Mowat (ca. 1592-1661) aktivt del i skottehandelen.]]
	Shetland stod på mange vis i ei særstilling i denne handelen. Den norrøne dialekten [[norn]] var framleis i bruk på Shetland - eller [[Hjaltland]], som det heitte - og shetlendingar og nordmenn hadde ingen problem med å forstå kvarandre. Fram til 1580 vart shetlendingar rekna som nordmenn og vart difor ikkje fortolla. Manglande tollrekneskaper gjer det såleis vanskeleg å få eit innsyn i omfanget av handelen. Frå 1597 til 1642 er det registrert eit dusin skip fra Shetland og [[Orknøyane]] i Sunnhordland kvart år. Det utgjer ~~årlegom lagein~~ tredjedel av registrerte skip frå Skottland, og meir enn dei fartøya som kom frå [[Tyskland]] og [[Holland]].		Shetland stod på mange vis i ei særstilling i denne handelen. Den norrøne dialekten [[norn]] var framleis i bruk på Shetland - eller [[Hjaltland]], som det heitte - og shetlendingar og nordmenn hadde ingen problem med å forstå kvarandre. Fram til 1580 vart shetlendingar rekna som nordmenn og vart difor ikkje fortolla. Manglande tollrekneskaper gjer det såleis vanskeleg å få eit innsyn i omfanget av handelen. Frå 1597 til 1642 er det registrert eit dusin skip fra Shetland og [[Orknøyane]] i Sunnhordland kvart år. Det utgjer årleg omlag ein tredjedel av registrerte skip frå Skottland, og meir enn dei fartøya som kom frå [[Tyskland]] og [[Holland]].

	Mange av skipa kom to turar for året. Dei trong sjeldan los, og ettersom handelsmennene og sjøfolka som regel snakka norsk og kjente kysten av Sunnhordland godt vart det også eit tett personleg samkvem med innbyggjarane - stundom vart det også giftarmål.		Mange av skipa kom to turar for året. Dei trong sjeldan los, og ettersom handelsmennene og sjøfolka som regel snakka norsk og kjente kysten av Sunnhordland godt vart det også eit tett personleg samkvem med innbyggjarane - stundom vart det også giftarmål.

Cnyborg: Teksterstatting – « omlag » til «om lag»

2026-04-09T08:59:29Z

Teksterstatting – « omlag » til «om lag»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. apr. 2026 kl. 08:59
Linje 12:		Linje 12:
	== Handelen med Shetland ==		== Handelen med Shetland ==
	[[Bilde:Axel Mowatt.jpg\|thumb\|Som faren Anders tok også Axel Mowat (ca. 1592-1661) aktivt del i skottehandelen.]]		[[Bilde:Axel Mowatt.jpg\|thumb\|Som faren Anders tok også Axel Mowat (ca. 1592-1661) aktivt del i skottehandelen.]]
	Shetland stod på mange vis i ei særstilling i denne handelen. Den norrøne dialekten [[norn]] var framleis i bruk på Shetland - eller [[Hjaltland]], som det heitte - og shetlendingar og nordmenn hadde ingen problem med å forstå kvarandre. Fram til 1580 vart shetlendingar rekna som nordmenn og vart difor ikkje fortolla. Manglande tollrekneskaper gjer det såleis vanskeleg å få eit innsyn i omfanget av handelen. Frå 1597 til 1642 er det registrert eit dusin skip fra Shetland og [[Orknøyane]] i Sunnhordland kvart år. Det utgjer ~~årleg omlag ein~~ tredjedel av registrerte skip frå Skottland, og meir enn dei fartøya som kom frå [[Tyskland]] og [[Holland]].		Shetland stod på mange vis i ei særstilling i denne handelen. Den norrøne dialekten [[norn]] var framleis i bruk på Shetland - eller [[Hjaltland]], som det heitte - og shetlendingar og nordmenn hadde ingen problem med å forstå kvarandre. Fram til 1580 vart shetlendingar rekna som nordmenn og vart difor ikkje fortolla. Manglande tollrekneskaper gjer det såleis vanskeleg å få eit innsyn i omfanget av handelen. Frå 1597 til 1642 er det registrert eit dusin skip fra Shetland og [[Orknøyane]] i Sunnhordland kvart år. Det utgjer årlegom lagein tredjedel av registrerte skip frå Skottland, og meir enn dei fartøya som kom frå [[Tyskland]] og [[Holland]].

