Sneaths park - Sideversjonshistorikk

Cnyborgbot: Robot: Legger til manglende -element

2024-03-08T11:33:11Z

Robot: Legger til manglende <references />-element

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. mar. 2024 kl. 11:33
Linje 52:		Linje 52:

	== Referansar ==		== Referansar ==
			<references />

	Artikkelen stod første gong på trykk i Sauda sogelag sitt årsskrift i 2018<ref>https://sauda-sogelag.no/arsskrift/arsskrift-2018/</ref>.		Artikkelen stod første gong på trykk i Sauda sogelag sitt årsskrift i 2018<ref>https://sauda-sogelag.no/arsskrift/arsskrift-2018/</ref>.

Siri Iversen: /* Parken i dag */ -

2022-01-04T09:41:04Z

Parken i dag: -

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. jan. 2022 kl. 09:41
Linje 47:		Linje 47:
	[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|800x800px\|sentrer]]		[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|800x800px\|sentrer]]
	Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery>		Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery>
	Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom anna planting.{{byline\|Kirsten Hellerdal Fosstveit\|2021.}}		Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom anna planting.{{byline\|Kirsten Hellerdal Fosstveit\|2021}}
	Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet). {{byline\|Kirsten Hellerdal Fosstveit\|2021.}}		Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet). {{byline\|Kirsten Hellerdal Fosstveit\|2021}}
	</gallery>		</gallery>

Siri Iversen: /* Parken i dag */ -

2022-01-04T09:40:32Z

Parken i dag: -

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. jan. 2022 kl. 09:40
Linje 48:		Linje 48:
	Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery>		Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery>
	Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom anna planting.{{byline\|Kirsten Hellerdal Fosstveit\|2021.}}		Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom anna planting.{{byline\|Kirsten Hellerdal Fosstveit\|2021.}}
	Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet). {{byline\|Kirsten Hellerdal ~~Fosstveit2021~~.}}		Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet). {{byline\|Kirsten Hellerdal Fosstveit\|2021.}}
	</gallery>		</gallery>

Siri Iversen: /* Parken i dag */ -

2022-01-04T09:40:08Z

Parken i dag: -

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. jan. 2022 kl. 09:40
Linje 47:		Linje 47:
	[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|800x800px\|sentrer]]		[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|800x800px\|sentrer]]
	Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery>		Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery>
	Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom ~~ann~~ planting. ~~Foto:~~ Kirsten Hellerdal Fosstveit, 2021.		Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom anna planting.{{byline\|Kirsten Hellerdal Fosstveit\|2021.}}
	Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet). ~~Foto:~~ Kirsten Hellerdal ~~Fosstveit, 2021~~.		Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet). {{byline\|Kirsten Hellerdal Fosstveit2021.}}
	</gallery>		</gallery>

Siri Iversen: fotograf

2022-01-04T09:34:33Z

fotograf

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. jan. 2022 kl. 09:34
Linje 47:		Linje 47:
	[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|800x800px\|sentrer]]		[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|800x800px\|sentrer]]
	Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery>		Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery>
	Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom ann planting.		Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom ann planting. Foto: Kirsten Hellerdal Fosstveit, 2021.
	Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet).		Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet). Foto: Kirsten Hellerdal Fosstveit, 2021.
	</gallery>		</gallery>

Kallrustad: leksikalsk innleiing, kategoriar

2022-01-03T08:17:23Z

leksikalsk innleiing, kategoriar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. jan. 2022 kl. 08:17
Linje 1:		Linje 1:
	«Det er vel ikke så ganske få, som når de skal summere opp sine inntrykk fra Sauda, begynner med Parken. Det er da også en perle for den som elsker blomsterarrangementer og bed.»<ref>Stavanger Aftenblad, lørdag 04.08.1956</ref> Slik skriv Stavanger Aftenblad i 1956. ~~Parken det er tale om her er sjølvsagt Sneaths park, midt i hjartet av [[Åbøbyen\|'''Åbøbyen''']].~~		'''[[Sneaths park]]''' ligg i [[Åbøbyen]] i [[Sauda kommune\|Sauda]].

