Språkskiftet til nynorsk i Jostedalen - Sideversjonshistorikk

Cnyborgbot: Robot: Endrer mal: Thumb høyre

2024-03-04T14:57:46Z

Robot: Endrer mal: Thumb høyre

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. mar. 2024 kl. 14:57
Linje 11:		Linje 11:
	Det er andre og yngre lærarar me finn i fremste rekkje i målarbeidet, og dei hadde lærareksamen frå 1890-åra og byrja som lærarar i Jostedalen like før hundreårsskiftet. I fyrste omgang galdt det kyrkjesongaren [[Anders Hjellum]] frå [[Aurland]] (eksamen frå [[Stord seminar]] 1891) og [[Mons H. Takle]] frå [[Brekke]] (eksamen frå [[Stord seminar]] 1898). Den 15. januar 1901 var [[Anders Hjellum]] framleggsstillar bak eit framlegg i eit kombinert skulestyre- og lærarmøte i Jostedalen. I protokollen heiter det:		Det er andre og yngre lærarar me finn i fremste rekkje i målarbeidet, og dei hadde lærareksamen frå 1890-åra og byrja som lærarar i Jostedalen like før hundreårsskiftet. I fyrste omgang galdt det kyrkjesongaren [[Anders Hjellum]] frå [[Aurland]] (eksamen frå [[Stord seminar]] 1891) og [[Mons H. Takle]] frå [[Brekke]] (eksamen frå [[Stord seminar]] 1898). Den 15. januar 1901 var [[Anders Hjellum]] framleggsstillar bak eit framlegg i eit kombinert skulestyre- og lærarmøte i Jostedalen. I protokollen heiter det:

	{{~~thumb høyre~~\|1901 målvedtak jostedal skulestyre.JPG\|Vedtaket i skulestyret 15. januar 1901}} <blockquote>		{{Thumb\|1901 målvedtak jostedal skulestyre.JPG\|Vedtaket i skulestyret 15. januar 1901}} <blockquote>
	Efter forslag fra Kirkesanger A. Hjellum besluttedes mod 2 stemmer at foreldrene herefter skal have frit valg af Abc og bibelhistorie til sine børn enten disse skal være paa landsmaal eller paa almindeligt bogmaal.<ref>[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2123 Fyrste vedtak om nynorsk i skulen (1901)] (Jostedal historielag)</ref>		Efter forslag fra Kirkesanger A. Hjellum besluttedes mod 2 stemmer at foreldrene herefter skal have frit valg af Abc og bibelhistorie til sine børn enten disse skal være paa landsmaal eller paa almindeligt bogmaal.<ref>[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2123 Fyrste vedtak om nynorsk i skulen (1901)] (Jostedal historielag)</ref>
	</blockquote>		</blockquote>

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T13:25:28Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 13:25
Linje 73:		Linje 73:
	[[Kategori:Nynorsk]]		[[Kategori:Nynorsk]]
	{{F2}}		{{F2}}
			{{nn}}

Kallrustad: kategori

2013-03-15T13:32:40Z

kategori

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. mar. 2013 kl. 13:32
Linje 71:		Linje 71:

	[[Kategori:Jostedalen]]		[[Kategori:Jostedalen]]
	[[Kategori:~~Norsk språk~~]]		[[Kategori:Nynorsk]]
	{{F2}}		{{F2}}

Olve Utne: {{Språkskifte i norske kommunar 1892-2013}}

2013-02-14T22:56:30Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. feb. 2013 kl. 22:56
Linje 67:		Linje 67:
	*Fretland, Jan Olav, og Oddmund L. Hoel. (2006). Då nynorsken kom til Sogn - glimt frå Jostedalen og Lærdal. ''Årbok for Sogn'', 48-56.		*Fretland, Jan Olav, og Oddmund L. Hoel. (2006). Då nynorsken kom til Sogn - glimt frå Jostedalen og Lærdal. ''Årbok for Sogn'', 48-56.
	*Hoel, Oddmund L. (2006). Jostedal mållag 100 år. ''Jostedal skule- og bygdeavis'' (nr. 50), 88-89.		*Hoel, Oddmund L. (2006). Jostedal mållag 100 år. ''Jostedal skule- og bygdeavis'' (nr. 50), 88-89.

