Tveitå (Bygland) - Sideversjonshistorikk

Kallrustad: Fylkesreforma

2020-01-21T08:26:45Z

Fylkesreforma

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. jan. 2020 kl. 08:26
Linje 10:		Linje 10:
	\| sted =		\| sted =
	\| kommune = [[Bygland kommune\|Bygland]]		\| kommune = [[Bygland kommune\|Bygland]]
	\| fylke = [[~~Aust-~~Agder]]		\| fylke = [[Agder fylke\|Agder]]
	\| gnr = 64		\| gnr = 64
	\| bnr =		\| bnr =

Siri J: /* Kjelder */

2018-01-25T21:07:01Z

Kjelder

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2018 kl. 21:07
Linje 126:		Linje 126:
	{{F1}}		{{F1}}
	{{nn}}		{{nn}}
			{{artikkelkoord\|58.710164\|N\|7.763094\|E}}

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T10:08:01Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 10:08
Linje 125:		Linje 125:
	[[Kategori:Bygland kommune]]		[[Kategori:Bygland kommune]]
	{{F1}}		{{F1}}
			{{nn}}

Cnyborg: fikser infoboks

2014-02-26T09:50:23Z

fikser infoboks

@@ Linje 1: / Linje 1: @@
-{{Infoboks matrikkelgård
+{{Infoboks gard
 | bgfarge       =
 | navn          = Tveitå
@@ Linje 124: / Linje 125: @@
 [[Kategori:Bygland kommune]]
 {{F1}}

Cnyborg: kategorisplitting

2013-04-04T12:21:49Z

kategorisplitting

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. apr. 2013 kl. 12:21
Linje 121:		Linje 121:
	* [[Bolling, Reidar]]: ''Gards- og ættesoge for Bygland.'' Bygland 1952		* [[Bolling, Reidar]]: ''Gards- og ættesoge for Bygland.'' Bygland 1952

	[[Kategori:Garder i Bygland kommune]]		[[Kategori:Garder]]
			[[Kategori:Bygland kommune]]
	{{F1}}		{{F1}}

Vidariv: /* Kjelder */ Skard -> Skar

2011-05-01T22:04:01Z

Kjelder: Skard -> Skar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. mai 2011 kl. 22:04
Linje 118:		Linje 118:

	==Kjelder==		==Kjelder==
	* [[~~Skard~~, Johannes]]: ''Gamalt or Sætesdal''. Samla utg. Oslo 1961		* [[Skar, Johannes]]: ''Gamalt or Sætesdal''. Samla utg. Oslo 1961
	* [[Bolling, Reidar]]: ''Gards- og ættesoge for Bygland.'' Bygland 1952		* [[Bolling, Reidar]]: ''Gards- og ættesoge for Bygland.'' Bygland 1952

Nils Steinar Våge: Korr

2010-05-26T19:04:00Z

Korr

Marthe Glad: /* Pernille */ linjeskift

2010-05-26T10:34:16Z

Pernille: linjeskift

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. mai 2010 kl. 10:34
Linje 70:		Linje 70:
	:Jau det gjekk so til: Ei gjente, eller kjerring, kom heim fraa støylen og kunde ikkje finna grautetvora. So sprang ho hit til fura og tok toppen til tvore. (Merknad: Pernille-fura er ei stor gamal fure som står i utkanten av dyrkamarka og dominerte terrenget før skogen grodde til rundt garden.)		:Jau det gjekk so til: Ei gjente, eller kjerring, kom heim fraa støylen og kunde ikkje finna grautetvora. So sprang ho hit til fura og tok toppen til tvore. (Merknad: Pernille-fura er ei stor gamal fure som står i utkanten av dyrkamarka og dominerte terrenget før skogen grodde til rundt garden.)

