Forside:Bykle kommune

Fra lokalhistoriewiki.no
Hopp til: navigasjon, søk

ØSTLANDET  • SØRLANDET • VESTLANDET • MIDT-NORGE • NORD-NORGE
Aust-Agder • Vest-Agder
Setesdal
Evje og Hornnes • Bygland • Valle • Bykle • Iveland
Heimar og folk i Bykle

Om Bykle kommune
0941 Bykle komm.png
Bykle kommune ligg heilt nord i Setesdalen i Aust-Agder fylke. Kommunen grensar i nord og aust til Telemarkskommunane Vinje og Tokke, i sør til Valle, Sirdal i Vest-Agder og Forsand i Rogaland, og i vest til Hjelmeland og Suldal i Rogaland. Kommunen vart utskilt frå Valle kommune i 1902.

Bykle har store vasskraftressursar, og store delar av kommuneinntektene kjem frå produksjon av elektrisitet frå vasskraft. Hovden er det største vintersportsstaden sør for Hardangervidda. I Kulturminneåret 1997 blei Byklestigen vald til kommunen sitt kulturminne.   Les mer ...

 
Smakebitar fra artiklar
Hisdal på bilete frå 1990-åra, som vart funne i kommunearkivet.

Store-Hisdal er den eldste verestaden i Hisdal i Bykle kommune. Ein kjenner namna på alle som har budd her attende til 1750-åra, men alt på slutten av 1500-åra finn ein nemnt ein husmann Knut Hisdal, så her har altså budd folk i oppimot 400 år. Denne lange busetnadsperioden er ein tydeleg indikasjon på at Store-Hisdal må ha vore ein god stad å bu. Dette vert elles stadfest av det me får vita om den økonomiske stoda til ein del av oppsitjarane i 1700- og 1800-åra.

Den fyrste husmannen her ein får vita noko meir om heitte Bjørgulv Gunnarsson Holen, foreldra hans var Gunnar Tarjeisson Holen og kona, Astrid Knutsdotter, fødd Breive.

  • Bjørgulv Gunnarsson Holen, f 1721, d 1804.
g 1754 m Margit Rikardsdtr. Ørnefjødd, f 1734, d 1816. Born, iallfall:

I Bjørnarå Der heime ein gong i åra 1900-1910. Foto: August Abrahamsen. Bydama med hatt midt på biletet er truleg Ragna Abrahamsen, kona til fotografen. Frå Setesdalsmuseet.

Når dette bruket kunne verta kalla Der heime, medan det gamle hovudbølet på Bjørnarå vart av uti Der aust, virkar det litt rart. For å få denne nemningsbruken til å stemme lyt ein tenkje seg at namnsetjaren har sett Bjørnarå liksom frå Kyrkjebygdi i Bykle, for berre då vert Der heime det heimare av bruka.

Som me har vore inne på framanfor, var fyrste oppsitjaren her Olav Tarjeisson (y.), Lisle-Olav. Liksom for syskena hans vantar me ein god del opplysningar, men me kjenner til eit par søner, og kan då setje opp ei uheil familieliste som fylgjer:

  • Olav Tarjeisson Bjørnarå (y.), f ca 1624, d fyre 1689
g m ukj. Born iallfall:
  • Steinar, f ca 1650, n 1664-66, lagnad ukj.
  • Gunnar, f ca 1658, g m Birgit Arnesdtr. Lunden   Les mer …

Nordstog 5.8.2005.
Foto: Aanund Olsnes

Nordstog er eitt av bruka på Stavenes i Bykle kommune. Den opphavlege Stavenesgarden vart dela i to einingar ein gong langt attende i tida, helst i vikingtid eller tidleg mellomalder. Me reknar med at den eine av desse einingane var ihopsett av Nordstog og Teigen, medan Utistog og Systog utgjorde den andre.

