Språkskiftet til nynorsk i Austevoll - Sideversjonshistorikk

Nils Steinar Våge: Korr

2026-02-03T07:01:46Z

Korr

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. feb. 2026 kl. 07:01
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Hans og Kristoffer Aase.jpeg\|Brørne Kristoffer (til venstre) og Hans Aase var aktive i arbeidet med innføringa av nynorsk i skulen og kommuneadministrasjonen i Austevoll.\|Privat}}.		<onlyinclude>{{thumb\|Hans og Kristoffer Aase.jpeg\|Brørne Kristoffer (til venstre) og Hans Aase var aktive i arbeidet med innføringa av nynorsk i skulen og kommuneadministrasjonen i Austevoll.\|Privat}}.
	'''[[Språkskiftet til nynorsk i Austevoll\|Språkskiftet til nynorsk]]''' i skulen, kyrkja og den kommunale administrasjonen i [[Austevoll]] gjekk offisielt føre seg mellom 1920 og 1980. I 1920 tok sju skulekrinsar i bruk nynorsk som opplæringsspråk, og åtte gjekk over til nynorsk mellom 1929 og 1939. Austevoll fekk tilført tre nye skulekrinsar frå [[Fitjar kommune]] etter kommuneendringane ~~frå~~ 1964. Den eine av krinsane tok i bruk nynorsk i 1929, dei to andre i 1936. Innanfor dagens kommunegrense var det 19 skulekrinsar, og i denne framstillinga er dei tre tidlegare Fitjar-krinsane førebels så vidt nemnde her. Kommuneadministrasjonen tok i bruk nynorsk i 1933, medan eit mangeårig ordskifte i kyrkja enda med at den nynorske liturgien kom i bruk i 1980.		'''[[Språkskiftet til nynorsk i Austevoll\|Språkskiftet til nynorsk]]''' i skulen, kyrkja og den kommunale administrasjonen i [[Austevoll]] gjekk offisielt føre seg mellom 1920 og 1980. I 1920 tok sju skulekrinsar i bruk nynorsk som opplæringsspråk, og åtte gjekk over til nynorsk mellom 1929 og 1939. Austevoll fekk tilført tre nye skulekrinsar frå [[Fitjar kommune]] etter kommuneendringane i 1964. Den eine av krinsane tok i bruk nynorsk i 1929, dei to andre i 1936. Innanfor dagens kommunegrense var det 19 skulekrinsar, og i denne framstillinga er dei tre tidlegare Fitjar-krinsane førebels så vidt nemnde her. Kommuneadministrasjonen tok i bruk nynorsk i 1933, medan eit mangeårig ordskifte i kyrkja enda med at den nynorske liturgien kom i bruk i 1980.

	I 1886 vart Austevoll skilt frå [[Sund kommune]]. Fram til 1951 var kommunen delt i to [[Soknekommune\|soknekommunar]], Austevoll og Møkster, med Austevoll som hovudsokn. Soknene hadde eigne soknestyre som mellom anna avgjorde innføring av nynorsk som opplæringsmål. Soknestyra hadde felles møte om saker som gjaldt heile kommunen.</onlyinclude>		I 1886 vart Austevoll skilt frå [[Sund kommune]] (frå 2020 [[Øygarden kommune]]). Fram til 1951 var kommunen delt i to [[Soknekommune\|soknekommunar]], Austevoll og Møkster, med Austevoll som hovudsokn. Soknene hadde eigne soknestyre som mellom anna avgjorde innføring av nynorsk som opplæringsmål. Soknestyra hadde felles møte om saker som gjaldt heile kommunen.</onlyinclude>

	==Motstand mot landsmålet==		==Motstand mot landsmålet==
Linje 123:		Linje 123:
	Austevoll Mållag vart skipa i 1924, men laget si levetid er uviss. At det var liv i laget i 1939, ser ein av eit skriv frå formannen i laget til skulestyret i Austevoll soknekommune om framleis å bruka i-formene i opplæringa i skulen.<ref>Forhandlingsprotokoll for Austevoll sokn skolestyre 1929-1942.</ref> Eit nytt mållag vart skipa i 1960-åra, og då det vart oppattliva i 2010, hadde det sju medlemmer. I 2013 har laget med namnet [[Austevoll Mållag]] 45 medlemmer. Ein av grunnane til at det har vore dårleg grobotn for mållag i kommunen, er at bokmålet alltid har stått sterkt.		Austevoll Mållag vart skipa i 1924, men laget si levetid er uviss. At det var liv i laget i 1939, ser ein av eit skriv frå formannen i laget til skulestyret i Austevoll soknekommune om framleis å bruka i-formene i opplæringa i skulen.<ref>Forhandlingsprotokoll for Austevoll sokn skolestyre 1929-1942.</ref> Eit nytt mållag vart skipa i 1960-åra, og då det vart oppattliva i 2010, hadde det sju medlemmer. I 2013 har laget med namnet [[Austevoll Mållag]] 45 medlemmer. Ein av grunnane til at det har vore dårleg grobotn for mållag i kommunen, er at bokmålet alltid har stått sterkt.

	To av landhandlarane i Austevoll annonserte i kyrkjebladet i 1930-åra, og ein av dei brukte nynorsk.<ref>Austevoll Menighetsblad. Mai 1932</ref> Ved å annonsera i kyrkjebladet, nådde dei truleg fleire enn om dei annonserte i avisene. Kommunen hadde ikkje lokalavis, men mange abonnerte på ~~bokmålsavisa~~ [[Bergens Tidende]] og nokre på nynorskavisene [[Gula Tidend]] og [[Sunnhordland (avis)\|Sunnhordland]]. I 1978 fekk kommunen si eiga avis, [[Marsteinen (avis)\|Marsteinen]], og ho er redigert å nynorsk.		To av landhandlarane i Austevoll annonserte i kyrkjebladet i 1930-åra, og ein av dei brukte nynorsk.<ref>Austevoll Menighetsblad. Mai 1932</ref> Ved å annonsera i kyrkjebladet, nådde dei truleg fleire enn om dei annonserte i avisene. Kommunen hadde ikkje lokalavis, men mange abonnerte på bokmålsavisene [[Bergens Tidende]] og [[Dagen (avis)\|Dagen]] og nokre på nynorskavisene [[Gula Tidend]] og [[Sunnhordland (avis)\|Sunnhordland]]. I 1978 fekk kommunen si eiga avis, [[Marsteinen (avis)\|Marsteinen]], og ho er redigert å nynorsk.