	:Om då Pernille jaga bjønnen: Det var ei gamal gjente paa Tveitaa, som het Pernil. Ein dag krøtri var uppum jordet, vart det ropa, at bjørnen var der; dei laut koma hjelpa. So sprang Pernil like mot bjørnen og riste stakkane mot han. Bjørnen vart fælen og rymde. (Begge segnene her etter Asbjørn Å Tveitå i intervju 1931. Intervjuar truleg [[Tilla Valstad]]. Merknad: Med ein kvinneleg interjuar kom nok litt av poenget bort: Når kvinna i ei slik soge lyfte stakken og viste det som var under, så skulle bjørnen bli flau og røme. Pernil var Pernille Olavsdtr Tveitå, 1752 – 1828.)		Om då Pernille jaga bjønnen:
			:Det var ei gamal gjente paa Tveitaa, som het Pernil. Ein dag krøtri var uppum jordet, vart det ropa, at bjørnen var der; dei laut koma hjelpa. So sprang Pernil like mot bjørnen og riste stakkane mot han. Bjørnen vart fælen og rymde. (Begge segnene her etter Asbjørn Å Tveitå i intervju 1931. Intervjuar truleg [[Tilla Valstad]]. Merknad: Med ein kvinneleg interjuar kom nok litt av poenget bort: Når kvinna i ei slik soge lyfte stakken og viste det som var under, så skulle bjørnen bli flau og røme. Pernil var Pernille Olavsdtr Tveitå, 1752 – 1828.)

	===Husebrann===		===Husebrann===

Siri J: {{F1}}

2010-05-26T09:38:29Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. mai 2010 kl. 09:38
Linje 121:		Linje 121:

	[[Kategori:Garder i Bygland kommune]]		[[Kategori:Garder i Bygland kommune]]
			{{F1}}


	{{Infoboks gardsbruk		{{Infoboks gardsbruk

Siri J: layout, infobokser

2010-05-26T09:33:44Z

layout, infobokser

Vis endringer

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. mai 2010 kl. 19:04
Linje 15:		Linje 15:
	}}		}}
	<onlyinclude>{{thumb\|Tveitaa.jpg\|Tveitå «der heime» ca. 1915. Setehuset frå ca. 1890 er påbygd seinare. [[Bur]]a frå ca. 1700 står uendra i dag. Kort før fotoet vart teke var den gamle løa og fjoset rive (det stod i høgre biletkant) og nytt var sett opp.}}		<onlyinclude>{{thumb\|Tveitaa.jpg\|Tveitå «der heime» ca. 1915. Setehuset frå ca. 1890 er påbygd seinare. [[Bur]]a frå ca. 1700 står uendra i dag. Kort før fotoet vart teke var den gamle løa og fjoset rive (det stod i høgre biletkant) og nytt var sett opp.}}
	'''[[Tveitå (Bygland)\|Tveitå]]''' er gard nr. 64 i [[Bygland kommune]]. Garden femner om eit areal på om lag ~~8000da~~ i eit samla, nokolunde firkanta areal. Sør- og ~~austgrensane~~ (dvs grense mot Bø) er tilnærma rette, medan grensa mot nord (Dale) og grensa mot vest ([[Horverak (Bygland)\|Horverak]]) er meir styrd av topografiske tilhøve. Namnet er dativ fleirtal av hokjønnsordet tveit – det kan anten tyde ein avskoren eller utskild del, eller det kan vere terrengskildrande om eit jordstykke mellom skogar eller mellom åsar. Den første tydinga kunne høve ettersom garden klårt er utskild frå Bø. Men den terrengskildrande kunne også høve godt, ikkje minst ettersom ordet her er brukt i fleirtal. Namnet blir i dag uttala etter skrivemåten, men eldre uttale var «Tvaitå». Endinga –å er den same som –o i Telemark, same gardsnamn der er Tveito (jfr. Haugå i Bygland mot Haugo i Telemark). Gardstuna ligg på om lag 425 m.o.h. I 1801 budde det 8 menneske på garden. Dette hadde auka til 17 i 1865 og gjekk ned til 14 i 1900. I dag bur ingen fast på garden.</onlyinclude>		'''[[Tveitå (Bygland)\|Tveitå]]''' er gard nr. 64 i [[Bygland kommune]]. Garden femner om eit areal på om lag 8000 da i eit samla, nokolunde firkanta areal. Sør- og austgrensene (dvs grense mot Bø) er tilnærma rette, medan grensa mot nord (Dale) og grensa mot vest ([[Horverak (Bygland)\|Horverak]]) er meir styrd av topografiske tilhøve. Namnet er dativ fleirtal av hokjønnsordet tveit – det kan anten tyde ein avskoren eller utskild del, eller det kan vere terrengskildrande om eit jordstykke mellom skogar eller mellom åsar. Den første tydinga kunne høve ettersom garden klårt er utskild frå Bø. Men den terrengskildrande kunne også høve godt, ikkje minst ettersom ordet her er brukt i fleirtal. Namnet blir i dag uttala etter skrivemåten, men eldre uttale var «Tvaitå». Endinga –å er den same som –o i Telemark, same gardsnamn der er Tveito (jfr. Haugå i Bygland mot Haugo i Telemark). Gardstuna ligg på om lag 425 m.o.h. I 1801 budde det 8 menneske på garden. Dette hadde auka til 17 i 1865 og gjekk ned til 14 i 1900. I dag bur ingen fast på garden.</onlyinclude>