			«Det er vel ikke så ganske få, som når de skal summere opp sine inntrykk fra Sauda, begynner med Parken. Det er da også en perle for den som elsker blomsterarrangementer og bed.»<ref>Stavanger Aftenblad, lørdag 04.08.1956</ref> Slik skriv Stavanger Aftenblad i 1956.

	[[Fil:Parken på 1950-talet (Normanns kunstforlag AS, Ryfylkemuseet).jpg\|miniatyr\|Sneath’s Park var eit flott postkortmotiv. Dette kortet viser parken på 50-talet. Foto: Normanns kunstforlag AS, Ryfylkemuseet]]		[[Fil:Parken på 1950-talet (Normanns kunstforlag AS, Ryfylkemuseet).jpg\|miniatyr\|Sneath’s Park var eit flott postkortmotiv. Dette kortet viser parken på 50-talet. Foto: Normanns kunstforlag AS, Ryfylkemuseet]]

	== Visjonar om ein ny by ==		== Visjonar om ein ny by ==
	Då bedrifta [[Electric Furnace Company Ltd]] (EFP) i 1914 fekk konsesjon til å byggja ut industri i Sauda var det på visse vilkår, på same måte som ved etableringa av andre industristader i landet. Bedrifta kommenterte vilkåra slik:<blockquote>''Vi agter at bygge det sundeste og bedst utstyrte fabrikanlæg i sit slag i Norge – et anlæg som vil bli til ære baade for Norge, distriktet, regjeringen og os selv.'' </blockquote>Når dei her seier «fabrikanlæg» er dette i vid forstand, altså ikkje berre sjølve fabrikken, men òg bustader, grøntanlegg, og det som høyrer til. Slik sett kunne ein seia at dei hadde som mål at staden Sauda skulle visa veg for resten av landet. Til ein viss grad var det også slik, og hovudstadsaviser og utanlandske media kom til Sauda for å sjå og læra. I 1928 var Dagbladet på besøk for å laga ei sak om den nye byen inst i Ryfylke. Slik skreiv dei då om den nye industribyen:<blockquote>''Det blir efter alt å dømme en sund og vakker by, som amerikanerne har regulert ut på Åbøflaten efter havebyprinsippet. Et lebelte av naturlig bjerkeskog ligger mellem selve fabrikkanlegget og den såkalte amerikanerby. Lengst borte og Innunder en morenebakke ligger selskapets nye helt moderne sykehus. På flaten fremover følger så meget systematisk de høiere funksjonærers og de lavere funksjonærers boliger og arbeiderboligene. Intet er spart for å gjøre det hele så vakkert og praktisk som mulig, og selskapet fortjener all mulig ros for byanlegget. I gatene er plantet alleer av poppel, lind og lønn, og flere tennisplasser er anlagt. På Sønnåhaugen er dessuten hittil bygget hus i gammel vestlandsstil for maskinfolkene ved den nye kraftstasjon. Hvert hus er forsynt med sitt jordstykke til have, poteter og grønnsaker.''<ref>Dagbladet 4. februar 1928, side 7.</ref></blockquote>[[Fil:Sneaths park 1928.jpg\|miniatyr\|Her er parken fotografert ein vårdag i april 1928. Dei merkelege figurane ein ser rundt sirkelbedet i midten er truleg planter som har fått ein sekk over seg som vern mot tung snø. Foto: Sauda Lokalarkiv.]]		Då bedrifta [[Electric Furnace Company Ltd]] (EFP) i 1914, fekk konsesjon til å byggja ut industri i Sauda var det på visse vilkår, på same måte som ved etableringa av andre industristader i landet. Bedrifta kommenterte vilkåra slik:<blockquote>''Vi agter at bygge det sundeste og bedst utstyrte fabrikanlæg i sit slag i Norge – et anlæg som vil bli til ære baade for Norge, distriktet, regjeringen og os selv.'' </blockquote>Når dei her seier «fabrikanlæg» er dette i vid forstand, altså ikkje berre sjølve fabrikken, men òg bustader, grøntanlegg, og det som høyrer til. Slik sett kunne ein seia at dei hadde som mål at staden Sauda skulle visa veg for resten av landet. Til ein viss grad var det også slik, og hovudstadsaviser og utanlandske media kom til Sauda for å sjå og læra. I 1928 var Dagbladet på besøk for å laga ei sak om den nye byen inst i Ryfylke. Slik skreiv dei då om den nye industribyen:<blockquote>''Det blir efter alt å dømme en sund og vakker by, som amerikanerne har regulert ut på Åbøflaten efter havebyprinsippet. Et lebelte av naturlig bjerkeskog ligger mellem selve fabrikkanlegget og den såkalte amerikanerby. Lengst borte og Innunder en morenebakke ligger selskapets nye helt moderne sykehus. På flaten fremover følger så meget systematisk de høiere funksjonærers og de lavere funksjonærers boliger og arbeiderboligene. Intet er spart for å gjøre det hele så vakkert og praktisk som mulig, og selskapet fortjener all mulig ros for byanlegget. I gatene er plantet alleer av poppel, lind og lønn, og flere tennisplasser er anlagt. På Sønnåhaugen er dessuten hittil bygget hus i gammel vestlandsstil for maskinfolkene ved den nye kraftstasjon. Hvert hus er forsynt med sitt jordstykke til have, poteter og grønnsaker.''<ref>Dagbladet 4. februar 1928, side 7.</ref></blockquote>[[Fil:Sneaths park 1928.jpg\|miniatyr\|Her er parken fotografert ein vårdag i april 1928. Dei merkelege figurane ein ser rundt sirkelbedet i midten er truleg planter som har fått ein sekk over seg som vern mot tung snø. Foto: Sauda Lokalarkiv.]]
	== Hageby ==		== Hageby ==
	I tråd med konsesjonsvilkåra måtte det først liggja føre ein godkjend reguleringsplan før bygginga av den nye industristaden kunne ta til. Med denne planen kunne industriherrane realisera sine visjonar og idear om ein «Company Town<ref>Omgrepet stammar frå USA, og er gjerne kopla til einsidige industristader der bedriften har tatt ei aktiv samfunnsrolle ved å både byggja og drifta ulike funksjonar i samfunnet (paternalisme).</ref>» etter hagebyprinsippet.		I tråd med konsesjonsvilkåra måtte det først liggja føre ein godkjend reguleringsplan før bygginga av den nye industristaden kunne ta til. Med denne planen kunne industriherrane realisera sine visjonar og idear om ein «Company Town<ref>Omgrepet stammar frå USA, og er gjerne kopla til einsidige industristader der bedriften har tatt ei aktiv samfunnsrolle ved å både byggja og drifta ulike funksjonar i samfunnet (paternalisme).</ref>» etter hagebyprinsippet.
Linje 50:		Linje 53:
	== Referansar ==		== Referansar ==
	Artikkelen stod første gong på trykk i Sauda sogelag sitt årsskrift i 2018<ref>https://sauda-sogelag.no/arsskrift/arsskrift-2018/</ref>.		Artikkelen stod første gong på trykk i Sauda sogelag sitt årsskrift i 2018<ref>https://sauda-sogelag.no/arsskrift/arsskrift-2018/</ref>.
	~~----~~
			[[Kategori:Parker]]
			[[Kategori:Sauda kommune]]
			{{nn}}