	Mange av skipa kom to turar for året. Dei trong sjeldan los, og ettersom handelsmennene og sjøfolka som regel snakka norsk og kjente kysten av Sunnhordland godt vart det også eit tett personleg samkvem med innbyggjarane - stundom vart det også giftarmål.		Mange av skipa kom to turar for året. Dei trong sjeldan los, og ettersom handelsmennene og sjøfolka som regel snakka norsk og kjente kysten av Sunnhordland godt vart det også eit tett personleg samkvem med innbyggjarane - stundom vart det også giftarmål.

Kallrustad: Teksterstatting – «Kategori:Storbritannia» til «»

2025-08-12T11:00:25Z

Teksterstatting – «Kategori:Storbritannia» til «»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. aug. 2025 kl. 11:00
Linje 88:		Linje 88:
	[[Kategori:Handel]]		[[Kategori:Handel]]
	[[Kategori:Sunnhordland]]		[[Kategori:Sunnhordland]]
	~~[[Kategori:Storbritannia]]~~
	[[Kategori:Skottland]]		[[Kategori:Skottland]]
	[[Kategori:Kystkultur]]		[[Kategori:Kystkultur]]

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Thumb høyre

2024-03-04T14:57:16Z

Robot: Endrer mal: Thumb høyre

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:57
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{~~thumb høyre~~\|Hjulgogn frå Tysnes i Sunnhordland.jpg\|Hjulgogna i den gamle stampa på Hovdanes i Tysnes. I fleire hundre år vart det importert vadmål frå Shetland. Vadmålet vart kalla hjeltavadmål.\|[[Lokalhistorisk arkiv i Tysnes]]}}		<onlyinclude>{{Thumb\|Hjulgogn frå Tysnes i Sunnhordland.jpg\|Hjulgogna i den gamle stampa på Hovdanes i Tysnes. I fleire hundre år vart det importert vadmål frå Shetland. Vadmålet vart kalla hjeltavadmål.\|[[Lokalhistorisk arkiv i Tysnes]]}}
	'''[[Skottehandelen i Sunnhordland\|Skottehandelen]]''' er eit omgrep som gjerne vert brukt om handelen mellom [[Skottland]] og øyriket i vest - ikkje minst [[Shetland]] - og [[Sunnhordland]]. Dei skotske skipa kom til Sunnhordland etter tømmer og anna trelast, og produkt laga av trevyrke. På norsk side vart det importert ei lang rekkje varer, frå korn og tøyvarer til tobakk og brennevin. Handelen pågjekk i fleire hundre år, frå ca. 1450-1750, men heldt også fram etter dette til utpå 1800-talet. Handelen var mest intens i perioden 1550-1650. </onlyinclude>		'''[[Skottehandelen i Sunnhordland\|Skottehandelen]]''' er eit omgrep som gjerne vert brukt om handelen mellom [[Skottland]] og øyriket i vest - ikkje minst [[Shetland]] - og [[Sunnhordland]]. Dei skotske skipa kom til Sunnhordland etter tømmer og anna trelast, og produkt laga av trevyrke. På norsk side vart det importert ei lang rekkje varer, frå korn og tøyvarer til tobakk og brennevin. Handelen pågjekk i fleire hundre år, frå ca. 1450-1750, men heldt også fram etter dette til utpå 1800-talet. Handelen var mest intens i perioden 1550-1650. </onlyinclude>

Kallrustad: /* Skottehandelen mot slutten */ korr.

2021-03-31T08:46:54Z

Skottehandelen mot slutten: korr.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 31. mar. 2021 kl. 08:46
Linje 63:		Linje 63:
	Men sjølv om hanseatene dominerte handelen i Bergen, levde bygdene i Sunnhordland sitt eige liv. Skottehandelen heldt fram, om enn i eit redusert omfang. Men i 1620 sank handelen med trelast til Skottland kraftig, etter to nye bybrannar i Bergen. Dermed trengtes tømmer frå Sunnhordland til oppbygging av byen. I 1663 kom ei auka skattlegging for sal av tømmer, noko som ramma bygdene hardt. I 1665 vart det kunngjort ved eit kongebrev at bøndene skulle «al trælast og deler til borgerne levere, som skal have førstekjøb, og skal bønderne til dem i stedet for 10 stykker eller 10 tylvter levere 11 trær og 11 tylvter».		Men sjølv om hanseatene dominerte handelen i Bergen, levde bygdene i Sunnhordland sitt eige liv. Skottehandelen heldt fram, om enn i eit redusert omfang. Men i 1620 sank handelen med trelast til Skottland kraftig, etter to nye bybrannar i Bergen. Dermed trengtes tømmer frå Sunnhordland til oppbygging av byen. I 1663 kom ei auka skattlegging for sal av tømmer, noko som ramma bygdene hardt. I 1665 vart det kunngjort ved eit kongebrev at bøndene skulle «al trælast og deler til borgerne levere, som skal have førstekjøb, og skal bønderne til dem i stedet for 10 stykker eller 10 tylvter levere 11 trær og 11 tylvter».