	Forstandarskapet i [[Sund og Austevoll Sparebank]] vedtok at frå 1. januar 1933 skulle begge mål vera jamstelte, og at alt prenta tilfang skulle skaffast på begge mål.<ref>Hovdan-protokollen s. 166.</ref>		Forstandarskapet i [[Sund og Austevoll Sparebank]] vedtok at frå 1. januar 1933 skulle begge mål vera jamstelte, og at alt prenta tilfang skulle skaffast på begge mål.<ref>Hovdan-protokollen s. 166.</ref>

Nils Steinar Våge: Korr

2026-01-08T10:43:20Z

Korr

Cnyborg på 13. des. 2024 kl. 13:04

2024-12-13T13:04:07Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. des. 2024 kl. 13:04
Linje 74:		Linje 74:

	==Lærarane var pådrivarar==		==Lærarane var pådrivarar==
	I 1907 skreiv Det Vestlandske Maalkontor at bortsett frå ein lærar brukte alle lærarane i kommunen dialekt eller nynorsk i undervisninga. Ein av dei var [[Ole Strømme]] (1856-1940) som tok lærarprøva på [[Stord lærarskule]] i 1877. Han var med i [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållaget]] ved lærarskulen, og Hovdan nemner at Strømme «der gjekk saman med norskihuga gutar som t.d. [[Oddmund Vik]]», som seinare var statsråd og nynorskforkjempar på nasjonalt plan. Vidare seier Hovdan om Strømme at «han fekk sin dåp i stridstidi 1880 åri, og hev halde på ideali, målmann og norskhuga.» Strømme var lærar i kommunen i 45 år, frå 1878 til 1923, og klokkar i 58 år. Dessutan var han ordførar I Austevoll frå 1886 til 1901, formann og medlem i Møkster sokn skulestyre i fleire periodar og hadde i tillegg fleire ulike tillitsverv. For dette arbeidet vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.		I 1907 skreiv Det Vestlandske Maalkontor at bortsett frå ein lærar brukte alle lærarane i kommunen dialekt eller nynorsk i undervisninga. Ein av dei var [[Ole Strømme (1856–1940)\|Ole Strømme]] (1856-1940) som tok lærarprøva på [[Stord lærarskule]] i 1877. Han var med i [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållaget]] ved lærarskulen, og Hovdan nemner at Strømme «der gjekk saman med norskihuga gutar som t.d. [[Oddmund Vik]]», som seinare var statsråd og nynorskforkjempar på nasjonalt plan. Vidare seier Hovdan om Strømme at «han fekk sin dåp i stridstidi 1880 åri, og hev halde på ideali, målmann og norskhuga.» Strømme var lærar i kommunen i 45 år, frå 1878 til 1923, og klokkar i 58 år. Dessutan var han ordførar I Austevoll frå 1886 til 1901, formann og medlem i Møkster sokn skulestyre i fleire periodar og hadde i tillegg fleire ulike tillitsverv. For dette arbeidet vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.
	{{thumb\|Ole Strømme 1.jpeg\|[[Ole Strømme]] var lærar og klokkar og den første ordføraren i Austevoll kommune. For dette og anna arbeid vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.\|Austevoll Menighetsblad}}		{{thumb\|Ole Strømme 1.jpeg\|[[Ole Strømme (1856–1940)\|Ole Strømme]] var lærar og klokkar og den første ordføraren i Austevoll kommune. For dette og anna arbeid vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.\|Austevoll Menighetsblad}}

	Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974) var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var desse nynorsktilhengjarane med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.		Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974) var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var desse nynorsktilhengjarane med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.

PaulVIF på 2. sep. 2024 kl. 14:38

2024-09-02T14:38:52Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. sep. 2024 kl. 14:38
Linje 69:		Linje 69:
	Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk [[Olaus Alvestad]] si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og kom i bruk i Austevoll like etter 1900.		Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk [[Olaus Alvestad]] si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og kom i bruk i Austevoll like etter 1900.

	Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Henrik Wergeland]], [[Jonas Lie]], [[Jørgen Moe]], [[Nikolai Frederik Severin Grundtvig]], [[Bernhard Ingemann]], [[Wilhelm Andreas Wexels (1797-1866)]] og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som [[Per Sivle]], [[Anders Hovden]], [[Arne Garborg]], [[Aasmund Olavsson Vinje]], [[Ivar Aasen]], [[Anders Vassbotn]], [[Kristofer Janson]], [[Lars Eskeland]] o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.		Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Henrik Wergeland]], [[Jonas Lie]], [[Jørgen Moe]], [[Nikolai Frederik Severin Grundtvig]], [[Bernhard Ingemann]], [[Wilhelm Andreas Wexels (1797-1866)]] og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som [[Per Sivle (1857–1904)\|Per Sivle]], [[Anders Hovden]], [[Arne Garborg]], [[Aasmund Olavsson Vinje]], [[Ivar Aasen]], [[Anders Vassbotn]], [[Kristofer Janson]], [[Lars Eskeland]] o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.

	Gjennom songen vart elevane kjende med nynorsken, og då språkskiftet vart gjennomført, gjekk nok innføringa greitt. Ei anna årsak var at nynorsk låg tett opp til talemålet. Mest å seia hadde nok læraren som kunne kommentera og forklara ord og uttrykk.		Gjennom songen vart elevane kjende med nynorsken, og då språkskiftet vart gjennomført, gjekk nok innføringa greitt. Ei anna årsak var at nynorsk låg tett opp til talemålet. Mest å seia hadde nok læraren som kunne kommentera og forklara ord og uttrykk.

Nils Steinar Våge på 12. feb. 2024 kl. 08:40

2024-02-12T08:40:27Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. feb. 2024 kl. 08:40
Linje 139:		Linje 139:
	==Kjelder og litteratur==		==Kjelder og litteratur==
	*''Austevoll Menighetsblad'', fleire utgåver mellom 1928 og 1980.		*''Austevoll Menighetsblad'', fleire utgåver mellom 1928 og 1980.
	*Eide, Arne. ''Møkster kyrkje ~~1gjennom~~ tidene. Festskrift til hundreårsdagen 1892-1992.''. Utg. Møkster sokneråd 1992. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2014121208076}}.		*Eide, Arne. ''Møkster kyrkje gjennom tidene. Festskrift til hundreårsdagen 1892-1992.''. Utg. Møkster sokneråd 1992. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2014121208076}}.
	*Forhandlingsprotokollar for Austevoll herredsstyre 1886-1952		*Forhandlingsprotokollar for Austevoll herredsstyre 1886-1952
	*Forhandlingsprotokollar for Austevoll sokn skulestyre 1886-1942		*Forhandlingsprotokollar for Austevoll sokn skulestyre 1886-1942

