Tiendpengeskatten - Sideversjonshistorikk

Cnyborg på 1. nov. 2024 kl. 09:00

2024-11-01T09:00:15Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. nov. 2024 kl. 09:00
Linje 1:		Linje 1:
	~~{{leksikon\|Tiendepenningskatt}}~~
	'''Tiendpengeskatten''' eller '''tiendpenningeskatten''' var ein ekstraskatt kong [[Kristian II]] skreiv ut i [[1519]] for å finansiere krigføringa i Sverige. Skatten vart kravd inn i [[1521]]-[[1522\|22]]. Folk vart pålagde å betale tidelen av all fast og rørleg formue i [[skatt]]. I rekneskapsbøkene for [[Bergen kongsgard]] er listene over dei som betalte tiendpengeskatt tatt vare på. Desse [[skatteliste]]ne er den einaste kjelda som systematisk namngjev dei som budde langs kysten av [[Vestlandet]] og det nordafjelske Noreg mot slutten av [[mellomalderen]].		'''Tiendpengeskatten''' eller '''tiendpenningeskatten''' var ein ekstraskatt kong [[Kristian II]] skreiv ut i [[1519]] for å finansiere krigføringa i Sverige. Skatten vart kravd inn i [[1521]]-[[1522\|22]]. Folk vart pålagde å betale tidelen av all fast og rørleg formue i [[skatt]]. I rekneskapsbøkene for [[Bergen kongsgard]] er listene over dei som betalte tiendpengeskatt tatt vare på. Desse [[skatteliste]]ne er den einaste kjelda som systematisk namngjev dei som budde langs kysten av [[Vestlandet]] og det nordafjelske Noreg mot slutten av [[mellomalderen]].

Linje 34:		Linje 33:
	* ''Norske Regnskaber og Jordebøger fra det 16de Aarhundrede'' v/H.J. Huitfeldt-Kaas 1894		* ''Norske Regnskaber og Jordebøger fra det 16de Aarhundrede'' v/H.J. Huitfeldt-Kaas 1894
	* ''Norske historikere i utvalg'' b. V, 1981 (artiklar av Audun Dypdahl og A. Holmsen)		* ''Norske historikere i utvalg'' b. V, 1981 (artiklar av Audun Dypdahl og A. Holmsen)
			* [[Leksikon:Tiendepenningskatt\|Tiendepenningskatt]] i ''Norsk historisk leksikon''.
	===Lokalt===		===Lokalt===
	* Audun Dybdahl, 2005: ''Tiendpengeskatten som kilde til folk og samfunn ca. 1520'' : med alle skatteytere fra Sunnfjord til Namdalen		* Audun Dybdahl, 2005: ''Tiendpengeskatten som kilde til folk og samfunn ca. 1520'' : med alle skatteytere fra Sunnfjord til Namdalen

PaulVIF: /* Skattelistene som historisk kjelde */

2017-08-12T14:03:46Z

Skattelistene som historisk kjelde

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. aug. 2017 kl. 14:03
Linje 5:		Linje 5:

	==Skattelistene som historisk kjelde==		==Skattelistene som historisk kjelde==
	Skattelistene kan lesast på mikrofilm i [[Riksarkivet]] i [[Oslo]]. Handskrifta fra [[1500-talet]] vil vere vanskeleg å lese for amatørar, men listene er utgjevne i bokform, i avskrift ved H.J. Huitfeldt-Kaas. Avskrifta kan òg vere vanskeleg å tolke.		Skattelistene kan lesast på mikrofilm i [[Riksarkivet]] i [[Oslo]]. Handskrifta fra [[1500-talet]] vil vere vanskeleg å lese for amatørar, men listene er utgjevne i bokform, i avskrift ved [[Henrik Jørgen Huitfeldt-Kaas\|H.J. Huitfeldt-Kaas]]. Avskrifta kan òg vere vanskeleg å tolke.