	Det var først i ufredsåra 1701-1714, under krigen mellom England og ~~Franrike~~, at handelen meir eller mindre tok slutt i ein periode. Men så tok det seg opp att, med eit “rekordår” i 1719 då meir enn nitti skotske skip kom til Sunnhordland etter trelast.		Det var først i ufredsåra 1701-1714, under krigen mellom England og Frankrike, at handelen meir eller mindre tok slutt i ein periode. Men så tok det seg opp att, med eit “rekordår” i 1719 då meir enn nitti skotske skip kom til Sunnhordland etter trelast.

	Ved kongeleg plakat av 12. september 1753 vart det kunngjort at kongen hadde «allernaadigst for godt befunden Sunhords Toldsted tilligemed de derunder brugte ladesteder ved indeværende aars udgang at opphæve og ganske at afskaffe.» Etter den tid må ingen, korkje hans eigne undersåttar eller framande, skipa nokon ting inn eller ut, «– saasom bemeldte distrikts indvaanere, ligesaa vel som andre i Stiftet boende bliver efterdags forbundne hvad lovlig trælast de have at føre, og sig igjen derfra med det behøvende korn og andet forsyne». Berre hummarbåtane skal framleis ha lov til å koma til sine vanlege hamnar og kjøpa levande hummar. Men både ved inn- og utgåande skal dei melda seg ved tollbua i Bergen og betala toll, og elles vera under oppsyn av «den eller de toldbetjente som nu paa Bergens led holdes eller efterdags dertil maatte beskikkes». I mai 1754 vart dette tinglyst i Sunnhordland. Og dermed innebar det slutten på ein århundrelang livleg trafikk over Nordsjøen.		Ved kongeleg plakat av 12. september 1753 vart det kunngjort at kongen hadde «allernaadigst for godt befunden Sunhords Toldsted tilligemed de derunder brugte ladesteder ved indeværende aars udgang at opphæve og ganske at afskaffe.» Etter den tid må ingen, korkje hans eigne undersåttar eller framande, skipa nokon ting inn eller ut, «– saasom bemeldte distrikts indvaanere, ligesaa vel som andre i Stiftet boende bliver efterdags forbundne hvad lovlig trælast de have at føre, og sig igjen derfra med det behøvende korn og andet forsyne». Berre hummarbåtane skal framleis ha lov til å koma til sine vanlege hamnar og kjøpa levande hummar. Men både ved inn- og utgåande skal dei melda seg ved tollbua i Bergen og betala toll, og elles vera under oppsyn av «den eller de toldbetjente som nu paa Bergens led holdes eller efterdags dertil maatte beskikkes». I mai 1754 vart dette tinglyst i Sunnhordland. Og dermed innebar det slutten på ein århundrelang livleg trafikk over Nordsjøen.
Linje 76:		Linje 76:

	==Referansar==		==Referansar==
	<references/>		<references />


Linje 85:		Linje 85:
	*Næss, And.: ''Skottehandelen på Sunnhordland''. Sunnhordland Aarskrift, 1920.		*Næss, And.: ''Skottehandelen på Sunnhordland''. Sunnhordland Aarskrift, 1920.
	*Sunde, Jørn Øyrehagen: ''Vegen over havet. Frå Mowatene på Shetland til Baroniet Rosendal''. Baroniet Rosendal, 2010.		*Sunde, Jørn Øyrehagen: ''Vegen over havet. Frå Mowatene på Shetland til Baroniet Rosendal''. Baroniet Rosendal, 2010.


	[[Kategori:Handel]]		[[Kategori:Handel]]

PaulVIF på 18. jun. 2020 kl. 12:56

2020-06-18T12:56:22Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 18. jun. 2020 kl. 12:56
Linje 90:		Linje 90:
	[[Kategori:Sunnhordland]]		[[Kategori:Sunnhordland]]
	[[Kategori:Storbritannia]]		[[Kategori:Storbritannia]]
			[[Kategori:Skottland]]
	[[Kategori:Kystkultur]]		[[Kategori:Kystkultur]]

	{{nn}}		{{nn}}
	{{F2}}		{{F2}}

Cnyborg på 15. mar. 2016 kl. 11:32

2016-03-15T11:32:41Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. mar. 2016 kl. 11:32
Linje 8:		Linje 8:
	På norsk side var det bønder som hogde tømmer, dreiv sagbruka og frakta tømmeret til lasteplassane. Handelen ser ut til å ha vore ei like viktig inntektskjelde både på skotsk og vestlandsk side. Kjøpmennene frå Shetland reiste ofte med skipa sine sjølv, for på den måten å kutta ut eit mellomledd. Det same gjorde [[Anders Mowat]] frå [[Onarheim]] på Tysnes.		På norsk side var det bønder som hogde tømmer, dreiv sagbruka og frakta tømmeret til lasteplassane. Handelen ser ut til å ha vore ei like viktig inntektskjelde både på skotsk og vestlandsk side. Kjøpmennene frå Shetland reiste ofte med skipa sine sjølv, for på den måten å kutta ut eit mellomledd. Det same gjorde [[Anders Mowat]] frå [[Onarheim]] på Tysnes.

