322 840
redigeringer
({{nn}}) |
|||
(9 mellomliggende versjoner av 4 brukere er ikke vist) | |||
Linje 1: | Linje 1: | ||
{{Infoboks gard | {{Infoboks gard | ||
| målform = nn | |||
| bgfarge = | | bgfarge = | ||
| navn = Bjørkehaugen | | navn = Bjørkehaugen | ||
Linje 8: | Linje 9: | ||
| førstnevnt = | | førstnevnt = | ||
| ryddet = | | ryddet = | ||
| sted = Jostedalen | | sted = [[Jostedalen]] | ||
| kommune = Luster | | sokn = [[Jostedalen sokn|Jostedalen]] | ||
| fylke = Sogn og Fjordane | | kommune = [[Luster kommune|Luster]] | ||
| fylke = [[Sogn og Fjordane]] | |||
| gnr = 202 | | gnr = 202 | ||
| bnr = 7 | | bnr = 7 | ||
Linje 27: | Linje 29: | ||
I skattelistene frå 1596, 1600 og 1603 er det to bruk i Mjølver, og frå og med den neste bevarte skattelista frå 1611 er det tre bruk. Det heiter i bygdeboka (Øyane 1994) at [[Mjølver (Jostedalen)|Mjølver]] og [[Nigard (Jostedalen)|Nigard]] var dei to opphavlege bruka og at Bjørkehaugen kom til kring 1605. Men ein kan ikkje utelukke at Bjørkehaugen var mellom dei to opphavlege bruka. | I skattelistene frå 1596, 1600 og 1603 er det to bruk i Mjølver, og frå og med den neste bevarte skattelista frå 1611 er det tre bruk. Det heiter i bygdeboka (Øyane 1994) at [[Mjølver (Jostedalen)|Mjølver]] og [[Nigard (Jostedalen)|Nigard]] var dei to opphavlege bruka og at Bjørkehaugen kom til kring 1605. Men ein kan ikkje utelukke at Bjørkehaugen var mellom dei to opphavlege bruka. | ||
Meir visst er det iallfall at skatteskylda for Bjørkehaugen var sett like høgt som for Nigard og høgare enn Mjølver fram til 1642. Frå 1642 til 1653 var Bjørkehaugen det nest største bruket i Mjølver målt i skyld, og det var fyrst i 1666-matrikkelen at Mjølver rykte opp og Bjørkehaugen ned på tredjeplass. | Meir visst er det iallfall at skatteskylda for Bjørkehaugen var sett like høgt som for Nigard og høgare enn Mjølver fram til 1642. Frå 1642 til 1653 var Bjørkehaugen det nest største bruket i Mjølver målt i skyld, og det var fyrst i 1666-matrikkelen at Mjølver rykte opp og Bjørkehaugen ned på tredjeplass. (Sjå under [[Mjølver (Jostedalen)|Mjølver]] for detaljar og referansar.) | ||
==Sterkt skadd av breen== | ==Sterkt skadd av breen== | ||
Framrykkinga til Nigardsbreen øydela heilt Nigard, og Bjørkehaugen vart òg mykje skadd. I avtaksforretninga i august 1742 heiter det at "intet korn paa denne part kan komme til modenhed, thi det fandtes nu end ikke knept formedelst Jisfieldets fra sig givende kulde".<ref>[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=1146 Avtaksforretningar i Jostedalen (1742)] (Jostedal historielag)</ref> Sidemorena fortel at Nigardsbreen berre låg kring 100 meter frå tunet i Bjørkehaugen i 1740-åra, så mykje av slåtte- og beitemarkene til bruket må ha vore | Framrykkinga til [[Nigardsbreen]] øydela heilt Nigard, og Bjørkehaugen vart òg mykje skadd. I avtaksforretninga i august 1742 heiter det at "intet korn paa denne part kan komme til modenhed, thi det fandtes nu end ikke knept formedelst Jisfieldets fra sig givende kulde".<ref>[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=1146 Avtaksforretningar i Jostedalen (1742)] (Jostedal historielag)</ref> | ||
Sidemorena fortel at Nigardsbreen berre låg kring 100 meter frå tunet i Bjørkehaugen i 1740-åra, så mykje av slåtte- og beitemarkene til bruket må ha vore øydelagde attåt dei vonlause vilkåra for korndyrking. Synsforretninga konkluderte òg med at "det beholdne af denne part synes ikke at kand blive andet end til een Øde gaards beite eller slott for de andre nærliggende Jorder". Like fullt var det ein husmann (under [[Åsen (Jostedalen)|Åsen]]) i Bjørkehaugen på dette tidspunktet, og Lars Øyane meiner det var kontinuerleg busetnad her. Den fråflytte Nigard vart i 1742 stroken frå matrikkelen medan Bjørkehaugen fekk skylda redusert med heile 78 %. Mjølver vart no ståande som det klart største bruket i grenda. (Sjå under [[Mjølver (Jostedalen)|Mjølver]].) | |||