	Listene er sette opp geografisk. Dei inneheld oppgåver over innbetalt skatt, rekna i vegen eller teld [[tørrfisk]], [[lodd]] sølv, [[mark]] pengar eller i eit anna betalingsmiddel. Vidare står namnet på skattytaren, oftast med førenamn og [[patronym]]. Dei fleste futane har òg ført opp kor skattytaren budde. Til sist kan det vere ført opp nokre merknader.		Listene er sette opp geografisk. Dei inneheld oppgåver over innbetalt skatt, rekna i vegen eller teld [[tørrfisk]], [[lodd]] sølv, [[mark]] pengar eller i eit anna betalingsmiddel. Vidare står namnet på skattytaren, oftast med førenamn og [[patronym]]. Dei fleste futane har òg ført opp kor skattytaren budde. Til sist kan det vere ført opp nokre merknader.

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T09:47:15Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 09:47
Linje 43:		Linje 43:
	[[Kategori:Middelalderen]]		[[Kategori:Middelalderen]]
	[[Kategori:1500-tallet]]		[[Kategori:1500-tallet]]
			{{nn}}

Cnyborg på 28. jun. 2013 kl. 06:34

2013-06-28T06:34:41Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. jun. 2013 kl. 06:34
Linje 41:		Linje 41:

	[[Kategori:Skatt]]		[[Kategori:Skatt]]
	[[Kategori:~~Seinmiddelalderen~~]]		[[Kategori:Middelalderen]]
	[[Kategori:1500-tallet]]		[[Kategori:1500-tallet]]

Knut: /* Opplysningar vi kan lese ut av kjeldene */ internlenkje til våg og råskjer

2009-03-22T11:48:23Z

Opplysningar vi kan lese ut av kjeldene: internlenkje til våg og råskjer

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. mar. 2009 kl. 11:48
Linje 24:		Linje 24:
	*I [[Finnmark]] var verdien av skatteinnbetalingane i snitt verd 9 mark.		*I [[Finnmark]] var verdien av skatteinnbetalingane i snitt verd 9 mark.

	Vi kan òg finne opplysninger om verdsetjing av ulike varar. Ei ~~vog~~ råskjer var verd 1 1/2 mark pengar. Ein lodd sølv var verd ein mark. Eit revskinn var verd ein halv mark, eit oterskinn i overkant av ein mark - kanskje noko avhengig av kvaliteten.		Vi kan òg finne opplysninger om verdsetjing av ulike varar. Ei [[våg]] [[råskjer]] var verd 1 1/2 mark pengar. Ein lodd sølv var verd ein mark. Eit revskinn var verd ein halv mark, eit oterskinn i overkant av ein mark - kanskje noko avhengig av kvaliteten.

	Det er vanskeleg å rekne ut folketalet i ulike område ut frå desse listene, men busettingsmønsteret er tydeleg. Nord i landet budde det mest folk på kysten, færre inne i fjordane og lite eller ingen inne i landet.		Det er vanskeleg å rekne ut folketalet i ulike område ut frå desse listene, men busettingsmønsteret er tydeleg. Nord i landet budde det mest folk på kysten, færre inne i fjordane og lite eller ingen inne i landet.

Olve Utne: skatteytar/skattytar > skattytar

2009-03-22T11:41:08Z

skatteytar/skattytar > skattytar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. mar. 2009 kl. 11:41
Linje 7:		Linje 7:
	Skattelistene kan lesast på mikrofilm i [[Riksarkivet]] i [[Oslo]]. Handskrifta fra [[1500-talet]] vil vere vanskeleg å lese for amatørar, men listene er utgjevne i bokform, i avskrift ved H.J. Huitfeldt-Kaas. Avskrifta kan òg vere vanskeleg å tolke.		Skattelistene kan lesast på mikrofilm i [[Riksarkivet]] i [[Oslo]]. Handskrifta fra [[1500-talet]] vil vere vanskeleg å lese for amatørar, men listene er utgjevne i bokform, i avskrift ved H.J. Huitfeldt-Kaas. Avskrifta kan òg vere vanskeleg å tolke.

	Listene er sette opp geografisk. Dei inneheld oppgåver over innbetalt skatt, rekna i vegen eller teld [[tørrfisk]], [[lodd]] sølv, [[mark]] pengar eller i eit anna betalingsmiddel. Vidare står namnet på ~~skatteytaren~~, oftast med førenamn og [[patronym]]. Dei fleste futane har òg ført opp kor ~~skatteytaren~~ budde. Til sist kan det vere ført opp nokre merknader.		Listene er sette opp geografisk. Dei inneheld oppgåver over innbetalt skatt, rekna i vegen eller teld [[tørrfisk]], [[lodd]] sølv, [[mark]] pengar eller i eit anna betalingsmiddel. Vidare står namnet på skattytaren, oftast med førenamn og [[patronym]]. Dei fleste futane har òg ført opp kor skattytaren budde. Til sist kan det vere ført opp nokre merknader.