Nordstog/Teigen har så på eitt eller anna tidspunkt hamna i eiga til Valle sokneprestembete, som ein del av det det såkalla prestebordsgodset. Eit brev frå 1592 viser at denne eigedomsoverdraginga var ein del av ei større gåve til kyrkja frå ei gruppe av dei rikare bøndene i Valle, mellom desse truleg oppsitjaren på Hoftuft, men kva tid denne overdraginga gjekk fyre seg er ikkje nemnt i brevet. Me reknar likevel med at det var fyre 1540, etterdi ihopdraginga av kyrkjegods slutta i og med reformasjonen.

Nordstog/Teigen var altså lenge eitt bruk, der eldste verestaden var Nordstog. Teigen vart kløyvt ut noko etter år 1700, omlag på same tida som Systog vart skilt ut frå Utistog. Men i motsetnad til delinga mellom Utistog og Systog, der sistnemnde var berre 1/4 av den opphavlege eininga, vart den gamle Nordstog/Teigen-eininga dela midt i to, så dei vart ståande med ei landskyld på 6 kalveskinn kvar.

Fyrste oppsitjaren me veit om på prestebordshuda i Stavenes er ein Åsmund, som i den eldste av landskattelistene vert nemnd som ein av ei gruppe «husmenn» i Bykle i 1610. Husmann i vår tyding av omgrepet var han nok likevel ikkje, såvorne dukka ikkje opp fyrr ein del tiår seinare. Men i Danmark hadde dei husmenn, og når nå futane i Noreg hadde bruk for ei nemning for jordbrukarar med låg skatteevne, treiv dei til husmanns-omgrepet. «Husmannen» Åsmund kverv frå kjeldene etter 1610, og me veit ikkje meir om han.   Les mer …

Åsland
Berdalen 36.jpg
Åsland 1965.
Foto: Fjellanger-Widerøe
Rydda: 1918
Utskilt: 1939
Stad: Berdalen
Sokn: Bykle
Kommune: Bykle
Fylke: Aust-Agder
Gnr.: 3
Bnr: 16
Type: Småbruk
Gateadresse: Åslandsvegen 19
Postnummer: 4754
Åsland 1965.
Foto: Fjellanger-Widerøe

Åsland er eit lite nybruk frå slutten av 1930-talet i Berdalen i Bykle kommune. Det var Sigrid Hoslemo som husa det opp og rudde det. Arealet vert oppgjeve til 7-8 mål.

Sigrid var frå Haugen Hoslemo, dotter åt Ånund Sigbjørnsson Vatnedalen og kona, Gro Hallvardsdotter, fødd Oddeskar. Systera Gyro hadde tidlegare rudt og bygt for seg i Haugen, bnr 10. Fyre ho kom hit hadde Sigrid budd mange år i Skien, og arbeidd i ei forretning der.

Ho kaupte denne teigen hjå Salmund Berdalen i Hagen i 1938, og fekk opp hus for seg same året. Ho ville taka imot turistar til overnatting, og bygde difor ei stoge på 14 x 8 m i to fulle høgder. I 1940 sette ho også opp ein liten uthusbygning, der ho sidan hadde ei handfull sauer og nokre høns. Ho skifte etternamn til Åsland i 1947, og nytta sidan det namnet.

Biletet er teke i Brotteli ein gong i åra 1907-1910. Sigrid og systera Ingebjørg arbeidde ved turiststasjonen til Søren Lund på den tid, og Sigrid var bestyrerinne. På fotografiet ser ein Ingebjørg, Sigrid og Tina Lund. Biletet kjem frå Setesdalsmuseet. Fotograf er August Abrahamson.
Også dette biletet er teke i Brotteli ein gong i i åra 1907-1910. Me ser her «Bestyrerinden» avskildra åleine. August Abrahamson tok biletet, som kjem frå Setesdalsmuseet.

Sigrid Ånundsdtr. Åsland, f 1876, d 1956, ug

Den eldste av systrene åt Sigrid budde her saman med henne.

Gunvor Ånundsdtr. Hoslemo, f 1865, d 1955, ug

Etter at Sigrid var borte overtok Anders Breive eigedomen frå dødsbuet hennes. Han var son åt Ole Johan Andersen og kona, Torbjørg Salmundsdotter, fødd Breive.