			{{Språkskifte i norske kommunar 1892-2013}}

	[[Kategori:Jostedalen]]		[[Kategori:Jostedalen]]
	[[Kategori:Norsk språk]]		[[Kategori:Norsk språk]]
	{{F2}}		{{F2}}

Oddloho: /* 1923 og 1935: Nynorsk liturgi og salmebok */ retta namn Mangelstad > Nagelstad

2012-12-12T11:50:11Z

1923 og 1935: Nynorsk liturgi og salmebok: retta namn Mangelstad > Nagelstad

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. des. 2012 kl. 11:50
Linje 35:		Linje 35:

	==1923 og 1935: Nynorsk liturgi og salmebok==		==1923 og 1935: Nynorsk liturgi og salmebok==
	Kyrkjelyden vedtok 5. februar 1923 å ta i bruk nynorsk liturgi. Det hadde vore mogleg sidan 1906/07, men den store overgangen kom frå kring 1920, og i løpet av 1923 kom talet på sokn med nynorsk liturgi opp i 136 (av 1001). Men alt i 1912-13 hadde jostedølene høyrt nynorsk frå preikestolen. Då var Jostedalen prestelaus, og den nynorskbrukande presten i Årdal, [[~~Oskar Mangelstad~~]], vikarierte jamleg i Jostedalen frå september 1912 til april 1913. Han nytta nynorsk både til preike og barnedåp.		Kyrkjelyden vedtok 5. februar 1923 å ta i bruk nynorsk liturgi. Det hadde vore mogleg sidan 1906/07, men den store overgangen kom frå kring 1920, og i løpet av 1923 kom talet på sokn med nynorsk liturgi opp i 136 (av 1001). Men alt i 1912-13 hadde jostedølene høyrt nynorsk frå preikestolen. Då var Jostedalen prestelaus, og den nynorskbrukande presten i Årdal, [[Oscar Garman Nagelstad]], vikarierte jamleg i Jostedalen frå september 1912 til april 1913. Han nytta nynorsk både til preike og barnedåp.

	[[Nynorsk salmebok]] kom ut i 1925 og vart autorisert til kyrkjebruk. Dei tre frilynde ungdomslaga i bygda, [[Myklemyr ungdomslag]], [[Ungdomslaget Fram (Jostedalen)\|Ungdomslaget Fram]] og [[Jostedal ungdomslag]], ivra sterkt for å få den nye salmeboka innførd i Jostedalen og skreiv brev til soknerådet om saka. Ho vekte eit stort engasjement, og etter gudstenesta 27. november 1927 kom saka opp til avgjerd. Heile 143 røysteføre kvinner og menn møtte fram til ein frisk og kjensleladd debatt i kyrkja. Saka enda med at 41 ville ta i bruk Nynorsk salmebok medan heile 102 framleis ville ha Landstads salmebok. Blix sine nynorske salmar var frå før teken i bruk i tillegg til Landstad. Etter åtte år kom så saka opp på nytt, og 2. juni 1935 vart Nynorsk salmebok røysta inn med 55 mot 18 røyster. I løpet av 1935 hadde 213 (av 1020) kyrkjesokn i landet røysta inn Nynorsk salmebok.<ref>Øvregard m.fl. 2010</ref>		[[Nynorsk salmebok]] kom ut i 1925 og vart autorisert til kyrkjebruk. Dei tre frilynde ungdomslaga i bygda, [[Myklemyr ungdomslag]], [[Ungdomslaget Fram (Jostedalen)\|Ungdomslaget Fram]] og [[Jostedal ungdomslag]], ivra sterkt for å få den nye salmeboka innførd i Jostedalen og skreiv brev til soknerådet om saka. Ho vekte eit stort engasjement, og etter gudstenesta 27. november 1927 kom saka opp til avgjerd. Heile 143 røysteføre kvinner og menn møtte fram til ein frisk og kjensleladd debatt i kyrkja. Saka enda med at 41 ville ta i bruk Nynorsk salmebok medan heile 102 framleis ville ha Landstads salmebok. Blix sine nynorske salmar var frå før teken i bruk i tillegg til Landstad. Etter åtte år kom så saka opp på nytt, og 2. juni 1935 vart Nynorsk salmebok røysta inn med 55 mot 18 røyster. I løpet av 1935 hadde 213 (av 1020) kyrkjesokn i landet røysta inn Nynorsk salmebok.<ref>Øvregard m.fl. 2010</ref>

Oddloho: /* Målsaka vert introdusert i bygda */ korr skipingsår Sogndal fhsk

2012-04-15T06:28:28Z

Målsaka vert introdusert i bygda: korr skipingsår Sogndal fhsk

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. apr. 2012 kl. 06:28
Linje 4:		Linje 4:
	<onlyinclude>Det fyrste sporet etter eit engasjement for målsaka i Jostedalen er frå sommaren 1887. Læraren, folkeminnesamlaren og målmannen [[Olav Sande]] var då i Jostedalen og samla stoff til [[Segner fraa Sogn II]], og han har fortald at han då hadde med seg landsmålsbøker som han selde.		<onlyinclude>Det fyrste sporet etter eit engasjement for målsaka i Jostedalen er frå sommaren 1887. Læraren, folkeminnesamlaren og målmannen [[Olav Sande]] var då i Jostedalen og samla stoff til [[Segner fraa Sogn II]], og han har fortald at han då hadde med seg landsmålsbøker som han selde.