	Nokre [[fut]]ar har arbeidd etter lister sett opp på førehand. På desse listene følgjer ~~skatteytarane~~ etter kvarandre i ein viss orden, gjerne geografisk. Tiendpengeskatten var ein personskatt, ikkje ein gardsskatt, men han eller ho som stod ansvarleg for hushaldet betalte for alle som høyrde til i husstanden. Dei som ikkje hadde noko å betale med, har fått påskrifta ''nihil habet'' eller ''pauperrimus''.		Nokre [[fut]]ar har arbeidd etter lister sett opp på førehand. På desse listene følgjer skattytarane etter kvarandre i ein viss orden, gjerne geografisk. Tiendpengeskatten var ein personskatt, ikkje ein gardsskatt, men han eller ho som stod ansvarleg for hushaldet betalte for alle som høyrde til i husstanden. Dei som ikkje hadde noko å betale med, har fått påskrifta ''nihil habet'' eller ''pauperrimus''.

	Andre stader er skattebetalarane førte opp etter kvart som dei har betalt. Då vert det vanskelegare å identifisere gardane, nokre gardsnamn finst på fleire stader i same området. Nokre gardsnamn kan vere forvanska, ikkje alle futane var like gode i norsk. Ein og same ~~skatteytar~~ kan vere oppført på fleire lister, anten fordi han har betalt skatten med ulike betalingsmiddel, eller fordi han har betalt skatten i fleire omgangar.		Andre stader er skattebetalarane førte opp etter kvart som dei har betalt. Då vert det vanskelegare å identifisere gardane, nokre gardsnamn finst på fleire stader i same området. Nokre gardsnamn kan vere forvanska, ikkje alle futane var like gode i norsk. Ein og same skattytar kan vere oppført på fleire lister, anten fordi han har betalt skatten med ulike betalingsmiddel, eller fordi han har betalt skatten i fleire omgangar.

	Prestane er ikkje med på skattelistene, dei betalte sine skattar til biskopen. I hovudsak har futane fare over heile landet og kravd inn skatt, og vi må gå ut frå at alle ~~skatteytarar~~ er listeførte. Det er likevel lokale døme på at futar må ha oversett eller late vere å rapportere inn nokre innbetalingar.		Prestane er ikkje med på skattelistene, dei betalte sine skattar til biskopen. I hovudsak har futane fare over heile landet og kravd inn skatt, og vi må gå ut frå at alle skattytarar er listeførte. Det er likevel lokale døme på at futar må ha oversett eller late vere å rapportere inn nokre innbetalingar.

	Tiendpengeskatten vart kravd inn i 1521. Frå 1522 har vi lister over innbetalt restanse. Skattelistene gjeld det vestafjelske Noreg frå [[Lindesnes]] og nordover til og med [[Finnmark]], og innlandet nord for [[Dovre]]. For Det austafjelske Noreg er skattelistene gått tapt.		Tiendpengeskatten vart kravd inn i 1521. Frå 1522 har vi lister over innbetalt restanse. Skattelistene gjeld det vestafjelske Noreg frå [[Lindesnes]] og nordover til og med [[Finnmark]], og innlandet nord for [[Dovre]]. For Det austafjelske Noreg er skattelistene gått tapt.

Olve Utne: /* Skattelistene som historisk kjelde */ tykkfeil

2009-03-22T11:39:31Z

Skattelistene som historisk kjelde: tykkfeil

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. mar. 2009 kl. 11:39
Linje 9:		Linje 9:
	Listene er sette opp geografisk. Dei inneheld oppgåver over innbetalt skatt, rekna i vegen eller teld [[tørrfisk]], [[lodd]] sølv, [[mark]] pengar eller i eit anna betalingsmiddel. Vidare står namnet på skatteytaren, oftast med førenamn og [[patronym]]. Dei fleste futane har òg ført opp kor skatteytaren budde. Til sist kan det vere ført opp nokre merknader.		Listene er sette opp geografisk. Dei inneheld oppgåver over innbetalt skatt, rekna i vegen eller teld [[tørrfisk]], [[lodd]] sølv, [[mark]] pengar eller i eit anna betalingsmiddel. Vidare står namnet på skatteytaren, oftast med førenamn og [[patronym]]. Dei fleste futane har òg ført opp kor skatteytaren budde. Til sist kan det vere ført opp nokre merknader.