	[[Bilde:Beitskier.jpg\|thumb\|Teikning av beitskiene til døra inn til loftsdelen i buret. Dette er doble valknutar der to liner ser ut til å ha kryssa dørbladet mellom beitskiene (dørbladet er borte nå). Figuren har nok hatt eit dekorativt føremål, men plasseringa antyder sterkt at det også har vore eit magisk, vernande føremål. Valknute, enkel eller dobbel er eit ikkje uvanleg vernande teikn i botnen av tiner o.l., på beitskier har eg ikkje vore borte i det før. På Nordgarden i Åseral finst enkel valknute skoren inn på sjølve dørbladet i eit bur.]]		[[Bilde:Beitskier.jpg\|thumb\|Teikning av beitskiene til døra inn til loftsdelen i buret. Dette er doble valknutar der to liner ser ut til å ha kryssa dørbladet mellom beitskiene (dørbladet er borte nå). Figuren har nok hatt eit dekorativt føremål, men plasseringa antyder sterkt at det også har vore eit magisk, vernande føremål. Valknute, enkel eller dobbel er eit ikkje uvanleg vernande teikn i botnen av tiner o.l., på beitskier har eg ikkje vore borte i det før. På Nordgarden i Åseral finst enkel valknute skoren inn på sjølve dørbladet i eit bur.]]
Linje 25:		Linje 25:
	Eit brev av [[1590]] (brevsamlinga Agderbrev) omtalar garden som «ij øde gaarde». Skattematrikkelen 1610 har ingen brukar på Tveitå. I 1624 (Odelsmanntalet) er der derimot komen ein Eirik Tveitå – han åtte då 4 ksk i Øvre Kjetså. Namnet er såpass lite vanleg at ein må rekne at dette er den same som den Eirik som brukte på Horverak nokre år tidlegare. Fleire tilhøve talar då for at han var son til Tori Olavson Horverak og Gyro Eiriksdtr frå Sordal.<br>		Eit brev av [[1590]] (brevsamlinga Agderbrev) omtalar garden som «ij øde gaarde». Skattematrikkelen 1610 har ingen brukar på Tveitå. I 1624 (Odelsmanntalet) er der derimot komen ein Eirik Tveitå – han åtte då 4 ksk i Øvre Kjetså. Namnet er såpass lite vanleg at ein må rekne at dette er den same som den Eirik som brukte på Horverak nokre år tidlegare. Fleire tilhøve talar då for at han var son til Tori Olavson Horverak og Gyro Eiriksdtr frå Sordal.<br>

