Ivar Aasen: Forskjell mellom sideversjoner

Hopp til navigering Hopp til søk
m
Robot: Endrer mal: Portal
Ingen redigeringsforklaring
m (Robot: Endrer mal: Portal)
 
(11 mellomliggende versjoner av 5 brukere er ikke vist)
Linje 1: Linje 1:
<onlyinclude>{{thumb|Ivar Aasen.jpg|Ivar Aasen}}</onlyinclude>
<onlyinclude>{{thumb|Ivar Aasen.jpg|Ivar Aasen.|[[Carl Christian Wischmann]] (1884).}}</onlyinclude>
<onlyinclude>'''[[Ivar Aasen]]''' ([[5. august]] [[1813]] &ndash; [[23. september]] [[1896]]) var [[språkforskar]] og [[diktar]]. Han er mest kjend for å vera opphavsmannen til [[nynorsk]], men det var Ivar Aasen som la grunnlaget for den vitskaplege utforskinga av [[norsk språk]]. </onlyinclude>
 
<onlyinclude>'''[[Ivar Aasen]]''' ([[5. august]] [[1813]] &ndash; [[23. september]] [[1896]]) var [[språkforskar]] og [[diktar]]. Han er mest kjend for å vera opphavsmannen til [[nynorsk]], men det var Ivar Aasen som la grunnlaget for den vitskaplege utforskinga av [[norsk språk]].  
</onlyinclude>


== Livssoge ==
== Livssoge ==
[[image:Olav Rusti-Ivar Aasen.jpg|thumb|Teikning av [[Olav Rusti]].]]
<onlyinclude>
<onlyinclude>Ivar Andreas Aasen vart fødd den [[5. august]] [[1813]] i Åsen i [[Hovdebygda]] i Ørsten, dagens [[Ørsta kommune]]. Han var ein av åtte sysken og mista tidleg begge foreldra. Aasen måtte tidleg ta del i hardt gardsarbeid for å klara seg. Plassen han budde på, var isolert, og han hadde få vener. På fritida underheldt han seg derfor med å lesa i [[Bibelen]]. </onlyinclude> Han blei allereie som liten rekna som ein kvikk kar av både [[lensmann]]en og [[prest]]en i bygda.  
{{thumb|Åsen i Ørsta No-nb digibok 2014120308187 0257 1.jpg|Ivar Aasen vart fødd på Åsen i Ørsta. Frå ''Ålesund og Sunnmøre'', utg. [[Kjenn Ditt Land]], 1930.}}
Ivar Andreas Aasen vart fødd den [[5. august]] [[1813]] i Åsen i [[Hovdebygda]] i Ørsten, dagens [[Ørsta kommune]]. Han var ein av åtte sysken og mista tidleg begge foreldra. Aasen måtte tidleg ta del i hardt gardsarbeid for å klara seg. Plassen han budde på, var isolert, og han hadde få vener. På fritida underheldt han seg derfor med å lesa i [[Bibelen]]. </onlyinclude> Han blei allereie som liten rekna som ein kvikk kar av både [[lensmann]]en og [[prest]]en i bygda.  


Aasen fekk utvikla lærdommen sin hjå prosten [[Hans Conrad Thoresen]]. I [[1831]] blei han [[omgangsskole]]lærar før han etter kvart blei [[huslærar]] hjå kaptein Daae i Skodje. Han utvida heile tida kunnskapen sin, mellom anna ved å læra seg fleire språk på eiga hand, og ved å laga ei fyldig [[plantesamling]] frå nærområdet. Aasen byrja òg å granska [[målføre]], og tok først fatt på sin eigen [[sunnmørsdialekt]]. Han fekk eit vanskeleg arbeid, ettersom han ønskte å finna fram til målføret før [[dansk]] påverking, men blei til sist ferdig med ''[[Den Sunnmørske dialekt]]'', som blei gjeven ut i [[1841]].  
Aasen fekk utvikla lærdommen sin hjå prosten [[Hans Conrad Thoresen]]. I [[1831]] blei han [[omgangsskole]]lærar før han etter kvart blei [[huslærar]] hjå kaptein Daae i Skodje. Han utvida heile tida kunnskapen sin, mellom anna ved å læra seg fleire språk på eiga hand, og ved å laga ei fyldig [[plantesamling]] frå nærområdet. Aasen byrja òg å granska [[målføre]], og tok først fatt på sin eigen [[sunnmørsdialekt]]. Han fekk eit vanskeleg arbeid, ettersom han ønskte å finna fram til målføret før [[dansk]] påverking, men blei til sist ferdig med ''[[Den Sunnmørske dialekt]]'', som blei gjeven ut i [[1841]].  