	Det er likevel all grunn til å tru at det fanst jostedøler som hadde fått kjennskap til landsmålet og målsaka i god tid før dette, om ikkje anna gjennom blad og aviser. Dei jostedølene som hadde gått på [[Sogndal folkehøgskule]] (skipa ~~1877~~), hadde òg møtt målsaka der.</onlyinclude>		Det er likevel all grunn til å tru at det fanst jostedøler som hadde fått kjennskap til landsmålet og målsaka i god tid før dette, om ikkje anna gjennom blad og aviser. Dei jostedølene som hadde gått på [[Sogndal folkehøgskule]] (skipa 1871), hadde òg møtt målsaka der.</onlyinclude>

	==1901: Fyrste vedtak om landsmål i skulen==		==1901: Fyrste vedtak om landsmål i skulen==

Kallrustad: F2-merking

2012-04-11T10:24:55Z

F2-merking

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. apr. 2012 kl. 10:24
Linje 70:		Linje 70:
	[[Kategori:Jostedalen]]		[[Kategori:Jostedalen]]
	[[Kategori:Norsk språk]]		[[Kategori:Norsk språk]]
			{{F2}}

Kallrustad: onlyinclude

2012-03-26T07:43:30Z

onlyinclude

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. mar. 2012 kl. 07:43
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Jostedal kyrkje Wilse.jpeg\|Jostedal kyrkje i 1926. I 1907 vart Blix-salmane røysta inn, og i 1923 vart nynorsk liturgi teken i bruk.\|fotograf=Anders Beer Wilse}}		<onlyinclude>{{thumb\|Jostedal kyrkje Wilse.jpeg\|Jostedal kyrkje i 1926. I 1907 vart Blix-salmane røysta inn, og i 1923 vart nynorsk liturgi teken i bruk.\|fotograf=Anders Beer Wilse}}'''[[Språkskiftet til nynorsk i Jostedalen]]''' vart gjennomført med lite strid jamført med mange andre bygder. [[Jostedalen]] i [[Sogn og Fjordane]] var eigen kommune fram til 1963 og har seinare vore ein del av [[Luster kommune]]. Overgangen frå bokmål til nynorsk i folkeskulen i Jostedalen skjedde mellom 1901 og 1916. Denne artikkelen tek føre seg skriftspråkskiftet innanfor skule, kyrkje og kommunal administrasjon med vekt på tida frå kring 1900 til 1920-åra. </onlyinclude>

	'''[[Språkskiftet til nynorsk i Jostedalen]]''' vart gjennomført med lite strid jamført med mange andre bygder. [[Jostedalen]] i [[Sogn og Fjordane]] var eigen kommune fram til 1963 og har seinare vore ein del av [[Luster kommune]]. Overgangen frå bokmål til nynorsk i folkeskulen i Jostedalen skjedde mellom 1901 og 1916. Denne artikkelen tek føre seg skriftspråkskiftet innanfor skule, kyrkje og kommunal administrasjon med vekt på tida frå kring 1900 til 1920-åra.</onlyinclude>

	==Målsaka vert introdusert i bygda==		==Målsaka vert introdusert i bygda==
	Det fyrste sporet etter eit engasjement for målsaka i Jostedalen er frå sommaren 1887. Læraren, folkeminnesamlaren og målmannen [[Olav Sande]] var då i Jostedalen og samla stoff til [[Segner fraa Sogn II]], og han har fortald at han då hadde med seg landsmålsbøker som han selde.		<onlyinclude>Det fyrste sporet etter eit engasjement for målsaka i Jostedalen er frå sommaren 1887. Læraren, folkeminnesamlaren og målmannen [[Olav Sande]] var då i Jostedalen og samla stoff til [[Segner fraa Sogn II]], og han har fortald at han då hadde med seg landsmålsbøker som han selde.