Kifoss på 30. des. 2021 kl. 11:46

2021-12-30T11:46:39Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. des. 2021 kl. 11:46
Linje 43:		Linje 43:
	På 1980-talet ønskte smelteverket å kvitta seg med eigarskap av bygningar og grøntanlegg utanføre fabrikkporten. Husa i Åbøbyen blei seld til privatpersonar, medan gater og grøntanlegg blei overført til kommunen. Det er framleis Sauda kommune som eig parken og har forvaltningsansvaret. Med knappe kommunale ressursar har parken vore nedprioritert i mange år, og ein har ikkje greidd å halda Sneaths park på same nivå som den gong smelteverket hadde ansvaret.		På 1980-talet ønskte smelteverket å kvitta seg med eigarskap av bygningar og grøntanlegg utanføre fabrikkporten. Husa i Åbøbyen blei seld til privatpersonar, medan gater og grøntanlegg blei overført til kommunen. Det er framleis Sauda kommune som eig parken og har forvaltningsansvaret. Med knappe kommunale ressursar har parken vore nedprioritert i mange år, og ein har ikkje greidd å halda Sneaths park på same nivå som den gong smelteverket hadde ansvaret.
	[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|800x800px\|sentrer]]		[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|800x800px\|sentrer]]
	Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery ~~mode="packed"~~>		Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery>
	Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom ann planting.		Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom ann planting.
	Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet).		Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet).
Linje 49:		Linje 49:

	== Referansar ==		== Referansar ==
			Artikkelen stod første gong på trykk i Sauda sogelag sitt årsskrift i 2018<ref>https://sauda-sogelag.no/arsskrift/arsskrift-2018/</ref>.
	----		----

Kifoss på 30. des. 2021 kl. 11:44

2021-12-30T11:44:43Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. des. 2021 kl. 11:44
Linje 41:		Linje 41:

	== Parken i dag ==		== Parken i dag ==
	[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|~~venstre~~\|~~500x500pk~~]]På 1980-talet ønskte smelteverket å kvitta seg med eigarskap av bygningar og grøntanlegg utanføre fabrikkporten. Husa i Åbøbyen blei seld til privatpersonar, medan gater og grøntanlegg blei overført til kommunen. Det er framleis Sauda kommune som eig parken og har forvaltningsansvaret. Med knappe kommunale ressursar har parken vore nedprioritert i mange år, og ein har ikkje greidd å halda Sneaths park på same nivå som den gong smelteverket hadde ansvaret.		På 1980-talet ønskte smelteverket å kvitta seg med eigarskap av bygningar og grøntanlegg utanføre fabrikkporten. Husa i Åbøbyen blei seld til privatpersonar, medan gater og grøntanlegg blei overført til kommunen. Det er framleis Sauda kommune som eig parken og har forvaltningsansvaret. Med knappe kommunale ressursar har parken vore nedprioritert i mange år, og ein har ikkje greidd å halda Sneaths park på same nivå som den gong smelteverket hadde ansvaret.
			[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|800x800px\|sentrer]]
			Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022.<gallery mode="packed">
	Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022. <gallery>		Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom ann planting.
	Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom ann planting.		Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet).
	Fil:Sneaths park oktober 2021 midtparti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Aksen med midtpartiet (det runde bedet).
	</gallery>		</gallery>

	== Referansar ==		== Referansar ==
	----		----

Kifoss på 30. des. 2021 kl. 11:43

2021-12-30T11:43:33Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. des. 2021 kl. 11:43
Linje 41:		Linje 41:

	== Parken i dag ==		== Parken i dag ==
	På 1980-talet ønskte smelteverket å kvitta seg med eigarskap av bygningar og grøntanlegg utanføre fabrikkporten. Husa i Åbøbyen blei seld til privatpersonar, medan gater og grøntanlegg blei overført til kommunen. Det er framleis Sauda kommune som eig parken og har forvaltningsansvaret. Med knappe kommunale ressursar har parken vore nedprioritert i mange år, og ein har ikkje greidd å halda Sneaths park på same nivå som den gong smelteverket hadde ansvaret.		[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.\|alt=\|venstre\|500x500pk]]På 1980-talet ønskte smelteverket å kvitta seg med eigarskap av bygningar og grøntanlegg utanføre fabrikkporten. Husa i Åbøbyen blei seld til privatpersonar, medan gater og grøntanlegg blei overført til kommunen. Det er framleis Sauda kommune som eig parken og har forvaltningsansvaret. Med knappe kommunale ressursar har parken vore nedprioritert i mange år, og ein har ikkje greidd å halda Sneaths park på same nivå som den gong smelteverket hadde ansvaret.
	[[Fil:Byavdelinga 1947.png\|miniatyr\|Det måtte mange mann til for å halda byanlegga på stell. Her er gjengen stilt opp for fotografering. Byavdelinga hadde ein fast funksjonærstab på 6-7 personar, og ein arbeidsstokk som på det meste var oppe i 55 mann. I sommarmånadane kunne mannskapet vera oppe i 60-70 mann. Ein del av desse arbeidde med grøntanlegga til EFP. Gartnararbeida var leia av bygartnaren. Foto: Sauda lokalarkiv.]]

	Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022. <gallery>		Dette ønskte '''[[Åbøbyens venner]]''' å ta tak i. Med støtte frå Sparebankstiftelsen Sauda<ref>https://isauda.no/?fbclid=IwAR3AmVJXxN2yibFHBRTFBOYqoVKt2aCs7cT2bSqxcsB9DF2WAgxBvilbgXI</ref> gjekk ei gruppe frivillige i gong med å få parken tilbake til fordums prakt. Parken skal etter planen opnast igjen i 2022. <gallery>
	Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom ann planting.		Fil:Sneaths park oktober 2021 sti.jpeg\|Sneaths park fotografert i oktober 2021. Stiane er reetablert. Det gjenstår framleis noko arbeid, mellom ann planting.

Kifoss på 30. des. 2021 kl. 11:41

2021-12-30T11:41:49Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. des. 2021 kl. 11:41
Linje 3:		Linje 3:

	== Visjonar om ein ny by ==		== Visjonar om ein ny by ==
	Då bedrifta [[Electric Furnace Company Ltd]] (EFP) i 1914 fekk konsesjon til å byggja ut industri i Sauda var det på visse vilkår, på same måte som ved etableringa av andre industristader i landet. Bedrifta kommenterte vilkåra slik:<blockquote>''Vi agter at bygge det sundeste og bedst utstyrte fabrikanlæg i sit slag i Norge – et anlæg som vil bli til ære baade for Norge, distriktet, regjeringen og os selv.'' </blockquote>Når dei her seier «fabrikanlæg» er dette i vid forstand, altså ikkje berre sjølve fabrikken, men òg bustader, grøntanlegg, og det som høyrer til. Slik sett kunne ein seia at dei hadde som mål at staden Sauda skulle visa veg for resten av landet. Til ein viss grad var det også slik, og hovudstadsaviser og utanlandske media kom til Sauda for å sjå og læra. I 1928 var Dagbladet på besøk for å laga ei sak om den nye byen inst i Ryfylke. Slik skreiv dei då om den nye industribyen:<blockquote>''Det blir efter alt å dømme en sund og vakker by, som amerikanerne har regulert ut på Åbøflaten efter havebyprinsippet. Et lebelte av naturlig bjerkeskog ligger mellem selve fabrikkanlegget og den såkalte amerikanerby. Lengst borte og Innunder en morenebakke ligger selskapets nye helt moderne sykehus. På flaten fremover følger så meget systematisk de høiere funksjonærers og de lavere funksjonærers boliger og arbeiderboligene. Intet er spart for å gjøre det hele så vakkert og praktisk som mulig, og selskapet fortjener all mulig ros for byanlegget. I gatene er plantet alleer av poppel, lind og lønn, og flere tennisplasser er anlagt. På Sønnåhaugen er dessuten hittil bygget hus i gammel vestlandsstil for maskinfolkene ved den nye kraftstasjon. Hvert hus er forsynt med sitt jordstykke til have, poteter og grønnsaker.''<ref>Dagbladet 4. februar 1928, side 7.</ref></blockquote>		Då bedrifta [[Electric Furnace Company Ltd]] (EFP) i 1914 fekk konsesjon til å byggja ut industri i Sauda var det på visse vilkår, på same måte som ved etableringa av andre industristader i landet. Bedrifta kommenterte vilkåra slik:<blockquote>''Vi agter at bygge det sundeste og bedst utstyrte fabrikanlæg i sit slag i Norge – et anlæg som vil bli til ære baade for Norge, distriktet, regjeringen og os selv.'' </blockquote>Når dei her seier «fabrikanlæg» er dette i vid forstand, altså ikkje berre sjølve fabrikken, men òg bustader, grøntanlegg, og det som høyrer til. Slik sett kunne ein seia at dei hadde som mål at staden Sauda skulle visa veg for resten av landet. Til ein viss grad var det også slik, og hovudstadsaviser og utanlandske media kom til Sauda for å sjå og læra. I 1928 var Dagbladet på besøk for å laga ei sak om den nye byen inst i Ryfylke. Slik skreiv dei då om den nye industribyen:<blockquote>''Det blir efter alt å dømme en sund og vakker by, som amerikanerne har regulert ut på Åbøflaten efter havebyprinsippet. Et lebelte av naturlig bjerkeskog ligger mellem selve fabrikkanlegget og den såkalte amerikanerby. Lengst borte og Innunder en morenebakke ligger selskapets nye helt moderne sykehus. På flaten fremover følger så meget systematisk de høiere funksjonærers og de lavere funksjonærers boliger og arbeiderboligene. Intet er spart for å gjøre det hele så vakkert og praktisk som mulig, og selskapet fortjener all mulig ros for byanlegget. I gatene er plantet alleer av poppel, lind og lønn, og flere tennisplasser er anlagt. På Sønnåhaugen er dessuten hittil bygget hus i gammel vestlandsstil for maskinfolkene ved den nye kraftstasjon. Hvert hus er forsynt med sitt jordstykke til have, poteter og grønnsaker.''<ref>Dagbladet 4. februar 1928, side 7.</ref></blockquote>[[Fil:Sneaths park 1928.jpg\|miniatyr\|Her er parken fotografert ein vårdag i april 1928. Dei merkelege figurane ein ser rundt sirkelbedet i midten er truleg planter som har fått ein sekk over seg som vern mot tung snø. Foto: Sauda Lokalarkiv.]]