Nils Steinar Våge: Litteratur, tillegg,

2024-02-12T08:35:13Z

Litteratur, tillegg,

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. feb. 2024 kl. 08:35
Linje 5:		Linje 5:

	==Motstand mot landsmålet==		==Motstand mot landsmålet==
	Frå 1892 kunne skulekrinsane sjølv velja om dei ville ta i bruk landsmål som opplæringsmål, men allereie i 1888 finn ein spor etter motstand mot landsmålet i kommunen. Austevoll skulekommisjon (skulestyre) uttalte seg om framlegget til den nye skulelova som vart vedteken i 1889. I lova var det mellom anna nemnt at skulestyra kunne avgjera kva ~~mål~~ som skulle brukast i undervisninga og i lærebøkene. Skulestyret uttrykte at landsmålet ikkje måtte koma inn i skulen og «forkvakle Undervisningen. Børnene har nok at gjøre med det Maal de kjender.»<ref>[http://lokalhistorie.austevoll.kommune.no\| Lokalhistorie i Austevoll]</ref>. Denne paragrafen i skulelova vart ikkje vedteken, men kom inn igjen i 1892 kjend som [[Målparagrafen]]. Den ~~tydelege haldninga heldt seg lenge,~~ og i ~~2013 er det framleis mange bokmålsbrukarar~~ i denne ~~nynorskkomunen~~.		Frå 1892 kunne skulekrinsane sjølv velja om dei ville ta i bruk landsmål som opplæringsmål, men allereie i 1888 finn ein spor etter motstand mot landsmålet i kommunen. Austevoll skulekommisjon (skulestyre) uttalte seg om framlegget til den nye skulelova som vart vedteken i 1889. I lova var det mellom anna nemnt at skulestyra kunne avgjera kva målform som skulle brukast i undervisninga og i lærebøkene. Skulestyret uttrykte at landsmålet ikkje måtte koma inn i skulen og «forkvakle Undervisningen. Børnene har nok at gjøre med det Maal de kjender.»<ref>[http://lokalhistorie.austevoll.kommune.no\| Lokalhistorie i Austevoll]</ref>. Denne paragrafen i skulelova vart ikkje vedteken, men kom inn igjen i 1892 kjend som [[Målparagrafen]].

			Austevoll skulestyre oppmoda skulekrinsane fleire gonger om å ta i bruk landsmålet som opplæringsmål. I ein av krinsane vart eit samrøystes vedtak slik 20. januar 1906: «Vi finder det aldeles ugrundet og til ingen nytte for skolen at få indført landsmålet. For resten negter kredsens opsiddere at kjøbe bøger af landsmålet til skolen». <ref>Sitert etter Jørgen Solbakken 1989 s. 97. </ref>. I denne krinsen sette Den Evangelisk Lutherske Frimenighed i Austevoll strenge krav til skulen både når det gjaldt innføring av landsmål som opplæringsmål og som målform i lærebøkene. Difor vart ikkje landsmål innført i denne krinsen før i 1937. <ref>Asbjørg J. Aasebø 2023, s. 24, og Jørgen Solbakken 1989, s. 97.</ref>

	Eit anna spor etter språkspørsmålet finn ein i ''Melding frå Det Vestlandske Maalkontor'' i 1907: «Austevoll hev innført Rolfsen og Støylens Tillegg til Rolfsenboki til 3. Band.» <ref>Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil. Det Vestlandske Maalkontor 1907 s. 13.</ref> Ved at [[Nordahl Rolfsen]] si Læsebog for Folkeskolen med landsmålstillegget av [[Bernt Støylen]] var innført i kommunen, vart elevane kjende med den nye målforma. Det var stor strid om innføringa både av denne og [[Peter Andreas Jensen]] si Læsebog for Folkeskolen og Folkehjemmet som vart innført i 1873. <ref>Erling Utne 1994</ref> Nordahl Rolfsens si lesebok frå 1896 hadde eit eige nynorskkapittel på sju sider med fem dikt og seks prosatekstar. I dei 10 andre kapitla i boka var det 10 nynorsktekstar. Boka hadde 134 lesestykke. Dessutan inneheldt leseboka tekstar som fleire i soknestyra meinte ikkje passa for ungar, og saman med landsmålstillegget skapte dette motvilje. Utgåva frå 1896 vart likevel innført i begge soknene i 1898 (?). Sidan dei fleste lærarane i kommunen var utdanna ved [[Stord lærarskule]], der det var eit sterkt målmiljø med eit aktivt [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållag]], kan ein gå ut frå at landsmålstekstane vart mykje brukte. Til begynnaropplæring i lesing valde kommunen fleire år seinare ''Den fyrste boka åt barnet'' av [[Jonas Vellesen]].		Eit anna spor etter språkspørsmålet finn ein i ''Melding frå Det Vestlandske Maalkontor'' i 1907: «Austevoll hev innført Rolfsen og Støylens Tillegg til Rolfsenboki til 3. Band.» <ref>Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil. Det Vestlandske Maalkontor 1907 s. 13.</ref> Ved at [[Nordahl Rolfsen]] si Læsebog for Folkeskolen med landsmålstillegget av [[Bernt Støylen]] var innført i kommunen, vart elevane kjende med den nye målforma. Det var stor strid om innføringa både av denne og [[Peter Andreas Jensen]] si Læsebog for Folkeskolen og Folkehjemmet som vart innført i 1873. <ref>Erling Utne 1994</ref> Nordahl Rolfsens si lesebok frå 1896 hadde eit eige nynorskkapittel på sju sider med fem dikt og seks prosatekstar. I dei 10 andre kapitla i boka var det 10 nynorsktekstar. Boka hadde 134 lesestykke. Dessutan inneheldt leseboka tekstar som fleire i soknestyra meinte ikkje passa for ungar, og saman med landsmålstillegget skapte dette motvilje. Utgåva frå 1896 vart likevel innført i begge soknene i 1898 (?). Sidan dei fleste lærarane i kommunen var utdanna ved [[Stord lærarskule]], der det var eit sterkt målmiljø med eit aktivt [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållag]], kan ein gå ut frå at landsmålstekstane vart mykje brukte. Til begynnaropplæring i lesing valde kommunen fleire år seinare ''Den fyrste boka åt barnet'' av [[Jonas Vellesen]].
Linje 137:		Linje 139:
	==Kjelder og litteratur==		==Kjelder og litteratur==
	*''Austevoll Menighetsblad'', fleire utgåver mellom 1928 og 1980.		*''Austevoll Menighetsblad'', fleire utgåver mellom 1928 og 1980.
	*Eide, Arne: ''Møkster kyrkje ~~gjennom~~ tidene. Festskrift til hundreårsdagen. 1892-1992''. ~~Utgjevar~~ Møkster sokneråd ~~1998~~.		*Eide, Arne. ''Møkster kyrkje 1gjennom tidene. Festskrift til hundreårsdagen 1892-1992.''. Utg. Møkster sokneråd 1992. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2014121208076}}.
	*Forhandlingsprotokollar for Austevoll herredsstyre 1886-1952		*Forhandlingsprotokollar for Austevoll herredsstyre 1886-1952
	*Forhandlingsprotokollar for Austevoll sokn skulestyre 1886-1942		*Forhandlingsprotokollar for Austevoll sokn skulestyre 1886-1942
Linje 146:		Linje 148:
	*Hovdan, Peder: Norsk målreising. ''Målskiftet i heradi. 1865 – 19 – 40 – 19…Handskriven protokoll i Arkiv for norsk målreising ved Nynorsk kultursenter i Ørsta.'' Stabekk 1946.		*Hovdan, Peder: Norsk målreising. ''Målskiftet i heradi. 1865 – 19 – 40 – 19…Handskriven protokoll i Arkiv for norsk målreising ved Nynorsk kultursenter i Ørsta.'' Stabekk 1946.
	*R. R. (Rasmus Ringdal): «Klokkar O. Strømme». I ''Austevoll Menighetsblad''. Konfirmasjonshelg 1940. (Nekrolog over lærar, klokkar og ordførar Ole Strømme)		*R. R. (Rasmus Ringdal): «Klokkar O. Strømme». I ''Austevoll Menighetsblad''. Konfirmasjonshelg 1940. (Nekrolog over lærar, klokkar og ordførar Ole Strømme)
			*Solbakken, Jørgen: «Om motstand mot skulen i Møkster, og protestar mot nyordningar i Austevoll». I Wangensten, Egil (red.): ''Grunnskolen i Noreg 250 år. Glimt frå Hordaland''. Utgitt av Skoledirektøren i Hordaland. Bergen 1989. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2017091848005}}
	*Utne, Erling: ''Stolmen skule – ei skulesoge''. Artikkel. Stolmen 1994.		*Utne, Erling: ''Stolmen skule – ei skulesoge''. Artikkel. Stolmen 1994.
	*''Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil 1907''. Bergen: Det vestlandske Maalkontor.		*''Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil 1907''. Bergen: Det vestlandske Maalkontor.
			*Aasebø, Asbjørg J.: ''Frå omgangsskule til privatskule. Historisk oversikt over Kolbeinsvik skule''. Alpha Forlag 2023