	Reisetida over Nordsjøen kunne variera noko, men i eit brev frå Kristofer Orning i 1652, då han var vel heimkomen frå ei Skottlandsferd, heiter det: «Vi var 7 dage derhen og 3 dage hid igjen.»		Reisetida over Nordsjøen kunne variera noko, men i eit brev frå [[Kristofer Orning]] i 1652, då han var vel heimkomen frå ei Skottlandsferd, heiter det: «Vi var 7 dage derhen og 3 dage hid igjen.»

	== Handelen med Shetland ==		== Handelen med Shetland ==

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T13:10:15Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 13:10
Linje 92:		Linje 92:
	[[Kategori:Kystkultur]]		[[Kategori:Kystkultur]]

			{{nn}}
	{{F2}}		{{F2}}

Kallrustad: lenkje, pirk

2014-09-04T09:08:29Z

lenkje, pirk

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. sep. 2014 kl. 09:08
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Hjulgogn frå Tysnes i Sunnhordland.jpg\|Hjulgogna i den gamle stampa på Hovdanes i Tysnes. I fleire hundre år vart det importert vadmål frå Shetland. Vadmålet vart kalla hjeltavadmål.\|Lokalhistorisk arkiv i Tysnes}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Hjulgogn frå Tysnes i Sunnhordland.jpg\|Hjulgogna i den gamle stampa på Hovdanes i Tysnes. I fleire hundre år vart det importert vadmål frå Shetland. Vadmålet vart kalla hjeltavadmål.\|[[Lokalhistorisk arkiv i Tysnes]]}}
	'''[[Skottehandelen i Sunnhordland\|Skottehandelen]]''' er eit omgrep som gjerne vert brukt om handelen mellom [[Skottland]] og øyriket i vest - ikkje minst [[Shetland]] - og [[Sunnhordland]]. Dei skotske skipa kom til Sunnhordland etter tømmer og anna trelast, og produkt laga av trevyrke. På norsk side vart det importert ei lang rekkje varer, frå korn og tøyvarer til tobakk og brennevin. Handelen pågjekk i fleire hundre år, frå ca. 1450-1750, men heldt også fram etter dette til utpå 1800-talet. Handelen var mest intens i perioden 1550-1650. </onlyinclude>		'''[[Skottehandelen i Sunnhordland\|Skottehandelen]]''' er eit omgrep som gjerne vert brukt om handelen mellom [[Skottland]] og øyriket i vest - ikkje minst [[Shetland]] - og [[Sunnhordland]]. Dei skotske skipa kom til Sunnhordland etter tømmer og anna trelast, og produkt laga av trevyrke. På norsk side vart det importert ei lang rekkje varer, frå korn og tøyvarer til tobakk og brennevin. Handelen pågjekk i fleire hundre år, frå ca. 1450-1750, men heldt også fram etter dette til utpå 1800-talet. Handelen var mest intens i perioden 1550-1650. </onlyinclude>

Linje 81:		Linje 81:

	==Kjelder og litteratur==		==Kjelder og litteratur==
	:*Heggland, Johannes. ''Tysnes, det gamle Njardarlog''. Tysnes Sogelag, 1964.		*Heggland, Johannes. ''Tysnes, det gamle Njardarlog''. Tysnes Sogelag, 1964.
	:*Heldal, Mikal: ''Skottehandelen''. Sunnhordland Årbok, 2007.		*Heldal, Mikal: ''Skottehandelen''. Sunnhordland Årbok, 2007.
	:*Næss, And.: ''Skottehandelen på Sunnhordland''. Sunnhordland Aarskrift, 1920.		*Næss, And.: ''Skottehandelen på Sunnhordland''. Sunnhordland Aarskrift, 1920.
	:*Sunde, Jørn Øyrehagen: ''Vegen over havet. Frå Mowatene på Shetland til Baroniet Rosendal''. Baroniet Rosendal, 2010.		*Sunde, Jørn Øyrehagen: ''Vegen over havet. Frå Mowatene på Shetland til Baroniet Rosendal''. Baroniet Rosendal, 2010.