	Det er likevel all grunn til å tru at det fanst jostedøler som hadde fått kjennskap til landsmålet og målsaka i god tid før dette, om ikkje anna gjennom blad og aviser. Dei jostedølene som hadde gått på [[Sogndal folkehøgskule]] (skipa 1877), hadde òg møtt målsaka der.		Det er likevel all grunn til å tru at det fanst jostedøler som hadde fått kjennskap til landsmålet og målsaka i god tid før dette, om ikkje anna gjennom blad og aviser. Dei jostedølene som hadde gått på [[Sogndal folkehøgskule]] (skipa 1877), hadde òg møtt målsaka der.</onlyinclude>

	==1901: Fyrste vedtak om landsmål i skulen==		==1901: Fyrste vedtak om landsmål i skulen==

Oddloho: /* Skriftleg opplæring på landsmål */

2012-02-10T21:28:31Z

Skriftleg opplæring på landsmål

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. feb. 2012 kl. 21:28
Linje 29:		Linje 29:

	==Skriftleg opplæring på landsmål==		==Skriftleg opplæring på landsmål==
	Det er ingen spor etter at spørsmålet om skriftleg opplæringsmål for elevane var oppe i skulestyret. Men då [[Vestlandske målkontor]] gjorde opp status for målstoda i Nordre Bergenhus amt i 1907, vart det slege fast om Jostedalen: ”Inkje noko vedtak. 4 Krinsar hava den skriftlege Upplæring paa norsk, 1 paa Riksmaal. Alle krinsar hava ABC og Bibelsoga paa norsk. Ingen Lærar talar dansk i Skulen.”<ref>''Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil 1907.'' Bergen: Det vestlandske Maalkontor 1907.</ref> Me veit ikkje kva for ein krins som framleis brukte riksmål. [[Peder Hovdan]] har notert seg at berre to av fem krinsar brukte nynorsk i 1908, så her er opplysningane noko sprikjande. I den fyrste offisielle språkstatistikken frå 1910 heiter det så at alle fem krinsane brukte nynorsk.<ref>''Skolevæsenets tilstand 1910. Norges officielle statistik. V. 218.'' Kristiania: Kirke- og undervisningsdepartementet 1913</ref>		Det er ingen spor etter at spørsmålet om skriftleg opplæringsmål for elevane var oppe i skulestyret. Men då [[Vestlandske målkontor]] gjorde opp status for målstoda i Nordre Bergenhus amt i 1907, vart det slege fast om Jostedalen: ”Inkje noko vedtak. 4 Krinsar hava den skriftlege Upplæring paa norsk, 1 paa Riksmaal. Alle krinsar hava ABC og Bibelsoga paa norsk. Ingen Lærar talar dansk i Skulen.”<ref>''Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil 1907.'' Bergen: Det vestlandske Maalkontor 1907. ([http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2161 Digital utgåve], Jostedal historielag)</ref> Me veit ikkje kva for ein krins som framleis brukte riksmål. [[Peder Hovdan]] har notert seg at berre to av fem krinsar brukte nynorsk i 1908, så her er opplysningane noko sprikjande. I den fyrste offisielle språkstatistikken frå 1910 heiter det så at alle fem krinsane brukte nynorsk.<ref>''Skolevæsenets tilstand 1910. Norges officielle statistik. V. 218.'' Kristiania: Kirke- og undervisningsdepartementet 1913</ref>
	Truleg har overgangen skjedd mellom 1906 og 1910. Avisinnlegget i desember 1905 nemner ikkje noko om skriftleg opplæring i nynorsk, så den skriftlege nynorskopplæringa hadde neppe noko omfang å snakke om på dette tidspunktet – då ville det nok vore med på skrytelista. Men det heiter at ”Foreldri hev so litt etter kvart fenge opne augo for sitt eige maal, og for den herlege aandsarv dei hermed hev vore med og gjeve ungdomen. Dei skynar det no alle, at landsmaalet er det likaste for borni, naar det gjeld aa arbeida seg fram til upplysning og kunnskap.”<ref>[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2125 Om målreisinga i Jostedalen (avisinnlegg 1905)] (Jostedal historielag)</ref>		Truleg har overgangen skjedd mellom 1906 og 1910. Avisinnlegget i desember 1905 nemner ikkje noko om skriftleg opplæring i nynorsk, så den skriftlege nynorskopplæringa hadde neppe noko omfang å snakke om på dette tidspunktet – då ville det nok vore med på skrytelista. Men det heiter at ”Foreldri hev so litt etter kvart fenge opne augo for sitt eige maal, og for den herlege aandsarv dei hermed hev vore med og gjeve ungdomen. Dei skynar det no alle, at landsmaalet er det likaste for borni, naar det gjeld aa arbeida seg fram til upplysning og kunnskap.”<ref>[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2125 Om målreisinga i Jostedalen (avisinnlegg 1905)] (Jostedal historielag)</ref>
	Jostedalen er døme på ei bygd der det aldri vart gjort formelt vedtak om å gå over frå bokmål til nynorsk. Mange stader der lærarane byrja med nynorsk utan slike vedtak i ryggen, vart det bråk, som i [[Hafslo]] 1910-11. Men i Jostedalen ser me ingen spor etter protestar.		Jostedalen er døme på ei bygd der det aldri vart gjort formelt vedtak om å gå over frå bokmål til nynorsk. Mange stader der lærarane byrja med nynorsk utan slike vedtak i ryggen, vart det bråk, som i [[Hafslo]] 1910-11. Men i Jostedalen ser me ingen spor etter protestar.