	{{Språkskifte i norske kommunar 1892-2013}}		{{Språkskifte i norske kommunar 1892-2013}}

Nils Steinar Våge på 10. feb. 2024 kl. 08:15

2024-02-10T08:15:41Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. feb. 2024 kl. 08:15
Linje 67:		Linje 67:
	Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk [[Olaus Alvestad]] si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og kom i bruk i Austevoll like etter 1900.		Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk [[Olaus Alvestad]] si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og kom i bruk i Austevoll like etter 1900.

	Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Henrik Wergeland]], [[Jonas Lie]], [[Jørgen Moe]], [[~~Nikolaj~~ Frederik Severin Grundtvig]], [[Bernhard Ingemann]], [[Wilhelm Andreas Wexels (1797-1866)]] og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som [[Per Sivle]], [[Anders Hovden]], [[Arne Garborg]], [[Aasmund Olavsson Vinje]], [[Ivar Aasen]], [[Anders Vassbotn]], [[Kristofer Janson]], [[Lars Eskeland]] o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.		Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Henrik Wergeland]], [[Jonas Lie]], [[Jørgen Moe]], [[Nikolai Frederik Severin Grundtvig]], [[Bernhard Ingemann]], [[Wilhelm Andreas Wexels (1797-1866)]] og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som [[Per Sivle]], [[Anders Hovden]], [[Arne Garborg]], [[Aasmund Olavsson Vinje]], [[Ivar Aasen]], [[Anders Vassbotn]], [[Kristofer Janson]], [[Lars Eskeland]] o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.

	Gjennom songen vart elevane kjende med nynorsken, og då språkskiftet vart gjennomført, gjekk nok innføringa greitt. Ei anna årsak var at nynorsk låg tett opp til talemålet. Mest å seia hadde nok læraren som kunne kommentera og forklara ord og uttrykk.		Gjennom songen vart elevane kjende med nynorsken, og då språkskiftet vart gjennomført, gjekk nok innføringa greitt. Ei anna årsak var at nynorsk låg tett opp til talemålet. Mest å seia hadde nok læraren som kunne kommentera og forklara ord og uttrykk.

Nils Steinar Våge: Lenker

2024-02-10T08:13:12Z

Lenker

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. feb. 2024 kl. 08:13
Linje 67:		Linje 67:
	Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk [[Olaus Alvestad]] si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og kom i bruk i Austevoll like etter 1900.		Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk [[Olaus Alvestad]] si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og kom i bruk i Austevoll like etter 1900.

	Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av Bjørnson, Wergeland, Lie, Moe, Grundtvig, Ingemann, Wexels og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som Sivle, Hovden, Garborg, Vinje, Aasen, Vassbotn, Janson, Eskeland o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.		Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Henrik Wergeland]], [[Jonas Lie]], [[Jørgen Moe]], [[Nikolaj Frederik Severin Grundtvig]], [[Bernhard Ingemann]], [[Wilhelm Andreas Wexels (1797-1866)]] og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som [[Per Sivle]], [[Anders Hovden]], [[Arne Garborg]], [[Aasmund Olavsson Vinje]], [[Ivar Aasen]], [[Anders Vassbotn]], [[Kristofer Janson]], [[Lars Eskeland]] o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.

	Gjennom songen vart elevane kjende med nynorsken, og då språkskiftet vart gjennomført, gjekk nok innføringa greitt. Ei anna årsak var at nynorsk låg tett opp til talemålet. Mest å seia hadde nok læraren som kunne kommentera og forklara ord og uttrykk.		Gjennom songen vart elevane kjende med nynorsken, og då språkskiftet vart gjennomført, gjekk nok innføringa greitt. Ei anna årsak var at nynorsk låg tett opp til talemålet. Mest å seia hadde nok læraren som kunne kommentera og forklara ord og uttrykk.