	== Hageby ==		== Hageby ==
	[[Fil:Sneaths park 1928.jpg\|miniatyr\|Her er parken fotografert ein vårdag i april 1928. Dei merkelege figurane ein ser rundt sirkelbedet i midten er truleg planter som har fått ein sekk over seg som vern mot tung snø. Foto: Sauda Lokalarkiv.]]
	I tråd med konsesjonsvilkåra måtte det først liggja føre ein godkjend reguleringsplan før bygginga av den nye industristaden kunne ta til. Med denne planen kunne industriherrane realisera sine visjonar og idear om ein «Company Town<ref>Omgrepet stammar frå USA, og er gjerne kopla til einsidige industristader der bedriften har tatt ei aktiv samfunnsrolle ved å både byggja og drifta ulike funksjonar i samfunnet (paternalisme).</ref>» etter hagebyprinsippet.		I tråd med konsesjonsvilkåra måtte det først liggja føre ein godkjend reguleringsplan før bygginga av den nye industristaden kunne ta til. Med denne planen kunne industriherrane realisera sine visjonar og idear om ein «Company Town<ref>Omgrepet stammar frå USA, og er gjerne kopla til einsidige industristader der bedriften har tatt ei aktiv samfunnsrolle ved å både byggja og drifta ulike funksjonar i samfunnet (paternalisme).</ref>» etter hagebyprinsippet.
	[[Fil:Arne Bjelland i Sneaths Park. Fotografen spurde om han ville stilla seg opp. Søndags føremiddag. Bjelland var på søndagstur. 1927.png\|miniatyr\|Arne Bjelland i Sneaths Park ein gong på slutten av 1920-talet. Fotografen spurde om han ville stilla seg opp. Bjelland var på søndagstur. Foto: Ryfylkemuseet. ]]
	Kva er så ein [[hageby]]? For å seia det kort kom ideen om hagebyar som ein reaksjon mot dei dårlege buforholda arbeidarane budde under i byar og tettstader mot slutten av 1800-talet. Engelskmannen [[Ebenezer Howard]] vert rekna som grunnleggjaren av hagebyrørsla, og lanserte sine idear om «hagebyen» i boka si «Garden Cities of Tomorrow». Ideane vart omset til lokale forhold, og tilpassa industriherrane sine visjonar og idear, og resulterte slik i hagebyar over nær sagt heile verda. Sjølv om det sjølvsagt er mange variasjonar og ulikskapar mellom desse byane, er det påfallande korleis byane har eit slektskap med kvarandre. Det er noko som gjer at ein kjenner dei att som hagebyar, og som gjer at Sauda kan ha meir felles med ein by i England, Tyskland eller USA, enn sei Vikedal og Suldal. Felles for hagebyane er at dei gjerne byggjer på organiske bystrukturar, der gata er eit viktig element, og der forhagar og plassrom gir grunnlag for god fysisk standard for arbeidarane. Husa er teikna av arkitektar, og er bygde over eit relativt kort tidsrom. Livskvaliteten skulle sikrast gjennom høg bustandard med varmt vann, elektrisitet og ein sosial infrastruktur som inkluderte skular, idrettsplassar, badeanlegg, og fellesareal som parkar og andre møteplassar.		Kva er så ein [[hageby]]? For å seia det kort kom ideen om hagebyar som ein reaksjon mot dei dårlege buforholda arbeidarane budde under i byar og tettstader mot slutten av 1800-talet. Engelskmannen [[Ebenezer Howard]] vert rekna som grunnleggjaren av hagebyrørsla, og lanserte sine idear om «hagebyen» i boka si «Garden Cities of Tomorrow». Ideane vart omset til lokale forhold, og tilpassa industriherrane sine visjonar og idear, og resulterte slik i hagebyar over nær sagt heile verda. Sjølv om det sjølvsagt er mange variasjonar og ulikskapar mellom desse byane, er det påfallande korleis byane har eit slektskap med kvarandre. Det er noko som gjer at ein kjenner dei att som hagebyar, og som gjer at Sauda kan ha meir felles med ein by i England, Tyskland eller USA, enn sei Vikedal og Suldal. Felles for hagebyane er at dei gjerne byggjer på organiske bystrukturar, der gata er eit viktig element, og der forhagar og plassrom gir grunnlag for god fysisk standard for arbeidarane. Husa er teikna av arkitektar, og er bygde over eit relativt kort tidsrom. Livskvaliteten skulle sikrast gjennom høg bustandard med varmt vann, elektrisitet og ein sosial infrastruktur som inkluderte skular, idrettsplassar, badeanlegg, og fellesareal som parkar og andre møteplassar.