Anders O. Breive var mellom dei som skaffa seg bil tidleg, og tok då på seg å skjusse folk. Dette biletet er teke på Heddi ein gong på 1930-talet. Passasjerane er visst byglendingar. Foto: Knut J. Heddi. Frå Setesdalsmuseet.

Anders O. Breive, f 1897, d 1977

g 1952 m Turid Hallvardsdtr. Berg, f 1906, d 1999. Born:
  • Olav Harald,f 1933, d 2002, busett Arendal, sjømilitær til 1974, sidan ind.arb, g m Anne Tordis Gjeruldsen, f 1939, born:
  • Alfhild, f 1959, busett Arendal, g m Tormod Langemyr
  • Turid Irene, f 1963, busett Froland, g m Sveinung Selseng
  • Håkon Omar, f 1936, g m Ingebjørg Toresgard, sjå Skogheim, gnr 5, bnr 7
  • Torhild, f 1938, d 1938
  • Arne, f 1940, maskinarb., busett Kristiansand, g m Lilly Charlotte Knutsen, f 1939, born:
  • Torunn Elisabeth, f 1965, busett Kristiansand, g m Torgeir Rossland
  • Sigrid Johanne, f 1966, busett Kristiansand, g m Jarle Bakken
  • Anna Lene, f 1971, busett Kristiansand, g m Robert Ilievsky, Makedonia
  • Torhild Synnøve, f 1944, busett Valle, g m Knut B. Homme (jfr. Valle V, 413), born:
  • Bjørn Tore, f 1968, ug, busett Oslo
  • Anders, f 1972, busett Oslo, sb m Anette Mo
  • Roald, f 1976, ug, busett Valle, gnr 30, bnr 3
  • Jostein, f 1978, ug, p.t. (2004) busett Grimstad
  • Alf Trygve, f 1949, g m Anne Grethe Åbakk, sjå bnr 160 Granly

Turid var frå Systog Berg i Valle, gnr 51, bnr 3, dotter åt Hallvard Knutsson Berg på det bruket, og kona Svålaug Ånundsdotter, fødd Brottveit (jfr. Valle III, 401).

Anders hadde også sonen Knut, f 1926. Mora var Torbjørg Knutsdotter frå Breive Der inne. Denne Knut-en vert gjerne omtala som Knut A. Breive (y.), helst for å skilje han frå Knut Auversson, som var 14 år eldre. Knut A.(y.) budde på Hovden (sjå Breiland) nokre år frå 1954, men flutte seinare åt Åraksbø.

Anders var skreddar av yrke, og budde i Evje med familien sin til dei flutte til Bykle i 1954. Fyrste åra leigde dei seg hus i ei stor, gamal tømmerbrakke som Otteraaens Brugseierforening hadde ståande jamsis Åsland, inntil ho brann opp under veganlegget kring 1960. Men då hadde Anders og folket hans forlengst overteke bruket her, og flutt hit. Det var i 1957.

I 1979 gifte Turid seg omatt med enkemannen Salmund O. Berdalen i Hagen. Han flutte hit ned til henne og budde her til han døydde i 1986. Turid vart buande. I 1977 hadde den yngste av sønene hennes fått skilt seg ut ei tomt og sett seg opp hus i kanten av Åsland-tunet (sjå bnr 160).

Etter at Turid døydde i 1999 ervde borna hennes både Åsland og Hagen i fellesskap. Dette sameiget står framleis ved lag (2006).


0941 Bykle komm.png Bykle kommune er basert på ein artikkel i Heimar og folk i Bykle av Aanund Olsnes, og lagt ut under lisensen cc-by-sa. Denne digitale utgåva av gards- og ættesoga for Bykle kommune er eit samarbeid mellom kommunen og Norsk lokalhistorisk institutt. Lokalhistoriewikis brukere kan fritt redigere og utvide artikkelen. Ein kan også melde frå på epost til byklesoga(krøllalfa)bykle.kommune.no.