Nils Steinar Våge: Lenker

2024-02-10T07:53:22Z

Lenker

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. feb. 2024 kl. 07:53
Linje 7:		Linje 7:
	Frå 1892 kunne skulekrinsane sjølv velja om dei ville ta i bruk landsmål som opplæringsmål, men allereie i 1888 finn ein spor etter motstand mot landsmålet i kommunen. Austevoll skulekommisjon (skulestyre) uttalte seg om framlegget til den nye skulelova som vart vedteken i 1889. I lova var det mellom anna nemnt at skulestyra kunne avgjera kva mål som skulle brukast i undervisninga og i lærebøkene. Skulestyret uttrykte at landsmålet ikkje måtte koma inn i skulen og «forkvakle Undervisningen. Børnene har nok at gjøre med det Maal de kjender.»<ref>[http://lokalhistorie.austevoll.kommune.no\| Lokalhistorie i Austevoll]</ref>. Denne paragrafen i skulelova vart ikkje vedteken, men kom inn igjen i 1892 kjend som [[Målparagrafen]]. Den tydelege haldninga heldt seg lenge, og i 2013 er det framleis mange bokmålsbrukarar i denne nynorskkomunen.		Frå 1892 kunne skulekrinsane sjølv velja om dei ville ta i bruk landsmål som opplæringsmål, men allereie i 1888 finn ein spor etter motstand mot landsmålet i kommunen. Austevoll skulekommisjon (skulestyre) uttalte seg om framlegget til den nye skulelova som vart vedteken i 1889. I lova var det mellom anna nemnt at skulestyra kunne avgjera kva mål som skulle brukast i undervisninga og i lærebøkene. Skulestyret uttrykte at landsmålet ikkje måtte koma inn i skulen og «forkvakle Undervisningen. Børnene har nok at gjøre med det Maal de kjender.»<ref>[http://lokalhistorie.austevoll.kommune.no\| Lokalhistorie i Austevoll]</ref>. Denne paragrafen i skulelova vart ikkje vedteken, men kom inn igjen i 1892 kjend som [[Målparagrafen]]. Den tydelege haldninga heldt seg lenge, og i 2013 er det framleis mange bokmålsbrukarar i denne nynorskkomunen.

	Eit anna spor etter språkspørsmålet finn ein i ''Melding frå Det Vestlandske Maalkontor'' i 1907: «Austevoll hev innført Rolfsen og Støylens Tillegg til Rolfsenboki til 3. Band.» <ref>Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil. Det Vestlandske Maalkontor 1907 s. 13.</ref> Ved at ''Nordahl ~~Rolfsens~~ Læsebog for Folkeskolen'' med landsmålstillegget av [[Bernt Støylen]] var innført i kommunen, vart elevane kjende med den nye målforma. Det var stor strid om innføringa både av denne og ~~Jensens lesebok~~ som vart innført i 1873. <ref>Erling Utne 1994</ref> Nordahl Rolfsens si lesebok frå 1896 hadde eit eige nynorskkapittel på sju sider med fem dikt og seks prosatekstar. I dei 10 andre kapitla i boka var det 10 nynorsktekstar. Boka hadde 134 lesestykke. Dessutan inneheldt leseboka tekstar som fleire i soknestyra meinte ikkje passa for ungar, og saman med landsmålstillegget skapte dette motvilje. Utgåva frå 1896 vart likevel innført i begge soknene i 1898 (?). Sidan dei fleste lærarane i kommunen var utdanna ved [[Stord lærarskule]], der det var eit sterkt målmiljø med eit aktivt [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållag]], kan ein gå ut frå at landsmålstekstane vart mykje brukte. Til begynnaropplæring i lesing valde kommunen fleire år seinare ''Den fyrste ~~boki~~ åt barnet'' av Jonas Vellesen.		Eit anna spor etter språkspørsmålet finn ein i ''Melding frå Det Vestlandske Maalkontor'' i 1907: «Austevoll hev innført Rolfsen og Støylens Tillegg til Rolfsenboki til 3. Band.» <ref>Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil. Det Vestlandske Maalkontor 1907 s. 13.</ref> Ved at [[Nordahl Rolfsen]] si Læsebog for Folkeskolen med landsmålstillegget av [[Bernt Støylen]] var innført i kommunen, vart elevane kjende med den nye målforma. Det var stor strid om innføringa både av denne og [[Peter Andreas Jensen]] si Læsebog for Folkeskolen og Folkehjemmet som vart innført i 1873. <ref>Erling Utne 1994</ref> Nordahl Rolfsens si lesebok frå 1896 hadde eit eige nynorskkapittel på sju sider med fem dikt og seks prosatekstar. I dei 10 andre kapitla i boka var det 10 nynorsktekstar. Boka hadde 134 lesestykke. Dessutan inneheldt leseboka tekstar som fleire i soknestyra meinte ikkje passa for ungar, og saman med landsmålstillegget skapte dette motvilje. Utgåva frå 1896 vart likevel innført i begge soknene i 1898 (?). Sidan dei fleste lærarane i kommunen var utdanna ved [[Stord lærarskule]], der det var eit sterkt målmiljø med eit aktivt [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållag]], kan ein gå ut frå at landsmålstekstane vart mykje brukte. Til begynnaropplæring i lesing valde kommunen fleire år seinare ''Den fyrste boka åt barnet'' av [[Jonas Vellesen]].

	{{thumb\|Nordahl Rolfsens lesebok.JPG\|Nordahl Rolfsens lesebok med landsmålstillegget var i bruk i Austevoll frå 1898 (?) Foto: Nils Steinar Våge.}}		{{thumb\|Nordahl Rolfsens lesebok.JPG\|Nordahl Rolfsens lesebok med landsmålstillegget var i bruk i Austevoll frå 1898 (?) Foto: Nils Steinar Våge.}}
Linje 77:		Linje 77:
	Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974) var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var desse nynorsktilhengjarane med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.		Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974) var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var desse nynorsktilhengjarane med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.

	Kristoffer Aase var særs aktiv når det gjaldt innføringa av nynorsk i kommuneadministrasjonen i 1930-åra. Johannes Søreide d.e. arbeidde i Søreide skulekrins som i 1920 var den første krinsen i Austevoll som tok i bruk nynorsk. Han sat i Austevoll sokn skulestyre då det vedtok at Søreide og to andre krinsar i sokna skulle bruka nynorsk som opplæringsmål.		Kristoffer Aase var særs aktiv når det gjaldt innføringa av nynorsk i kommuneadministrasjonen i 1930-åra. Johannes Søreide d.e. arbeidde i Søreide skulekrins som i 1920 var den første krinsen i Austevoll som tok i bruk nynorsk. Han sat i Austevoll sokn skulestyre då det vedtok at Søreide og to andre krinsar i sokna, Bratta og Haukanes, skulle bruka nynorsk som opplæringsmål.