	== Høyanger og Sauda ==		== Høyanger og Sauda ==
			[[Fil:Arne Bjelland i Sneaths Park. Fotografen spurde om han ville stilla seg opp. Søndags føremiddag. Bjelland var på søndagstur. 1927.png\|miniatyr\|Arne Bjelland i Sneaths Park ein gong på slutten av 1920-talet. Fotografen spurde om han ville stilla seg opp. Bjelland var på søndagstur. Foto: Ryfylkemuseet. ]]
	"Hagebytanken slo til en viss grad igjennom ved utformingen av de nye fabrikkbyene, t.eks. Sauda og Høyanger"<ref>Bruun, Magne (1984). Hundre grønne år : våre hager i bilder 1884-1984. Det norske hageselskap, Oslo, s. 81</ref>, skriv Magne Bruun. Å sjå på nettopp desse to industristadane i samanheng er både interessant, ikkje minst når ein snakkar om hagebyar. Sauda og Høyanger fekk konsesjon om lag samstundes, og ordlyden i konsesjonsvilkåra er nær identitisk. Utbygginga av dei to stadene går parallelt, og snart reiser det seg moderne fabrikkar, bustader og hageanlegg. Ein mann er sentral begge stader: Direktør [[Sigurd Kloumann (1879–1953)\|Sigurd Kloumann]].		"Hagebytanken slo til en viss grad igjennom ved utformingen av de nye fabrikkbyene, t.eks. Sauda og Høyanger"<ref>Bruun, Magne (1984). Hundre grønne år : våre hager i bilder 1884-1984. Det norske hageselskap, Oslo, s. 81</ref>, skriv Magne Bruun. Å sjå på nettopp desse to industristadane i samanheng er både interessant, ikkje minst når ein snakkar om hagebyar. Sauda og Høyanger fekk konsesjon om lag samstundes, og ordlyden i konsesjonsvilkåra er nær identitisk. Utbygginga av dei to stadene går parallelt, og snart reiser det seg moderne fabrikkar, bustader og hageanlegg. Ein mann er sentral begge stader: Direktør [[Sigurd Kloumann (1879–1953)\|Sigurd Kloumann]].