	Ved starten av 1600-talet var Tveitå [[krongods]], og det er ingen grunn til å tru anna enn at slik hadde det då vore lenge. Som vanleg er det heller ikkje her mogleg å vite noko om årsaken til at garden kom under krona. Det er lite krongods i området, men i Horverak låg alt ~~undateke~~ [[Leksikon:Kirkegods\|kyrkjegodset]] under krona. Ein kunne nok tenkje seg ein samanheng her.		Ved starten av 1600-talet var Tveitå [[krongods]], og det er ingen grunn til å tru anna enn at slik hadde det då vore lenge. Som vanleg er det heller ikkje her mogleg å vite noko om årsaken til at garden kom under krona. Det er lite krongods i området, men i Horverak låg alt unnateke [[Leksikon:Kirkegods\|kyrkjegodset]] under krona. Ein kunne nok tenkje seg ein samanheng her.

	I 1646 hadde kongen sett Tveitå saman med andre gardar/gardpartar i pant til slottsskrivaren på Akershus. Dette pantet må skrivaren ha seld vidare: I 1653 hadde Søren Tommes Skåning i Kristiansand pantet (på Tveitå og 2 huder i Nese). I skattematrikkelen 1665/66 blir det opplyst at garden var bondegods, i 1668 at det var Olav (son til Eirik nemnd ovanfor) som åtte garden. Ei ~~rettsak~~ i 1711 gav som resultat at sonen Olav Olavson og sonesonen Ånund Olavson fekk godkjend odelsrett til garden.		I 1646 hadde kongen sett Tveitå saman med andre gardar/gardpartar i pant til slottsskrivaren på Akershus. Dette pantet må skrivaren ha seld vidare: I 1653 hadde Søren Tommes Skåning i Kristiansand pantet (på Tveitå og 2 huder i Nese). I skattematrikkelen 1665/66 blir det opplyst at garden var bondegods, i 1668 at det var Olav (son til Eirik nemnd ovanfor) som åtte garden. Ei rettssak i 1711 gav som resultat at sonen Olav Olavson og sonesonen Ånund Olavson fekk godkjend odelsrett til garden.

	Etter denne domen kjøpte Ånund Olavson opp eigedomspartar i Tveitå og busette seg her. I 1714 hadde han bygd (evt. steld opp) loftet og skar inn årstalet og initialane AOSH over døropninga til [[bur]]et. Siste bokstaven i initialane tyder på at han då kom frå Horverak. Ætta hans (og ætta etter Eirik Torison) har sidan hatt garden.		Etter denne domen kjøpte Ånund Olavson opp eigedomspartar i Tveitå og busette seg her. I 1714 hadde han bygd (evt. steld opp) loftet og skar inn årstalet og initialane AOSH over døropninga til [[bur]]et. Siste bokstaven i initialane tyder på at han då kom frå Horverak. Ætta hans (og ætta etter Eirik Torison) har sidan hatt garden.

	Garden vart verande udela til 1877 då Ånund Olavson dela han i to like delar mellom sønene Olav og Asbjørn. Det gamle tunet vart heitande «der heime» (bruk 1), medan det nye (bruk 2) vart «der nord» (~~husa~~ «der nord» var sett opp og teke i bruk alt i 1875). Asbjørn på «der nord» kjøpte så i 1887 også «der heime» for eldste sonen sin, men overlot «der nord» til den nest eldste.		Garden vart verande udela til 1877 då Ånund Olavson dela han i to like delar mellom sønene Olav og Asbjørn. Det gamle tunet vart heitande «der heime» (bruk 1), medan det nye (bruk 2) vart «der nord». (Husa «der nord» var sett opp og teke i bruk alt i 1875.) Asbjørn på «der nord» kjøpte så i 1887 også «der heime» for eldste sonen sin, men overlot «der nord» til den nest eldste.
	Sameige mellom dei to gardane var nokså ubetydeleg.		Sameige mellom dei to gardane var nokså ubetydeleg.