	Dei nemnde lærarane var utdanna ved Stord lærarskule som vart rekna som nynorskbastionenen blant lærarskulane i landet. For å fylla opp postane deira var dei tilsette i fleire skulekrinsar, og dei kunne dermed påverka valet av opplæringsspråket fleire stader i kommunen. Desse seks var lærarar i perioden 1877 til 1948. Dei var såleis med då språkdebattane og språkskiftet gjekk føre seg, og hadde dermed høve til å påverka utfallet av dei.		Dei nemnde lærarane var utdanna ved Stord lærarskule som vart rekna som nynorskbastionenen blant lærarskulane i landet. For å fylla opp postane deira var dei tilsette i fleire skulekrinsar, og dei kunne dermed påverka valet av opplæringsspråket fleire stader i kommunen. Desse seks var lærarar i perioden 1877 til 1948. Dei var såleis med då språkdebattane og språkskiftet gjekk føre seg, og hadde dermed høve til å påverka utfallet av dei.

	I desse posisjonane skulle ein tru at Strømme og dei andre lærarane hadde gjennomslagskraft når det gjaldt innføringa av nynorsk, men motstanden var sterk av foreldre og andre. Før skulestyra i begge soknene vedtok folkerøysting om nynorsk som opplæringsmål i 1920, hadde soknestyra under sterk motstand berre innført bruk av Nordahl Rolfsens lesebok med landsmålstillegget og Olaus Alvestad si songbok.		I desse posisjonane skulle ein tru at Strømme og dei andre lærarane hadde gjennomslagskraft når det gjaldt innføringa av nynorsk, men motstanden var sterk frå foreldre og andre. Før skulestyra i begge soknene vedtok folkerøysting om nynorsk som opplæringsmål i 1920, hadde soknestyra under sterk motstand berre innført bruk av Nordahl Rolfsens lesebok med landsmålstillegget og Olaus Alvestad si songbok.

	==Språkskiftet i kyrkja==		==Språkskiftet i kyrkja==

Nils Steinar Våge: Korr

2024-02-08T13:35:40Z

Korr

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. feb. 2024 kl. 13:35
Linje 46:		Linje 46:
	\|Drøna		\|Drøna
	\|-		\|-
	\|~~1938~~		\|1937
	\|Kolbeinsvik		\|Kolbeinsvik
	\|-		\|-

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. jan. 2026 kl. 10:43
Linje 2:		Linje 2:
	'''[[Språkskiftet til nynorsk i Austevoll\|Språkskiftet til nynorsk]]''' i skulen, kyrkja og den kommunale administrasjonen i [[Austevoll]] gjekk offisielt føre seg mellom 1920 og 1980. I 1920 tok sju skulekrinsar i bruk nynorsk som opplæringsspråk, og åtte gjekk over til nynorsk mellom 1929 og 1939. Austevoll fekk tilført tre nye skulekrinsar frå [[Fitjar kommune]] etter kommuneendringane frå 1964. Den eine av krinsane tok i bruk nynorsk i 1929, dei to andre i 1936. Innanfor dagens kommunegrense var det 19 skulekrinsar, og i denne framstillinga er dei tre tidlegare Fitjar-krinsane førebels så vidt nemnde her. Kommuneadministrasjonen tok i bruk nynorsk i 1933, medan eit mangeårig ordskifte i kyrkja enda med at den nynorske liturgien kom i bruk i 1980.		'''[[Språkskiftet til nynorsk i Austevoll\|Språkskiftet til nynorsk]]''' i skulen, kyrkja og den kommunale administrasjonen i [[Austevoll]] gjekk offisielt føre seg mellom 1920 og 1980. I 1920 tok sju skulekrinsar i bruk nynorsk som opplæringsspråk, og åtte gjekk over til nynorsk mellom 1929 og 1939. Austevoll fekk tilført tre nye skulekrinsar frå [[Fitjar kommune]] etter kommuneendringane frå 1964. Den eine av krinsane tok i bruk nynorsk i 1929, dei to andre i 1936. Innanfor dagens kommunegrense var det 19 skulekrinsar, og i denne framstillinga er dei tre tidlegare Fitjar-krinsane førebels så vidt nemnde her. Kommuneadministrasjonen tok i bruk nynorsk i 1933, medan eit mangeårig ordskifte i kyrkja enda med at den nynorske liturgien kom i bruk i 1980.

	I 1886 vart Austevoll skilt frå [[Sund kommune]]. Fram til 1951 var kommunen delt i to [[Soknekommune\|soknekommunar]], Austevoll og [[Møkster]], med Austevoll som hovudsokn. Soknene hadde eigne soknestyre som mellom anna avgjorde innføring av nynorsk som opplæringsmål. Soknestyra hadde felles møte om saker som gjaldt heile kommunen.</onlyinclude>		I 1886 vart Austevoll skilt frå [[Sund kommune]]. Fram til 1951 var kommunen delt i to [[Soknekommune\|soknekommunar]], Austevoll og Møkster, med Austevoll som hovudsokn. Soknene hadde eigne soknestyre som mellom anna avgjorde innføring av nynorsk som opplæringsmål. Soknestyra hadde felles møte om saker som gjaldt heile kommunen.</onlyinclude>

	==Motstand mot landsmålet==		==Motstand mot landsmålet==
Linje 22:		Linje 22:
	I Møkster sokn kom skulestyret 10. juni 1920 med ei oppmoding til krinsane om å halda røysting om opplæringsmålet innan 4. juli. På skulestyremøtet 6. desember vart det samrøystes vedteke at fire av krinsane skulle ha nynorsk som hovudmål. Først i 1939 gjekk dei fire andre skulekrinsane i soknekommunen over til nynorsk. <ref>Hovdan-protokollen s. 16.</ref>		I Møkster sokn kom skulestyret 10. juni 1920 med ei oppmoding til krinsane om å halda røysting om opplæringsmålet innan 4. juli. På skulestyremøtet 6. desember vart det samrøystes vedteke at fire av krinsane skulle ha nynorsk som hovudmål. Først i 1939 gjekk dei fire andre skulekrinsane i soknekommunen over til nynorsk. <ref>Hovdan-protokollen s. 16.</ref>

	I ein av dei største skulekrinsane i Møkster sokn, Stolmen krins, vart det halde røysting om språkskiftet i juli 1920. Der heiter det at «i Anledning Afstemning i Spørsmaalet Landsmaal eller Rigsmaal til Skolens Brug» gjekk røystinga reglementert føre seg under tilsyn av «kredstilsyn» og «kredstilsynsformand». Til saman vart det gitt 15 røyster, 13 for nynorsk og to for bokmål. <ref>Utne 1994.</ref> Grunnen til det lave talet kom ~~truleg~~ både av at saka hadde lita interesse, og at mange av mennene på øya var på islandsfisket eller anna sesongfiske på dette tidspunktet.		I ein av dei største skulekrinsane i Møkster sokn, Stolmen krins, vart det halde røysting om språkskiftet i juli 1920. Der heiter det at «i Anledning Afstemning i Spørsmaalet Landsmaal eller Rigsmaal til Skolens Brug» gjekk røystinga reglementert føre seg under tilsyn av «kredstilsyn» og «kredstilsynsformand». Til saman vart det gitt 15 røyster, 13 for nynorsk og to for bokmål. <ref>Utne 1994.</ref> Grunnen til det lave talet kom både av at saka hadde lita interesse, og at mange av mennene på øya var på islandsfisket eller anna sesongfiske på dette tidspunktet.