Oddloho på 1. feb. 2012 kl. 09:46

2012-02-01T09:46:45Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. feb. 2012 kl. 09:46
Linje 23:		Linje 23:

	==1904-1916: Resten av lærebøkene på landsmål==		==1904-1916: Resten av lærebøkene på landsmål==
	Den neste gongen målspørsmålet kom opp, var vinteren 1904. Då var då spørsmål kva lesebok som skulle nyttast, og i motsetnad til i 1901 vart no prosedyren i [[målparagrafen i folkeskulelova]] (§73) følgd. Fyrst uttala [[overtilsynet]] seg om saka, så fekk dei fem skulekrinsane uttala seg før skulestyret hadde saka oppe på fleire møte. Konklusjonen vart at Austlids nynorske lesebok skulle takast i bruk, men at dei krinsane som hadde att nok brukande eksemplar av Pauss og Lassens lesebok, skulle få halda fram med dei.		Den neste gongen målspørsmålet kom opp, var vinteren 1904. Då var då spørsmål kva lesebok som skulle nyttast, og i motsetnad til i 1901 vart no prosedyren i [[målparagrafen]] i folkeskulelova (§73) følgd. Fyrst uttala [[overtilsynet]] seg om saka, så fekk dei fem skulekrinsane uttala seg før skulestyret hadde saka oppe på fleire møte. Konklusjonen vart at Austlids nynorske lesebok skulle takast i bruk, men at dei krinsane som hadde att nok brukande eksemplar av Pauss og Lassens lesebok, skulle få halda fram med dei.
	Ikkje alle var like glade for vedtaket. Gardbrukar [[Lars Rasmusson Faaberg (1866-1957)\|Lars R. Faaberg]] nekta dottera si å bruke den nye leseboka, så lærar [[Laurits Kronen]] klaga til skulestyret. Saka vart ekstra pikant då Faaberg i mellomtida vart ordførar. Skulestyret vedtok (samrøystes) at han straks måtte skaffa leseboka – om ikkje vanka det straff etter § 17 i folkeskulelova. Då bøygde Faaberg av.		Ikkje alle var like glade for vedtaket. Gardbrukar [[Lars Rasmusson Faaberg (1866-1957)\|Lars R. Faaberg]] nekta dottera si å bruke den nye leseboka, så lærar [[Laurits Kronen]] klaga til skulestyret. Saka vart ekstra pikant då Faaberg i mellomtida vart ordførar. Skulestyret vedtok (samrøystes) at han straks måtte skaffa leseboka – om ikkje vanka det straff etter § 17 i folkeskulelova. Då bøygde Faaberg av.
	Dei følgjande åra vart nynorske lærebøker innførde i alle fag ei for ei. Sist i desember 1905 oppsummerte ein målmann endringane: ”Men no hev der kome kunnskap um desse ting. Ein ny nasjonal straum hev fare gjenom dalen beint imot snoen fraa Jostedalsbreden. Med denne nasjonale straumen fekk me desse skulebøkerne paa landsmaal inn i folkeskulen.” Han nemner ”Den fyrste bok aat barnet”, bibelsoga og Austlids lesebok.<ref>[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2125 Om målreisinga i Jostedalen (avisinnlegg 1905)] (Jostedal historielag)</ref>		Dei følgjande åra vart nynorske lærebøker innførde i alle fag ei for ei. Sist i desember 1905 oppsummerte ein målmann endringane: ”Men no hev der kome kunnskap um desse ting. Ein ny nasjonal straum hev fare gjenom dalen beint imot snoen fraa Jostedalsbreden. Med denne nasjonale straumen fekk me desse skulebøkerne paa landsmaal inn i folkeskulen.” Han nemner ”Den fyrste bok aat barnet”, bibelsoga og Austlids lesebok.<ref>[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=2125 Om målreisinga i Jostedalen (avisinnlegg 1905)] (Jostedal historielag)</ref>