Linje 25:		Linje 24:
	I ytterkantane rammar låge hekkar inn parken. Innaføre denne rama har ein hatt eit felt med prydplanter. Dette kan ha vore stauderabatter, buskgrupper og enkeltståande tre. Tepper av plen dannar «golvet» i parken, berre avbrote av grusa stiar. Nokre stader var det truleg sett ut benkar, slik at ein kunne setja seg ned og nyta parken i all sin prakt. Slike benkar ser ein på fleire bilete av parken, og særskild i det sentrale midtfeltet med det runde bedet.		I ytterkantane rammar låge hekkar inn parken. Innaføre denne rama har ein hatt eit felt med prydplanter. Dette kan ha vore stauderabatter, buskgrupper og enkeltståande tre. Tepper av plen dannar «golvet» i parken, berre avbrote av grusa stiar. Nokre stader var det truleg sett ut benkar, slik at ein kunne setja seg ned og nyta parken i all sin prakt. Slike benkar ser ein på fleire bilete av parken, og særskild i det sentrale midtfeltet med det runde bedet.

	Dei grøne veggene i form av buskar og trer, hekkar, buegangar og geometriske former er med å gi parken sitt arkitektoniske preg.<blockquote><big>''Med Sneath’s Park som sentrum er det tydeleg at tre og planter er brukte medvite for å binda gatenettet og heile Åbøbyområdet saman til ein heilskap. Treslag som lind, kastanje og hagtorn dominerer, slik dei gjorde i den barokke hagekunsten, og skil Åbøbyen også på den måten merkbart ut frå den naturlege blandingsskogen som susar i Sønnåliane og oppover i Fløgstadåsen.<ref>Fløgstad, Kjartan (1990). Arbeidets lys : tungindustrien i Sauda gjennom 75 år. Det norske samlaget, Oslo, s. 110</ref>''</big> <gallery>		Dei grøne veggene i form av buskar og trer, hekkar, buegangar og geometriske former er med å gi parken sitt arkitektoniske preg.<blockquote><big>''Med Sneath’s Park som sentrum er det tydeleg at tre og planter er brukte medvite for å binda gatenettet og heile Åbøbyområdet saman til ein heilskap. Treslag som lind, kastanje og hagtorn dominerer, slik dei gjorde i den barokke hagekunsten, og skil Åbøbyen også på den måten merkbart ut frå den naturlege blandingsskogen som susar i Sønnåliane og oppover i Fløgstadåsen.<ref>Fløgstad, Kjartan (1990). Arbeidets lys : tungindustrien i Sauda gjennom 75 år. Det norske samlaget, Oslo, s. 110</ref>''</big> <gallery mode="packed">
	Fil:Generated 10 05 12 49 10 – Utsnitt.jpg\|Parken ein sommardag i mellomkrigsåra. Foto: Kunstforlaget Mittet & Co. A/S (Nasjonalbiblioteket)		Fil:Generated 10 05 12 49 10 – Utsnitt.jpg\|Parken ein sommardag i mellomkrigsåra. Foto: Kunstforlaget Mittet & Co. A/S (Nasjonalbiblioteket)
	Fil:Generated 10 05 12 48 13.jpg\|Her ser me midtpartiet i parken. Dette var forma som ein sirkel, med eit tre som sentrum. Rundt er det planta blomar i eit rader som følgjer sirkelen. Sirkelen ser ut til å vera gjerda inn av eit stålgjerde. Kanskje var det eit tiltak for å hindra folk i å gå i bedet? Rundt sirkelen er det plassert klassiske parkbenkar. Foto: Kunstforlaget Mittet & Co. A/S (Nasjonalbiblioteket)		Fil:Generated 10 05 12 48 13.jpg\|Her ser me midtpartiet i parken. Dette var forma som ein sirkel, med eit tre som sentrum. Rundt er det planta blomar i eit rader som følgjer sirkelen. Sirkelen ser ut til å vera gjerda inn av eit stålgjerde. Kanskje var det eit tiltak for å hindra folk i å gå i bedet? Rundt sirkelen er det plassert klassiske parkbenkar. Foto: Kunstforlaget Mittet & Co. A/S (Nasjonalbiblioteket)