	I Storekalsøy krins i Møkster sokn oppdaga krinsformannen og varaformannen i skulestyret feil ved røystinga, og dei leverete inn klage til skulestyret der dei krevde at valet måtte haldast på nytt. Bokmålstilhengjarane kuppa valet på ein eller annan måte. I den første røystinga i 1920 fekk bokmål nemleg 25 røyster og nynorsk 10, og bokmålstilhengjarane var truleg redde for at nynorsk no ville bli opplæringsmål. Kva utfallet var av den påklaga røystinga, er ikkje kjent. I den endelege røystinga fekk bokmål ei røyst og nynorsk 28. <ref>Forhandlingsprotokoll for skolestyret i Møkster sokn 1910-1929 </ref>		I Storekalsøy krins i Møkster sokn oppdaga krinsformannen og varaformannen i skulestyret feil ved røystinga, og dei leverete inn klage til skulestyret der dei krevde at valet måtte haldast på nytt. Bokmålstilhengjarane kuppa valet på ein eller annan måte. I den første røystinga i 1920 fekk bokmål nemleg 25 røyster og nynorsk 10, og bokmålstilhengjarane var truleg redde for at nynorsk no ville bli opplæringsmål. Kva utfallet var av den påklaga røystinga, er ikkje kjent. I den endelege røystinga fekk bokmål ei røyst og nynorsk 28. <ref>Forhandlingsprotokoll for skolestyret i Møkster sokn 1910-1929 </ref>
Linje 74:		Linje 74:

	==Lærarane var pådrivarar==		==Lærarane var pådrivarar==
	I 1907 skreiv Det Vestlandske Maalkontor at bortsett frå ein lærar brukte alle lærarane i kommunen dialekt eller nynorsk i undervisninga. Ein av dei var [[Ole Strømme (1856–1940)\|Ole Strømme]] (1856-1940) som tok lærarprøva på [[Stord lærarskule]] i 1877. Han var med i [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållaget]] ved lærarskulen, og Hovdan nemner at Strømme «der gjekk saman med norskihuga gutar som t.d. [[Oddmund Vik]]», som seinare var statsråd og nynorskforkjempar på nasjonalt plan. Vidare seier Hovdan om Strømme at «han fekk sin dåp i stridstidi 1880 åri, og hev halde på ideali, målmann og norskhuga.» Strømme var lærar i kommunen i 45 år, frå 1878 til 1923, og klokkar i 58 år. Dessutan var han ordførar I Austevoll frå 1886 til 1901, formann og medlem i Møkster sokn skulestyre i fleire periodar og hadde i tillegg fleire ulike tillitsverv. For dette arbeidet vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.		I 1907 skreiv Det Vestlandske Maalkontor at bortsett frå ein lærar brukte alle lærarane i kommunen dialekt eller nynorsk i undervisninga. Ein av dei var [[Ole Strømme (1856–1940)\|Ole Strømme]] (1856-1940) som tok lærarprøva på [[Stord lærarskule]] i 1877. Han var med i [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållaget]] ved lærarskulen, og [[Peder Hovdan]] nemner at Strømme «der gjekk saman med norskihuga gutar som t.d. [[Oddmund Vik]]», som seinare var statsråd og nynorskforkjempar på nasjonalt plan. Vidare seier Hovdan om Strømme at «han fekk sin dåp i stridstidi 1880 åri, og hev halde på ideali, målmann og norskhuga.» Strømme var lærar i kommunen i 45 år, frå 1878 til 1923, og klokkar i 58 år. Dessutan var han ordførar I Austevoll frå 1886 til 1901, formann og medlem i Møkster sokn skulestyre i fleire periodar og hadde i tillegg fleire ulike tillitsverv. For dette arbeidet vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.
	{{thumb\|Ole Strømme 1.jpeg\|[[Ole Strømme (1856–1940)\|Ole Strømme]] var lærar og klokkar og den første ordføraren i Austevoll kommune. For dette og anna arbeid vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.\|Austevoll Menighetsblad}}		{{thumb\|Ole Strømme 1.jpeg\|[[Ole Strømme (1856–1940)\|Ole Strømme]] var lærar og klokkar og den første ordføraren i Austevoll kommune. For dette og anna arbeid vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.\|Austevoll Menighetsblad}}

	Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974) var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var desse nynorsktilhengjarane med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.		Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), austevollingane Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans, som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974), var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var desse nynorsktilhengjarane med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.