==Tidleg lokalt eige== | ==Tidleg lokalt eige== | ||
Linje 37: | Linje 41: | ||
Bjørkehaugen kom under [[Åsen (Jostedalen)|Åsen]] då Nitter (død 1724) eller arvingane hans snart selde vidare til [[Anders Olson Åsen]]. Etter ei deling gjennom to skifte i 1729 og 1736 vart bruket samla att 4. april 1737 då Anna Sjursdotter, enkja etter [[Anders Olson Åsen]], vart eigar. Sonen [[Ole Anderson Åsen]] overtok 22. oktober 1756 bruket etter mor si, og han selde vidare til sonen sin, Anders Olson, 14. april 1779. Frå 1742 til ut i 1770-åra vart Bjørkehaugen nemnd som ein husmannsplass under [[Åsen (Jostedalen)|Åsen]]. | Bjørkehaugen kom under [[Åsen (Jostedalen)|Åsen]] då Nitter (død 1724) eller arvingane hans snart selde vidare til [[Anders Olson Åsen]]. Etter ei deling gjennom to skifte i 1729 og 1736 vart bruket samla att 4. april 1737 då Anna Sjursdotter, enkja etter [[Anders Olson Åsen]], vart eigar. Sonen [[Ole Anderson Åsen]] overtok 22. oktober 1756 bruket etter mor si, og han selde vidare til sonen sin, Anders Olson, 14. april 1779. Frå 1742 til ut i 1770-åra vart Bjørkehaugen nemnd som ein husmannsplass under [[Åsen (Jostedalen)|Åsen]]. | ||
Det vart Anders som 7. juni 1781 selde bruket til Ole Jetmundson som vart den fyrste brukaren i Bjørkehaugen som åtte bruket sjølv. Bjørkehaugen vart dermed det fjerde siste bruket i Jostedalen som vart sjølveigarbruk. | Det vart Anders som 7. juni 1781 selde bruket til Ole Jetmundson som vart den fyrste brukaren i Bjørkehaugen som åtte bruket sjølv. Bjørkehaugen vart dermed det fjerde siste bruket i Jostedalen som vart sjølveigarbruk. (Sjå meir under [[Eigedomstilhøve i Jostedalen før 1800]].) | ||
==Gardshusa== | ==Gardshusa== | ||
Linje 46: | Linje 50: | ||
Svori vart fråskild 3.7.1903 (bnr. 8) og fekk då med seg 1/4 av skylda på Bjørkehaugen. | Svori vart fråskild 3.7.1903 (bnr. 8) og fekk då med seg 1/4 av skylda på Bjørkehaugen. | ||
==Jostedalsrypa== | |||
I fleire versjonar av segna om [[Jostedalsrypa]] heiter det at ho kom frå Bjørkehaugen. Jonas Ramus (1715) og Erik Pontoppidan (1749) nemner ikkje kvar Jostedalsrypa kom frå i sine knappe versjonar av segna, men Matthias Foss si attgjeving av segna frå 1750 byrjar slik: | |||
"Efterat den saa kaldte sorte Død havde overgaaet Justedalen og alle, undtagen et eneste lidet Pigebarn paa foromtalte, nu ødelagte, Gaard Birkehougen i Milvirsdalen, vare bortdøde, har Kreaturet søgt igiennom Skovene..."<ref>[http://www.historielaget.jostedal.no/?page_id=34 Jostedalsrypa etter M. Foss (1750)] (Jostedal historielag)</ref> | |||
Foss skriv vidare at jenta hadde gøymt seg i "Birkehougskoven". Dei fleste lengre versjonar av segna etter dette heimfestar Rypa til Bjørkehaugen. | |||
Foss nemner i sin versjon av segna at Bjørkehaugen nyleg var øydelagd (av breen). Denne nyare dramatiske soga til garden kan vere forklaringa på at segna om Jostedalsrypa vart knytt til han. | |||
==Notar== | ==Notar== | ||
Linje 51: | Linje 64: | ||
==Kjelder og litteratur== | ==Kjelder og litteratur== | ||
* | *{{folketelling|bf01058399000190|Bierchehaugen|1801|Jostedal prestegjeld|nn}}. | ||
*Øyane | *{{folketelling|bf01037352000096|Bjørkehaugen|1900|Jostedal herred|nn}}. | ||
*{{folketelling|bf01036726000771|Bjørkhaug|1910|Jostedal herred|nn}}. | |||
*{{Øyane 1994}} Side. 629-636. | |||
[[Kategori:Jostedalen]] | [[Kategori:Jostedalen]] | ||
[[Kategori: | [[kategori:Garder]] | ||
[[Kategori:Luster kommune]] | |||
{{ | {{Artikkelkoord|61|39|36|N|7|16|28|Ø}} | ||
{{nn}} | |||
redigeringer