	Nokre [[fut]]ar har arbeidd etter lister sett opp på førehand. På desse listene følgjer skatteytarane etter kvarandre i ein viss orden, gjerne ~~geogafisk~~. Tiendpengeskatten var ein personskatt, ikkje ein gardsskatt, men han eller ho som stod ansvarleg for hushaldet betalte for alle som høyrde til i husstanden. Dei som ikkje hadde noko å betale med, har fått påskrifta ''nihil habet'' eller ''pauperrimus''.		Nokre [[fut]]ar har arbeidd etter lister sett opp på førehand. På desse listene følgjer skatteytarane etter kvarandre i ein viss orden, gjerne geografisk. Tiendpengeskatten var ein personskatt, ikkje ein gardsskatt, men han eller ho som stod ansvarleg for hushaldet betalte for alle som høyrde til i husstanden. Dei som ikkje hadde noko å betale med, har fått påskrifta ''nihil habet'' eller ''pauperrimus''.

	Andre stader er skattebetalarane førte opp etter kvart som dei har betalt. Då vert det vanskelegare å identifisere gardane, nokre gardsnamn finst på fleire stader i same området. Nokre gardsnamn kan vere forvanska, ikkje alle futane var like gode i norsk. Ein og same skatteytar kan vere oppført på fleire lister, anten fordi han har betalt skatten med ulike betalingsmiddel, eller fordi han har betalt skatten i fleire omgangar.		Andre stader er skattebetalarane førte opp etter kvart som dei har betalt. Då vert det vanskelegare å identifisere gardane, nokre gardsnamn finst på fleire stader i same området. Nokre gardsnamn kan vere forvanska, ikkje alle futane var like gode i norsk. Ein og same skatteytar kan vere oppført på fleire lister, anten fordi han har betalt skatten med ulike betalingsmiddel, eller fordi han har betalt skatten i fleire omgangar.
Linje 15:		Linje 15:
	Prestane er ikkje med på skattelistene, dei betalte sine skattar til biskopen. I hovudsak har futane fare over heile landet og kravd inn skatt, og vi må gå ut frå at alle skatteytarar er listeførte. Det er likevel lokale døme på at futar må ha oversett eller late vere å rapportere inn nokre innbetalingar.		Prestane er ikkje med på skattelistene, dei betalte sine skattar til biskopen. I hovudsak har futane fare over heile landet og kravd inn skatt, og vi må gå ut frå at alle skatteytarar er listeførte. Det er likevel lokale døme på at futar må ha oversett eller late vere å rapportere inn nokre innbetalingar.

	Tiendpengeskatten vart kravd inn i 1521. Frå 1522 har vi lister over innbetalt restanse. Skattelistene gjeld det vestafjelske Noreg frå [[Lindesnes]] og nordover til og med [[Finnmark]], og innlandet nord for [[Dovre]]. For Det austafjelske Noreg er skattelistene gått tapt.		Tiendpengeskatten vart kravd inn i 1521. Frå 1522 har vi lister over innbetalt restanse. Skattelistene gjeld det vestafjelske Noreg frå [[Lindesnes]] og nordover til og med [[Finnmark]], og innlandet nord for [[Dovre]]. For Det austafjelske Noreg er skattelistene gått tapt.