Aasen reiste til [[Bergen]] for å få arbeidet sitt vurdert av [[biskop]]en der, [[Jacob Neumann]]. Biskopen blei svært imponert, og fekk delar av arbeidet trykt i to nummer av [[Bergens Tidstidende]]. Neumann sørga òg for å setja den unge språkforskaren i kontakt med [[Vitenskapsselskapet i Trondheim]], som gav han eit [[stipend]] slik at han kunne reisa rundt og granska andre dialektar. Aasen var da 29 år.
Aasen reiste til [[Bergen]] for å få arbeidet sitt vurdert av [[biskop]]en der, [[Jacob Neumann]]. Biskopen blei svært imponert, og fekk delar av arbeidet trykt i to nummer av [[Bergens Tidstidende]]. Neumann sørga òg for å setja den unge språkforskaren i kontakt med [[Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab|Vitenskapsselskapet i Trondheim]], som gav han eit [[stipend]] slik at han kunne reisa rundt og granska andre dialektar. Aasen var da 29 år.


=== Språksamling ===
=== Språksamling ===
{{thumb|Olav Rusti-Ivar Aasen.jpg|Teikning av [[Olav Rusti]].}}
<blockquote>
<blockquote>
''– Vort Skriftsprog er derimod indkommet udenfra, og endskjønt det i lang Tid har været anvendt og udviklet af Norske og Danske i Fællesskab, er det alligevel ikke norsk, men kun sideordnet og nærbeslægtet med det Norske.|opphav=Aasen i fortale til [[Det norske Folkesprogs Grammatik]]''
''– Vort Skriftsprog er derimod indkommet udenfra, og endskjønt det i lang Tid har været anvendt og udviklet af Norske og Danske i Fællesskab, er det alligevel ikke norsk, men kun sideordnet og nærbeslægtet med det Norske.|opphav=Aasen i fortale til [[Det norske Folkesprogs Grammatik]]''
Linje 28: Linje 32:


===Kristiania===
===Kristiania===
{{thumb|No-nb digibok 2014120308187 0256 1.jpg|Ivar Aasen, truleg i Kristiania. Frå boka ''Ålesund og Sunnmøre'', utgjeven 1930.}}
{{thumb|No-nb digibok 2014120308187 0256 1.jpg|Ivar Aasen, truleg i Kristiania. Frå boka ''Ålesund og Sunnmøre'', utg. [[Kjenn Ditt Land]] 1930.}}
{{sitat|Ofta minnest eg mi gamle Grend,<br/>
{{sitat|Ofta minnest eg mi gamle Grend,<br/>
naar eg framand uti Verdi stend,<br/>
naar eg framand uti Verdi stend,<br/>
Linje 63: Linje 67:


==Verkliste==
==Verkliste==
{{thumb høyre| Ivar Aasen byste Blindern.jpg|Byste av Ivar Aasen utført av [[Dyre Vaa]], i ''Ivar Aasens hage'' mellom bygningane til Det humanistiske fakultet ved [[Universitetet i Oslo]] på Blindern, avduka i 1963. |[[Bruker:Stigrp|Stig Rune Pedersen]] (2013)}}  
{{thumb | Ivar Aasen byste Blindern.jpg|Byste av Ivar Aasen utført av [[Dyre Vaa]], i ''Ivar Aasens hage'' mellom bygningane til Det humanistiske fakultet ved [[Universitetet i Oslo]] på Blindern, avduka i 1963. |[[Bruker:Stigrp|Stig Rune Pedersen]] (2013)}}
{{thumb|Ivar Aasen gravminne Oslo baksiden.jpg|Baksida av gravminnet til Ivar Aasen; "Det norske folket sette denne steinen".|Stig Rune Pedersen}}
===Språkvitskap:===
===Språkvitskap:===
*''[[Den Sunnmørske dialekt]]'' (1841)
*''[[Den Sunnmørske dialekt]]'' (1841)
Linje 92: Linje 97:
===Samlingar av publiserte og upubliserte tekstar===
===Samlingar av publiserte og upubliserte tekstar===
*''Ivar Aasens utvalgte skrifter'', ved Vetle Vislie (1896)P.T. Mallings Boghandels forlag
*''Ivar Aasens utvalgte skrifter'', ved Vetle Vislie (1896)P.T. Mallings Boghandels forlag
*''Norske Minnestykke'' (1923) – posthum samling av folkeminnetekstar (eventyr, viser, ordtak) {{bokhylla|NBN:no-nb_digibok_2006090700010}}
*''Norske Minnestykke'' (1923) – posthum samling av folkeminnetekstar (eventyr, viser, ordtak) {{Nb.no|NBN:no-nb_digibok_2006090700010}}
*''Brev og Dagbøker'' (1957-1960) Brev, dagbøker, eit utval av brev til Ivar Aasen og endel andre etterlatne tekstar.  
*''Brev og Dagbøker'' (1957-1960) Brev, dagbøker, eit utval av brev til Ivar Aasen og endel andre etterlatne tekstar.  
*''Skrifter i samling''. Trykt og utrykt (3 bind, 1911-12). Sist utgitt i ett bind 1996. ISBN 82-05-24464-2  
*''Skrifter i samling''. Trykt og utrykt (3 bind, 1911-12). Sist utgitt i ett bind 1996. ISBN 82-05-24464-2  
Linje 116: Linje 121:


==Litteratur==
==Litteratur==
{{thumb høyre|Ivar Aasens vei Oslo 2013.jpg|Ivar Aasens vei i bydel Vestre Aker i Oslo fekk namn i 1906.|[[Bruker:Stigrp|Stig Rune Pedersen]] (2013)}}
{{Thumb|Ivar Aasens vei Oslo 2013.jpg|Ivar Aasens vei i bydel Vestre Aker i Oslo fekk namn i 1906.|[[Bruker:Stigrp|Stig Rune Pedersen]] (2013)}}
* Garborg, Arne, Anders Hovden og Halvdan Koht 1913: Ivar Aasen : granskaren, maalreisaren, diktaren : ei minneskrift um livsverket hans. utgjevi av Sunnmøre frilynde ungdomssamlag. Kristiania : Norli
* Garborg, Arne, Anders Hovden og Halvdan Koht 1913: Ivar Aasen : granskaren, maalreisaren, diktaren : ei minneskrift um livsverket hans. utgjevi av Sunnmøre frilynde ungdomssamlag. Kristiania : Norli
* Hjorthol, Geir 1997: ''Forteljingar om Ivar Aasen : Aasen-resepsjonen i fortid og notid. ''Skrifter frå Ivar Aasen-instituttet''. nr 2. Volda : Høgskulen i Volda
* Hjorthol, Geir 1997: ''Forteljingar om Ivar Aasen : Aasen-resepsjonen i fortid og notid. ''Skrifter frå Ivar Aasen-instituttet''. nr 2. Volda : Høgskulen i Volda
Linje 148: Linje 153:


{{F1}}
{{F1}}
{{Portal|Sunnmøre}}
{{Forside|Sunnmøre}}
{{wikipedia|nn|Ivar Aasen}}
{{wikipedia|nn|Ivar Aasen}}


Linje 154: Linje 159:
[[Kategori:Personer]]
[[Kategori:Personer]]
[[Kategori:Ørsta kommune]]
[[Kategori:Ørsta kommune]]
[[kategori:Diktere]]
[[Kategori:Diktere]]
[[kategori:Språkforskere]]
[[Kategori:Språkforskere]]
[[kategori:Målfolk]]
[[Kategori:Målfolk]]
[[kategori:Fødsler i 1813]]
[[Kategori:Fødsler i 1813]]
[[kategori:Dødsfall i 1896]]
[[Kategori:Dødsfall i 1896]]
{{nn}}
{{nn}}

Navigasjonsmeny