Sjå også: ForsideFøreordInnleiiingLitteratur og kjelder

Førre bolk: Nylund • Neste bolk: Steinsland

Koordinater: 59.44708° N 7.41746° Ø   Les mer …

Våningshus og lopt i Midbø Breive 18.8.2005.
Foto: Aanund Olsnes
(2005)
Midbø eller Der sø er bruksnummer 7 på matrikkelgarden Breive i Bykle kommune. I artikkelen om matrikkelgarden har me peika på at den fyrste delinga av Breive var ei todeling, og at dei to einingane som kom fram ved denne delinga vart kalla Der nor (eller Nor i stoga) og Der sø (eller Su i stoga). Sidan vart båe desse dela på nytt, og dei gamle namna svara ikkje lenger til det lægjet bruka hadde i tunet. Då vart Der nor av uti Der inne (og seinare Haugen), medan Su i stoga eller Der sø vart til Midbø. Me har kome til at bruket her er det nest eldste, eller, om ein vil, det som vart fyrst utkløyvd frå den udela garden. Den fyrste kjende oppsitjaren på denne eininga var ein mann som heitte Salmund. Johannes Skar har ei forteljing etter Svein Hovden om ein med det namnet, og Olav Bø har kome til at dette må vera den same Salmund-en som er den fyrste me kjenner frå skriftlege kjelder. I kommentaren sin til denne soga (Gamalt or Sætesdal III, 340) peikar Bø på at «forteljinga er mykje blanda med andre forteljngar om storskyttarar, m.a. Dyre Vaa frå Telemark og Per Gynt frå Gudbrandsdalen» og at «alle desse er historiske personar frå omlag same tida». Vidare er også «mykje folketru om jakt og veiding blanda inn i segnene om Salmund», seier han.   Les mer …

Loptet i Haugen vert oppgjeve til å vera frå 1600-talet. Det kan godt hende, men i så fall har det nok vore teke ned og sett opp på nytt ein eller annan gong i andre halvparten av 1700-åra, for fyre 1750 var alle lopt jarelopt, dvs at dei ikkje hadde stabbar eller grime under seg. Nå er det slik at denne byggjemåten for lopt fyrst og fremst høyrer heime i Telemark, og på den bakgrunnen bør ein kanskje opne for at dette huset kan ha blitt flutt hit, t.d. i Tarjei Vetlessons tid mot slutten av 1700-åra. Han hadde samband både til Byrte og Edland, veit me, og han var også ein som truleg hadde økonomi til loptsbyggjing. Men denne tanken er altså berre gjeting på grunnlag av forma på huset, og ingenstad stadfest.
Foto: Aanund Olsnes
(2005)
Der inne, eller Haugen, er den eldste verestaden i Breive, og dermed utgangspunktet for alle dei andre.

Den fyrste oppsitjaren ein finn omtala heitte Nils, og svara landskatt av Breive i 1610. Stort meir har me ikkje å melde om han, men i motsetnad til ettermennene, som alle hadde minst ein oppsitjar ved sidan av seg, var Nils åleine, og kan då ha ått og bruka heile garden. Ettersom han berre er nemnd ei vende, kan me ikkje setje han inn i nokon ættesamanheng, men namnet tyder vel på at han ikkje var innfødd byklar.

Om Nils var skyld den neste oppsitjaren me finn nemnd er på vona. Denne nye mannen heitte Salmund, og kom inn som skatteytar i 1613. Han svara skatten av heile garden t.o.m. 1619, men frå 1620 finn me også ein som heitte Knut som oppsitjar her. Etter odelsmanntalet frå 1624 åtte han og Salmund då kvar sin halvpart. Me kjem attende til Salmund i bolken om Der sø (Midbø), men her skal det handle om Der inne.   Les mer …
 
Sjå òg
 
Eksterne ressursar
Forside:Bykle kommune/Eksterne ressursar
 
Kategoriar for Bykle kommune
ingen underkategorier
ingen underkategorier
 
Andre artiklar