	Kristoffer Aase var særs aktiv når det gjaldt innføringa av nynorsk i kommuneadministrasjonen i 1930-åra. Johannes Søreide d.e. arbeidde i Søreide skulekrins som i 1920 var den første krinsen i Austevoll som tok i bruk nynorsk. Han sat i Austevoll sokn skulestyre då det vedtok at Søreide og to andre krinsar i sokna, Bratta og Haukanes, skulle bruka nynorsk som opplæringsmål.		Kristoffer Aase var særs aktiv når det gjaldt innføringa av nynorsk i kommuneadministrasjonen i 1930-åra. Johannes Søreide d.e. arbeidde i Søreide skulekrins som i 1920 var den første krinsen i Austevoll som tok i bruk nynorsk. Han sat i Austevoll sokn skulestyre då det vedtok at Søreide og to andre krinsar i sokna, Bratta og Haukanes, skulle bruka nynorsk som opplæringsmål.
Linje 105:		Linje 105:
	Den lengste og seigaste kampen mot språkskiftet gjekk føre seg i kyrkja. I 1963 kom ei oppmoding frå 28 kyrkjelydsmedlemmer i begge soknene om å innføra nynorsk liturgi i kommunen. Etter eit langvarig ordskifte på sokneråda sitt fellesmøte vart det vedteke med 2/3 fleirtal at i halvparten av gudstenestene skulle det brukast nynorsk liturgi, i halvparten bokmål. Forslaget kom frå biskopen i Bjørgvin, [[Per Juvkam]]. Slik var ordninga fram til 1980. Då den nye liturgien kom i 1977, oppstod språkdebatten på nytt. I Austevoll sokneråd røysta fire for bokmål og fire for nynorsk, i Møkster tre for kvar. Deretter vart saka lagt fram for kyrkjelydane i soknene for røysting. Utfallet vart 192 for nynorsk, 23 for bokmål. I ei av kyrkjene, Stolmen kyrkje i Møkster sokn, var det fleirtal for bokmål med tre røyster. <ref>Eide 1992 s. 60, 1998 s. 44. </ref>		Den lengste og seigaste kampen mot språkskiftet gjekk føre seg i kyrkja. I 1963 kom ei oppmoding frå 28 kyrkjelydsmedlemmer i begge soknene om å innføra nynorsk liturgi i kommunen. Etter eit langvarig ordskifte på sokneråda sitt fellesmøte vart det vedteke med 2/3 fleirtal at i halvparten av gudstenestene skulle det brukast nynorsk liturgi, i halvparten bokmål. Forslaget kom frå biskopen i Bjørgvin, [[Per Juvkam]]. Slik var ordninga fram til 1980. Då den nye liturgien kom i 1977, oppstod språkdebatten på nytt. I Austevoll sokneråd røysta fire for bokmål og fire for nynorsk, i Møkster tre for kvar. Deretter vart saka lagt fram for kyrkjelydane i soknene for røysting. Utfallet vart 192 for nynorsk, 23 for bokmål. I ei av kyrkjene, Stolmen kyrkje i Møkster sokn, var det fleirtal for bokmål med tre røyster. <ref>Eide 1992 s. 60, 1998 s. 44. </ref>

	Oppmodinga frå dei 28 kyrkjelydsmedlemmene vekte særleg sterk motstand i Stolmen kyrkje. På fleire av preikesundagane etter at klokkaren hadde lese utgongsbøna, og kyrkjeklokka hadde slege ni slag, tok ordskiftet til, og det var temmeleg heitt kvar gong. Mange godtok ikkje nynorsk som eit fullverdig språk til religiøs bruk, og dette hadde grunnlag i den religiøse konservatismen som låg i folkedjupet. Eit språkskifte greip dessutan inn i religiøse vanar og oppfatningar, og mange oppfatta gudsordet i ei ny målform som annleis enn dei var vane med. Vanen var difor og avgjerande for at kyrkjelyden ikkje ville ta i bruk den nynorske liturgien. Fleire uttrykte dessutan at høgtida som låg over gudstenesta, ville bli borte med ei ny språkform. <ref>~~Informant~~ frå Stolmen fødd 1940, notert 27. april 2013</ref>.		Oppmodinga frå dei 28 kyrkjelydsmedlemmene vekte særleg sterk motstand i Stolmen kyrkje. På fleire av preikesundagane etter at klokkaren hadde lese utgongsbøna, og kyrkjeklokka hadde slege ni slag, tok ordskiftet til, og det var temmeleg heitt kvar gong. Mange godtok ikkje nynorsk som eit fullverdig språk til religiøs bruk, og dette hadde grunnlag i den religiøse konservatismen som låg i folkedjupet. Eit språkskifte greip dessutan inn i religiøse vanar og oppfatningar, og mange oppfatta gudsordet i ei ny målform som annleis enn dei var vane med. Vanen var difor og avgjerande for at kyrkjelyden ikkje ville ta i bruk den nynorske liturgien. Fleire uttrykte dessutan at høgtida som låg over gudstenesta, ville bli borte med ei ny språkform. <ref>Anonym informant frå Stolmen fødd 1940, notert 27. april 2013</ref>.

	Ein kjenner her igjen meiningar og haldningar ein annan stad i Hordaland, i [[Modalen kommune]], der mange var redde for at folk ville mista noko av respekten for gudsordet når det vart lagt fram og omtala i former som låg daglegtalen nær: «Bokmaalet var meir heilagt enn folkemaalet som var verdslegt og brukt baade til banning og lygn.» <ref>Sitert etter Haugland i Syn og Segn 4/1984 s. 342</ref>		Ein kjenner her igjen meiningar og haldningar ein annan stad i Hordaland, i [[Modalen kommune]], der mange var redde for at folk ville mista noko av respekten for gudsordet når det vart lagt fram og omtala i former som låg daglegtalen nær: «Bokmaalet var meir heilagt enn folkemaalet som var verdslegt og brukt baade til banning og lygn.» <ref>Sitert etter Haugland i Syn og Segn 4/1984 s. 342</ref>
Linje 149:		Linje 149:
	*R. R. (Rasmus Ringdal): «Klokkar O. Strømme». I ''Austevoll Menighetsblad''. Konfirmasjonshelg 1940. (Nekrolog over lærar, klokkar og ordførar Ole Strømme)		*R. R. (Rasmus Ringdal): «Klokkar O. Strømme». I ''Austevoll Menighetsblad''. Konfirmasjonshelg 1940. (Nekrolog over lærar, klokkar og ordførar Ole Strømme)
	*Solbakken, Jørgen: «Om motstand mot skulen i Møkster, og protestar mot nyordningar i Austevoll». I Wangensten, Egil (red.): ''Grunnskolen i Noreg 250 år. Glimt frå Hordaland''. Utgitt av Skoledirektøren i Hordaland. Bergen 1989. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2017091848005}}		*Solbakken, Jørgen: «Om motstand mot skulen i Møkster, og protestar mot nyordningar i Austevoll». I Wangensten, Egil (red.): ''Grunnskolen i Noreg 250 år. Glimt frå Hordaland''. Utgitt av Skoledirektøren i Hordaland. Bergen 1989. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2017091848005}}
	*Utne, Erling: ''Stolmen skule – ei skulesoge''. Artikkel. Stolmen 1994.		*Utne, Erling: ''Stolmen skule – ei skulesoge''. Artikkel skriven for ''Lokalhistorie i Austevoll''. Stolmen 1994.
	*''Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil 1907''. Bergen: Det vestlandske Maalkontor.		*''Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil 1907''. Bergen: Det vestlandske Maalkontor.
	*Aasebø, Asbjørg J.: ''Frå omgangsskule til privatskule. Historisk oversikt over Kolbeinsvik skule''. Alpha Forlag 2023		*Aasebø, Asbjørg J.: ''Frå omgangsskule til privatskule. Historisk oversikt over Kolbeinsvik skule''. Alpha Forlag 2023