	==Opplysningar vi kan lese ut av kjeldene==		==Opplysningar vi kan lese ut av kjeldene==

Knut: harmoniserte utskrivinga i 1519 mot innkrevinga i 1521-22

2009-03-22T11:32:24Z

harmoniserte utskrivinga i 1519 mot innkrevinga i 1521-22

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. mar. 2009 kl. 11:32
Linje 1:		Linje 1:
	{{leksikon\|Tiendepenningskatt}}		{{leksikon\|Tiendepenningskatt}}
	'''Tiendpengeskatten''' eller '''tiendpenningeskatten''' var ein ekstraskatt kong [[Kristian II]] ~~kravde~~ inn i [[1521]]-[[1522\|22]]. Folk vart pålagde å betale tidelen av all fast og rørleg formue i [[skatt]]. I rekneskapsbøkene for [[Bergen kongsgard]] er listene over dei som betalte tiendpengeskatt tatt vare på. Desse [[skatteliste]]ne er den einaste kjelda som systematisk namngjev dei som budde langs kysten av [[Vestlandet]] og det nordafjelske Noreg mot slutten av [[mellomalderen]].		'''Tiendpengeskatten''' eller '''tiendpenningeskatten''' var ein ekstraskatt kong [[Kristian II]] skreiv ut i [[1519]] for å finansiere krigføringa i Sverige. Skatten vart kravd inn i [[1521]]-[[1522\|22]]. Folk vart pålagde å betale tidelen av all fast og rørleg formue i [[skatt]]. I rekneskapsbøkene for [[Bergen kongsgard]] er listene over dei som betalte tiendpengeskatt tatt vare på. Desse [[skatteliste]]ne er den einaste kjelda som systematisk namngjev dei som budde langs kysten av [[Vestlandet]] og det nordafjelske Noreg mot slutten av [[mellomalderen]].

	Listene er mangelfulle i somme distrikt. Likevel er dei mykje brukte i lokalhistorisk litteratur, mange av dei eldste gardane er første gong nemnde i desse listene.		Listene er mangelfulle i somme distrikt. Likevel er dei mykje brukte i lokalhistorisk litteratur, mange av dei eldste gardane er første gong nemnde i desse listene.

Cnyborg: {{leksikon|Tiendepenningskatt}}

2009-03-22T10:19:52Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. mar. 2009 kl. 10:19
Linje 1:		Linje 1:
			{{leksikon\|Tiendepenningskatt}}
	'''Tiendpengeskatten''' eller '''tiendpenningeskatten''' var ein ekstraskatt kong [[Kristian II]] kravde inn i [[1521]]-[[1522\|22]]. Folk vart pålagde å betale tidelen av all fast og rørleg formue i [[skatt]]. I rekneskapsbøkene for [[Bergen kongsgard]] er listene over dei som betalte tiendpengeskatt tatt vare på. Desse [[skatteliste]]ne er den einaste kjelda som systematisk namngjev dei som budde langs kysten av [[Vestlandet]] og det nordafjelske Noreg mot slutten av [[mellomalderen]].		'''Tiendpengeskatten''' eller '''tiendpenningeskatten''' var ein ekstraskatt kong [[Kristian II]] kravde inn i [[1521]]-[[1522\|22]]. Folk vart pålagde å betale tidelen av all fast og rørleg formue i [[skatt]]. I rekneskapsbøkene for [[Bergen kongsgard]] er listene over dei som betalte tiendpengeskatt tatt vare på. Desse [[skatteliste]]ne er den einaste kjelda som systematisk namngjev dei som budde langs kysten av [[Vestlandet]] og det nordafjelske Noreg mot slutten av [[mellomalderen]].

Knut på 22. mar. 2009 kl. 09:01

2009-03-22T09:01:55Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. mar. 2009 kl. 09:01
Linje 36:		Linje 36:
	* Audun Dybdahl, 2005: ''Tiendpengeskatten som kilde til folk og samfunn ca. 1520'' : med alle skatteytere fra Sunnfjord til Namdalen		* Audun Dybdahl, 2005: ''Tiendpengeskatten som kilde til folk og samfunn ca. 1520'' : med alle skatteytere fra Sunnfjord til Namdalen
	* ''[[Årbok for Helgeland]] 2004'': Knut Skorpen: «Tiendpengeskatten på Helgeland 1521-22»		* ''[[Årbok for Helgeland]] 2004'': Knut Skorpen: «Tiendpengeskatten på Helgeland 1521-22»

			{{wikipedia\|nn\|Tiendpengeskatten}}

	[[Kategori:Skatt]]		[[Kategori:Skatt]]
	[[Kategori:Seinmiddelalderen]]		[[Kategori:Seinmiddelalderen]]
	[[Kategori:1500-tallet]]		[[Kategori:1500-tallet]]