	===Bygningar===		===Bygningar===
	Då Asbjørn Ånundson (f. 1851) vart intervjua (truleg av [[Tilla Valstad]]) ved sin 80-årsdag fortalde han at den tid han hadde gardane, hadde han 24 hus der. Med husa i Åsen og med alle høybuer og småbygningar kan dette vel høve med det ein kan telje opp seinare. Setehusa som han sette opp sjølv, står framleis. Av eldre bygningar står eit bur «der nord» og eit bur og eit loft «der heime». Loftet er sannsynlegvis datera til 1714 gjennom innskrift over døra i bursdelen – med det unntaket at loftsdelen utan gavlane er bygd av tømmer frå eit eldre bur.		Då Asbjørn Ånundson (f. 1851) vart intervjua (truleg av [[Tilla Valstad]]) ved sin 80-årsdag, fortalde han at den tid han hadde gardane, hadde han 24 hus der. Med husa i Åsen og med alle høybuer og småbygningar kan dette vel høve med det ein kan telje opp seinare. Setehusa som han sette opp sjølv, står framleis. Av eldre bygningar står eit bur «der nord» og eit bur og eit loft «der heime». Loftet er sannsynlegvis datera til 1714 gjennom innskrift over døra i bursdelen – med det unntaket at loftsdelen utan gavlane er bygd av tømmer frå eit eldre bur.

	Dei to bura er tilnærma identiske i form og kan sjå ut til å vere jamngamle med loftet eller litt eldre.		Dei to bura er tilnærma identiske i form og kan sjå ut til å vere jamngamle med loftet eller litt eldre.
Linje 51:		Linje 51:

	===Olav Tveitå===		===Olav Tveitå===
	I Sirdal var skikken slik, at skulde ei brur takast att, maatte ho løysast anten med sylv, eller ei kjempe kunde taka henne att. So kom der nokre sirdøler til Olav, og ~~fek~~ han med seg for aa ta att bruri. Olav sytte med det, men fylgde, og ei god øks hadde han med. (Denne øksi var lenge paa Tveitaa, men vart seld til ein mann fraa Stavanger, som kjøpte gamalt. Ho var godt slegi med jarn.) Daa han kom uppetter jordet, ropa kona hans etter han, at han hadde gløymt fesli (den måtte han hava med um han fekk skade). So reiste dei, han til husi der bruri var, og Olav bad karane der ut, so dei fekk prøva styrken. Men daa dei saag, at det var Olav Tveitaa dei skulde haldast med, vaaga dei seg ikkje ut og gav bruri til han. (Asbjørn Å. Tveitå i intervju, truleg til Tilla Valstad. Merknad: Ein Stavangermann som kjøpte gamalt i Setesdal må ha vore Karl Olsson.)		I Sirdal var skikken slik, at skulde ei brur takast att, maatte ho løysast anten med sylv, eller ei kjempe kunde taka henne att. So kom der nokre sirdøler til Olav, og fekk han med seg for aa ta att bruri. Olav sytte med det, men fylgde, og ei god øks hadde han med. (Denne øksi var lenge paa Tveitaa, men vart seld til ein mann fraa Stavanger, som kjøpte gamalt. Ho var godt slegi med jarn.) Daa han kom uppetter jordet, ropa kona hans etter han, at han hadde gløymt fesli (den måtte han hava med um han fekk skade). So reiste dei, han til husi der bruri var, og Olav bad karane der ut, so dei fekk prøva styrken. Men daa dei saag, at det var Olav Tveitaa dei skulde haldast med, vaaga dei seg ikkje ut og gav bruri til han. (Asbjørn Å. Tveitå i intervju, truleg til Tilla Valstad. Merknad: Ein Stavangermann som kjøpte gamalt i Setesdal må ha vore Karl Olsson.)

	===Tori og Sigrid===		===Tori og Sigrid===